Connect with Us

Liqeni i Ohrit/ Një oaz paqeje në Ballkanin e shkatërruar nga lufta

Blog

Liqeni i Ohrit/ Një oaz paqeje në Ballkanin e shkatërruar nga lufta

Publikuar

-

Nga Hugh Thomson “Spectator”

* Libri i mëhershëm mbi udhëtimet e Kapka Kasabovës “Kufiri”, u vlerësua me të drejtë me disa çmime. Autorja udhëtoi në skajet e Evropës, nëpër Greqi, Bullgari dhe Turqi, dhe u prek nga ”aty ku fillon diçka si Evropa dhe përfundon diçka tjetër, që nuk është aspak Azi”.

Libri më i ri është një vazhdim i të parit. Tani ajo udhëton në një kufi tjetër, atë midis Maqedonisë, Shqipërisë dhe Greqisë, ku liqeni i madh dhe i bukur i Ohrit, mbetet një nga pikat përbashkuese të harmonisë fetare që ekziston në Ballkan, pavarësisht presionit të konsiderueshëm nacionalist. Aty ka lindur nëna e saj, ndaj udhëtimi i saj është pjesërisht një rizbulim i rrënjëve të saj familjare.

Kasabova ndjehet sikur vjen nga një model familjar i burrave të munguar dhe i grave që kanë lënë pas – “ne jemi epigjenetikisht të dënuar të endemi”. Ajo vetë ka ndërmarrë një rrugëtim shumë të pazakontë, duke emigruar me prindërit e saj nga Bullgaria në Zelandën e Re, por më pas duke e lënë atë vend në moshë madhore për të jetuar në malësitë e Skocisë.

Ajo është e magjepsur dhe ndonjëherë e shqetësuar, nga mënyra sesi modelet e familjes përsërisin vetveten, dhe se si ne mund të jemi të destinuar të jetojmë sipas modeleve të vetëpërmbajtjes dhe të vetë-mohimit.

Kur ajo rikthehet në liqen, është përballur me refrenin e vazhdueshëm dhe emocionalisht të ngarkuar “E kuja je?” – ose nga cila familje vjen? – dhe ajo është e vëmendshme në njohjen e ndjesisë së klaustrofobisë që prodhon një rikthim në shtëpi, por edhe për njohjen e kënaqësisë së tij.

Ajo citon tregimin e mrekullueshëm të Jorge Luis Borgesit “Jugu”, ku një burrë nga Buenos Airesi, që fantazonte gjithmonë mbi joshjen romantike që ndjell jugu i vendit, përballet më pas realitetet e tij kaotike, dhe në fund gjen vdekjen në një duel me thika.

Ndërkohë Kasabova është shumë e ndërgjegjshme për dëshirën e saj romantike për liqenin e Ohrit – “ai duket sikur rrjedh në venat e mia, gjakut i ëmbël del nga zemra ime” – por që është një vend i mbushur me shtypje dhe një potencial të paplotësuar: pse kaq shumë mendimtarë dhe revolucionarë ballkanas, panë nga Perëndimi plot shpresë, para se të vdisnin që moshë të re.

Kjo është pjesërisht një elegji për shumë poetë, që shkruajtën një kohë kur “botimi në një gjuhë ose identitet tjetër përveç asaj të përshkruar, shkaktonte internimin ose dënimin e tij me vdekje”. Dhe cilido që e merr si një shaka regjimin komunist shqiptar, duhet të lexojë intervistën që Kasabova ka realizuar me Thanas Spasen, që sot punon si varkëtar në liqen.

LEXO EDHE:  Pse Kina po heziton të dërgojë tanket, për të shtypur protestat në Hong Kong

Familja e tij u nda, dhe ai vetë u mbyll në një seri kampesh, ku fëmijët detyroheshin të hanin krimba. Në një kamp të burgosurit organizuan një revoltë, dhe secilit iu dha një dënim i mëtejshëm prej 1.700 vjetësh. Kasabova e përsërit këtë në tekst, vetëm për të treguar se nuk është një gabim:një mijë e shtatëqind vjet secili.

