Connect with Us

Nga SHBA-ja tek India/ Pesë vendet, që janë thuajse të pamundura për t’u pushtuar

Blog

Nga SHBA-ja tek India/ Pesë vendet, që janë thuajse të pamundura për t’u pushtuar

Publikuar

-

Historikisht, të gjitha perandoritë bien ose shndërrohen në ndonjë perandori tjetër…dhe më pas sërish shemben. Ndërsa ne nuk e përdorim termin “perandori”, për të përshkruar shtetet-kombet e sotme, disa vende janë ende në gjendje të projektojnë fuqinë e vet jashtë kufijve të tyre. Ato e projektojnë fuqinë në nivel global (si Shtetet e Bashkuara) ose rajonal (si Irani). Por kur vjen puna për të mbrojtur terrenin e tyre, disa vende janë thjesht gati të pamundura për t’u pushtuar, dhe ja sepse:

1. Shtetet e Bashkuara të Amerikës

Çdo pushtues potencial, e di se do të përballet vetëm me ushtrinë amerikane, por me 330 milionë amerikanë. Dhe në SHBA, ka më shumë armë sesa njerëz. Edhe nëse një pushtues do të arrinte të vinte nën kontroll popullatën civile, ai duhet të kishte ushtrinë më të trajnuar, dhe të mirë-pajisur në botë.
Pastaj pushtuesit do të duhej ta menaxhonin atë territor pa u vrarë, dhe pa mundësinë që vendasit që organizohen kundër tyre. Por në fakt, në shumë qytete të mëdha amerikane njerëzit tashmë janë të organizuar, dhe të armatosur. Ata janë gati që të vrasin.


Ne zakonisht i quajmë bandat e rrugës në Albukerk, Hjuston, Oklahoma, Detroit, Baltimora, Nju Jork. Për me tepër SHBA-ja është gjeografikisht e madhe. Ajo ka 4 zona kohore, 7 rajone të ndryshme klimatike, për të mos përmendur gjithçka, nga malet e larta deri në kënetat apo shkretëtirat.

2. Rusia

Pushtimi i Rusisë, siç e di çdo student i historisë, është një mision jashtëzakonisht i vështirë. Kur Napoleoni e pushtoi në vitin 1812, rusët pësuan shumë të vrarë, por më shumë u dëmtuan qytetet, qytetet, fermat dhe infrastruktura ruse. E gjitha ajo u shkatërrua nga vetë rusët, që zbatuan strategjinë e “tokës së djegur” përballë armikut.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ata patën një qasje tjetër, duke zgjedhur rezistencën, dhe për këtë arsye luftimet kundër nazistëve ishin shumë më brutale. Çdo pushtues, duhet të ketë parasysh se nuk ka gjasë që të luftojnë çdo rus nëpër 11 zona të ndryshme kohore.
Kjo pasi është vendi më i madh në botë për nga sipërfaqja. Dhe ky vend ka çdo lloj klime, deri tek ato ekstreme. Si të mos mjaftonte kjo, pushtuesit do kishin të ngjarë të luftonin çdo shtet klient ish-sovjetik rreth kufijve të Rusisë. Shumë prej tyre janë ende shumë besnikë ndaj Rusisë, dhe do të rrëmbenin armët për të luftuar përkrah miqve të tyre rusë.
Kjo gjë vetëm sa e zgjeron gamën dhe larminë e njerëzve, klimën dhe gjeografinë e pushtimit. Dhe nënkupton gjithçka nga shkretëtirat e Kazakistanit, tek malet dhe pyjet e rajonit të Kaukazit, nga brigjet e ngrira të veriut, deri tek brigjet e Detit të Zi dhe atij Kaspik.

3. Afganistani

Përkundër asaj që thotë çdo gjeneral amerikan në 17 vitet e fundit, fitorja në Afganistan nuk është arritur ende. Çdo perandori pushtuese, që ka menduar se fitoren e kishte në xhep, ka ndihmuar në fakt në trashëgiminë e Afganistanit si “Varreza e Perandorive”.

LEXO EDHE:  Nga Elvi FUNDO/ Pse të gjithë duhet të mbështesim Lulzim Bashën?!