Ajo tregon gjithashtu historinë e Shën Petkas, shenjtores mbrojtëse të njërit prej shumë manastireve të ngritura mbi shkëmbinjtë përreth liqenit. Një shenjt, që ashtu si Xhorxhi ynë në Angli, ishte importuar nga Lindja e Mesme, ku pati një jetë askete përballë ngjarjeve të tmerrshme që ndodhën përreth saj.

Në një farë mënyre, ajo është emblematike e asaj që Kasabova përpiqet të transmetojë përmes këtij libri:jetën e qetë që na fshihet nga historia. Dhe siç na kujton ajo, Çërçilli është shprehur dikur se Ballkani prodhon shumë më tepër histori, sesa mund të konsumojë.

Por libri nuk është plotësisht i suksesshëm. Duket se ka humbur diçka nga emergjenca dhe energjia e paraardhësit të saj. Në të njëjtën mënyrë kujtimet të mund të humbasin ritmin, nëse fillojnë me përshkrimin e pemëve të gjata gjeneaologjike. Për këtë arsye, shkrimtarët e udhëtimeve nuk duhet të harxhojnë shumë kohë duke na thënë se pse po mendojnë të shkojnë në një udhëtim, para se ta fillojnë atë.

Ky libër rrezikon të bjerë në të dy kurthe. Ndërsa “Kufiri”, na zhyste në mënyrë të papritur në eksitimin që të falin malet e Thrakisë, libri i fundi duket sikur nuk ka të mbaruar. Ne nuk takojmë më ndonjë nga moria e madhe e personazheve, të gjallë apo të vdekur qofshin. Dhe ndonëse cilësohet një udhëtim personal, Kasabova është shumë e rezervuar për të zbuluar shumë për veten e saj.

Por ajo është një shkrimtare mjaftueshëm e mirë, për të mos na lejuar të na humbin shumë kënaqësi individuale gjatë rrugës. Dhe nuk ka frikë të spekulojë mbi psikologjinë e vendit. Ajo na kujton se uji është një simbol i pavetëdijës. Prandaj është e natyrshme që liqeni i Ohrit të jetë për të plot me ëndrra. Dhe çdo shkrimtar që përdor fjalën e mrekullueshme “lacustrine” – “e liqenit” – meriton të vlerësohet./ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Kush janë 10 shkencëtarët më të “çmendur” në histori

Publikuar

-

Nga

Stereotipi i shkencëtarit të “çmendur”, ka frymëzuar shumë letërsinë dhe kinematografinë. Nga ana tjetër, në historinë e shkencës, shumë shkencëtarë kanë kryer eksperimente të çuditshme, të rrezikshme, dhe realisht të çmendura në emër të kërkimit shkencor. Ja cilët janë 10 rastet më ekstreme.

1. Stabins Firth

Ai ishte i bindur që sëmundja e etheve të verdha nuk ishte ngjitëse. Për ta vërtetuar këtë gjë, mjeku amerikan nisi të eksperimentonte mbi veten në vitin 1793, duke prerë veten me thikë
në disa vende, dhe derdhur aty lëngje të trupave të infektuar me këtë sëmundje.
Çuditërisht, ai vetë nuk u sëmur në asnjë rast. Arsyeja u zbulua shumë vite më vonë:me kalimin e kohës virusi zhduket, edhe nëse mbeten simptomat tek të sëmurët. Në fakt, mostrat e lëngjeve trupore, që përdorte Firth në eksperimentet e tij, vinin nga pacientë me sëmundje në një gradë të avancuar, prandaj nuk ishin më ngjitëse.

2. Sergei Brjuçonenko

Ai zhvilloi një nga makinat e para të qarkullimit jashtë-trupor të gjakut. Gjatë provave të tij me këtë makineri, shkencëtari sovjetik (1890-1960), arriti të mbante për disa orë gjallë kokat e qenve të shkëputura nga trupat e tyre.

3. Ilia Ivanov

Biologu rus u përpoq të krijonte një hibrid midis specieve njerëzore dhe majmunit. Ishin vitet 1920, dhe diktatori sovjetik Josif Stalin donte “një individ të pathyeshëm, të pandjeshëm ndaj dhimbjes, dhe rezistent ndaj gjithçkaje”. Në fund dështoi.

4. Lendis Karnej

Në vitin 1924, shkencëtari amerikan fotografoi gjestet e fytyrës së vullnetarëve të tij në eksperimente. Ata nuhasnin erën e amoniakut, dhe mbanin njërën dorë në një kovë me bretkosa të gjalla. Synimi? Të ilustronte mënyrat e ndryshme të shprehjes së neverisë nga njerëzit.

LEXO EDHE:  CNA.al zbulon të tjera fakte të video-skandalit “Salianji-GD”

LEXO EDHE:  Serbia do vazhdojë ta përdorë “kartën ruse” për ta shantazhuar BE-në

5. Klarens Leuba

Psikologu amerikan, pretendonte në vitet1930, se reagimi ndaj gudulisjes është i mësuar dhe jo i lindur. Për ta vërtetuar këtë, ai e detyroi gruan e tij dhe fëmijët të mos qeshin kur ai i guduliste, por askush nuk e dëgjoi…

6. Robert Kornish

Në vitet 1930, biologu amerikan ndërtoi një lisharëse të veçantë për të rikthyer në jetë kafshët e ngordhura, duke iu injektuar atyre adrenalinë dhe anti-koagulantë, për të mundësuar ri-qarkullimin e gjakut. Ai arriti të rigjallë disa qenër, pasi i kishte mbytur më parë ata.

7. Lorenc Leshan

Psikologu amerikanu mbyll në vitin 1942 në një dhomë me një grup djemsh që flinin, duke përsëritur një lloj formule për të kuruar onikofaginë (ngrënien e thonjve) e tyre. Në fundin e verës, 40 për qind e djemve nuk i hanin më thonjtë e tyre.

8. Jan Osvald

Për të treguar se ka nga ata njerëz që arrijnë të flenë në çdo situatë, shkencëtari britanik përdori në vitin 1960 çdo lloj mënyre për të shqetësuar 3 vullnetarë që po përpiqeshin të flinin. Pavarësisht shqetësimeve që të tre ranë në gjumë brenda 12 minutash.

9. Uorren Tomas

Në 1962 drejtori i një kopshti zoologjik në Oklahoma, i injktoi një elefanti një dozë droge LSD, duke e llogaritur në bazë të injeksioneve të mëhershme tek eksperimentet me macet. Elefanti u shemb përtokë brenda 5 minutash, dhe ngrodhi pas 1 ore e 40 minutash.

10. Martin Shein dhe Edgar Helj

Në vitin 1965, dy shkencëtarët hoqën pjesë të ndryshme nga figura e një pule deti, derisa i lanë vetëm kokën të ngulur në një shkop. Në këtë mënyrë ata e kuptuan se gjelat meshkuj, përpiqeshin të çiftoheshin edhe me shkopin./ Fucus.it-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Shtetet e vogla dhe fuqia e butë/ Si duhet të sillet Kosova në arenën ndërkombëtare

Publikuar

-

Nga

Nga Edward Lucas, “Center for European Policy Analysis”

* Të fitosh vëmendjen e botës është diçka e vështirë, sidomos nëse vendi yt është rishfaqur vetëm kohët e fundit në hartë. Injoranca është e madhe. Unë e kam kaluar shumicën e 30 viteve të fundit, duke sqaruar lexuesit se “balltikët” nuk janë e njëjta gjë me “ballkanasit”, se Sllovakia nuk është Slloveni (dhe anasjelltas) etj.

Por marrëveshjet mbi termat, kanë vetëm një ndikim të kufizuar. Ajo që vërtet ka rëndësi janë përvojat e dorës së pare, që merren nga 5 shqisat tona njerëzore. Të huajt që vizitojnë qytete dikur të lavdishme dhe peizazhin e tyre të mrekullueshëm, I humbasin me shpejtësi stereotipet e tyre rreth këtij vendi.

Kur shijojnë ushqimin dhe pijet tradicionale, ata harrojnë paragjykimet e tyre në lidhje me një dietë të rëndë plot yndyrna dhe me alkool të fortë. Moda imagjinare, bën të njëjtën gjë me paragjykimet në lidhje me shamitë. Disa nga këto ndryshime në perceptim, ndodhin në mënyrë automatike.