Kjo përfshin superfuqinë e vetme aktuale në botë, Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Sovjetik, dhe Perandoria Britanike në kulmin e saj. Ajo që e vështirëson pushtimin dhe menaxhimin e Afganistanit, është para së gjithash terreni i tij. Është një shkretëtirë gjigante, e rrethuar nga disa prej majave më të larta të maleve në botë.


Çdo lloj ushtrie që një pushtues nuk mundet ta asgjësojë deri në fund, do të tërhiqet nëpër male, deri në sezonin e ardhshëm të luftimeve. Edhe sot, majat e larta pamundësojnë avantazhin e forcave të blinduara dhe tankeve, ashtu si dikur zhvlerësonin avantazhin e kalorësisë së rëndë.
Arsyeja më e rëndësishme se përse askush nuk mund ta pushtojë Afganistanin, është sepse çdo pushtues duhet që ta nënshtrojë plotësisht popullsinë atje. Dhe ajo përbëhet nga fise dhe popuj të shumë të larmishshëm si pashtunët, turkmenët, balokët, palaut, taxhikët dhe uzbekët. Ndaj imagjoni të pushtoni një vend me një popullsi prej 34 milionë banorësh, por me klane, fise, përkatësi etnike, dhe fe të ndryshme.

4. Kina

Vendi më i populluar në botë, krenohet që ka 1.3 miliardë njerëz. Imagjinoni një moment të keni përballë 1 miliardë njerëz. Edhe pse ka të ngjarë të mos jenë që të gjithë të armatosur, nuk do të merrte shumë kohë që burokracia qendrore e qeverisë komuniste, të niste shpërndarjen e armëve, për të formuar një front të unifikuar kundër një pushtuesi.
Në ushtrinë ametrikane qarkullon një shprehje:nëse një veprim është idiot por funksionon, ai atëherë nuk është më i tillë. Prandaj, mund të duket sikur hedhja në betejë e miliona ushtarëve është marrëzi, por ideja ka të ngjarë të funksionojë. Ndërkohë Kina është aq e madhe në aspektin sipëfaqes, po aq sa edhe Shtetet e Bashkuara.


Ajo ka një klimë të larmishme, dhe tipare gjeografike të ndryshme. Pushtuesit do të duhet të përgatiten për shkretëtirën e pakalueshme të Gobit dhe xhunglat e Azisë Juglindore, për të mos përmendur rajonet malore dhe plot dëborë të Himalajave, që do ta vështirësonin mbështetjen ajrore të operacioneve.
Nëse trupat pushtuese nuk do masakrohen gjatë rrugës nga bandat e Ushtrisë Çlirimtare të Popullit, atëherë ato do të përballeshin me një sërë sëmundjesh tropikale, së bashku me sëmundjet që vijnë nga mbipopullimi dhe ndotja.

5. India

Edhe India është një vend i frikshëm për t’u pushtuar. Në veri dhe lindje shtrihen vargmalet e larta të Himalajave, dhe shkretëtirat e mëdha që përbëjnë afërsisht gjysmën e rajoneve veriperëndimore të Indisë. Në jugperëndim, India është e lagësht dhe tropikale, duke e kufizuar mundësinë e një zbarkimi nga oqeani.


Një pjesë e strategjisë kryesore detare të Indisë, është rreshtimi në ujërat e saj territoriale të dhjetëra nëndetëseve, që mjaftojnë për të fundosur anijet luftarake të armikut. Kjo taktikë, është në fuqi që prej armiqësive të forta mes Indisë dhe Kinës, apo edhe Pakistanit. Lartësia e maleve Himalaja, e bën shumë të vështirë mbështetjen nga ajri, madje gati të pamundur./ Wearethemighty.com-Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Problemi kryesor i zgjerimit: Partneriteti i BE-së me elitat e korruptuara në Ballkan

Publikuar

-

Nga

Nga Toby Vogel & Kurt Bassuener ”Eu Observer”

Komisioni Evropian, humbi një mundësi të artë me qasjen e saj të re ndaj zgjerimit të BE-së. Në vend se të analizojë pse po dështon procedura aktuale për pranimin e anëtarëve të rinj, KE është përpjekur të qetësojë kundërshtaren më të zëshme të zgjerimit – Francën – përmes disa ndryshimeve kryesisht kozmetike.

Qasja e re ka të ngjarë të arrijë qëllimin e saj të menjëhershëm, pra që Franca të heqë veton e saj kundër nisjes së bisedimeve të