Por shumë gjëra varen nga zgjuarsia, motivimi dhe vetëbesimi i banorëve të një vendi. Në fillim të viteve 1990, presidenti i Estonisë Lenart Meri, këmbëngulte që miqve të huaj t’u shërbehej birra, uji mineral dhe ëmbëlsirat e vendit. Më herët, estonianët kishin tentuar t’u bënin përshtypje vizitorëve të tyre të huaj, duke u ofruar atyre produkte nga Finlanda.

Prodhimi vendor, vlerësohej ende si i dorës së dytë. Javën e kaluar mbajtja një fjalim në takimin e Shoqatës Shqiptare në Britaninë e Madhe, në një aktivitet të organizuar në ambasadën e Kosovës në Londër. Pashë me vëmendje tryezën, duke shpresuar të gjeja ndonjë element autentik nga trojet e Skënderbeut.

Kosova po lufton për mbijetesë. Numri i vendeve që e njohin si shtet po ult, dhe nuk po rritet. Ajo duhet të shfrytëzojë çdo tipar dallues që ka. Një pasuri e madhe minierash –ekonomisë lokale në kohën e Jugosllavisë – shfrytëzohet sot në një mënyrë modeste.

Eko-turizmi dhe vera, ofrojnë perspektiva shumë më të mira. Vende të tjera kanë treguar sesi mund të bëhet kjo:”diplomacia e verës” e Gjeorgjisë ka qenë e shkëlqyer, dhe në disa aspekte më e efektshme, sesa përpjekjet e Ministrisë së Jashtme në Tbilisi. Por ajo çka ndodhej në tryezë ushqimet, lëngu, ujë mineral, ishin marka standarde të supermarketeve.

LEXO EDHE:  CNA.al zbulon të tjera fakte të video-skandalit “Salianji-GD”

LEXO EDHE:  CNA.al zbulon të tjera fakte të video-skandalit "Salianji-GD"

Më keq akoma, vera që ofrohej vinte nga Kili dhe Franca. U trondita. Kili është një nga shumë vendet e Amerikës Latine që ka ndjekur shembullin e Spanjës, duke mos pranuar ta njohë Kosovën si një vend të pavarur. Dhe akte të tilla, po i mbajnë nën presion të madh kosovarët, dhe në një situatë diplomatike, ku janë të paaftë për t’u anëtarësuar në Organizatën e Kombet e Bashkuara dhe organizata të tjera të rëndësishme:mund ta quani fare mirë edhe “Tajvani” i Evropës.

Vitin  shkuar, Franca bllokoi çeljen e bisedimeve të anëtarësimit në Bashkimin Evropian të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, një goditje kjo e hidhur për të dyja vendet, por sidomos për maqedonasit, që gëlltitën krenarinë e tyre duke e ndryshuar emrin, për të qetësuar ndjeshmëritë nacionaliste të Greqisë.

Vera e markës ‘Petit Chablis, ishte e shijshme, por diplomacia e përqendruar në vetvete në dritëshkurtësinë e presidentit Emmanuel Makron, të lë një shije të hidhur. Pyeta një diplomat nëse ambasada kishte ndonjë gjë për të ngrënë apo pirë që vinte nga Kosova.

Kosova prodhon “Stone Castle”, një verë e prodhuar nga rushi Risling i kultivuar në luginën e Rahovecit, një rajon ku vera prodhohet rregullisht prej më shumë se 2.000 vjetësh. Nuk është se unë prisja ndonjë byrek me hithra të bërë në shtëpi, por nuk do të ishte shumë probeme vendosja në tavolinë e disa shisheve Rugova ose Spirit of Drini, Shpirti i Drinit(dy markat kryesore të ujit mineral në Kosovë).

Nuk mund ta imagjinoj ndonjë ambasadë franceze, që nuk u tregon të tjerëve në çdo rast trashëgiminë gastronomike të vendit. Edhe ambasadat britanike shërbejnë tani verë të prodhuar në Angli. Mungesa e fuqisë së butë – forca bindëse e një marke kombëtare – është një problem serioz i sigurisë në vendet post-komuniste. Shija dhe aroma, janë një vend i mirë për të filluar ndërtimin e kësaj fuqie./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Studimi/ Hakmarrja u fal njerëzve më shumë kënaqësi sesa falja

Publikuar

-

Nga

Një studim i ri, ka zbuluar se kur njerëzit shohin një film apo lexojnë një roman, ata kënaqen më shumë kur shohin se njerëzit e këqij e marrin ndëshkimin e tyre, sesa kur këta të fundit falen. Ndërkohë, edhe pse ata nuk i pëlqejnë dhe aq historitë me falje, njerëzit i cilësojnë ato si më kuptimplota dhe provokuese, sesa historitë kur të këqijtë marrin ndëshkimin e merituar.

“Ne njerëzve na pëlqejnë tregimet, ku ndëshkohen personazhet negativë. Dhe kur ata ndëshkohen më shumë sesa u takon, ne ndjejmë kënaqësi”- thotë Metju Grizard, autori kryesor i studimit dhe asistent profesor i komunikimit në Universitetin Shtetëror të Ohajos në SHBA.

“Megjithatë, njerëzit i vlerësojnë më shumti historitë ku ka falje, ndonëse nuk i shohin ato si shumë argëtuese”- theksoi ai.

Studimi në fjalë, përfshiu 184 studentë që lexuan tregime të shkurtra, për të cilat u tha se ishin komplote mbi seriale të mundshme televizive. Studentët lexuan në total 15 tregime:në të një të tretën prej tyre, personazhi negativ trajtohej pozitivisht nga viktima; në një të tretën tjetër ai merrte ndëshkimin e merituar; dhe në një të tretën e mbetur, ndëshkohej më shumë sesa do të kishte qenë një dënim i përshtatshëm për krimin e kryer.

Për shembull, njëra nga historitë fliste për një person që i vjedh 50 dollarë një kolegu. Pjesëmarrësit lexojnë një nga tre përfundimet e mundshme. Në një skenar, viktima qeras me kafe hajdutin, pra e fal atë; në një tjetër, viktima hakmarret duke i vjedhur hajdutit një shishe uiski që kushton 50 dollarë (ndëshkim i barabartë); dhe në versionin e tretë viktima rimerr paratë e tij dhe shkarkon pornografi në kompjuterin e punës të kolegut hajdutit (mbi-ndëshkim).

Menjëherë pas leximit të secilit skenar, pjesëmarrësit u pyetën nëse u pëlqeu apo jo tregimi. Shumë njerëzve u pëlqeu më shumë tregimi, ku hajduti pëson një ndëshkim të drejtë, thotë Grizard. Ndërkohë studiuesit matën kohën që iu desh lexuesve të zgjedhnin një nga alternativat. Ata zbuluan se lexuesit merrnin më pak kohë për t’u zgjedhur historitë, ku fajtori merr ndëshkimin e barabartë, se sa në rastin kur falen apo ndëshkohen në mënyrë joproporcionale.

LEXO EDHE:  I ndërvarur nga alkooli, kompozoi edhe i shurdhër/ Çfarë nuk dini mbi Ludvig van Betovenin

LEXO EDHE:  Donald Trump e ka bërë NATO-n më të fortë

“Njerëzit kanë një përgjigje instiktive në lidhje me ndëshkimin e njerëzve që kanë bërë një faj ndaj dikujt, dhe kur një histori rrëfen atë që ata presin, shpesh përgjigjen më shpejt se në rastet e tjera”- shprehet Grizard.

Kur ndëshkimi nuk i përshtatej krimit, pjesëmarrësve i duhej pak më shumë kohë për të reaguar, me pëlqim ose mospëlqim ndaj tregimit që sapo lexuan. Eksperti thotë se arsyeja mund të shpjegohet me pjesën tjetër të studimit. Pasi lexuan 15 tregimet, pjesëmarrësit i renditën në bazë të kënaqësisë së përfituar.

Ata mendonin se tregimet, ku personat e këqij marrin ndëshkimin e merituar, ishin më të kënaqshme, ndërsa ato ku faleshin njerëzit e këqij, ishin më pak të pëlqyera. Ndëshkimi i barabartë, renditej diku në mes. “Duket se dominon ana më e errët, ajo e shijimit të hakmarrjes”- thekson Grizard. Në përgjithësi, rezultatet sugjerojnë që një ndëshkim i drejtë, është “standardi intuitiv moral”, që e kemi më të lehtë ta pranojmë./ Eurekalert-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE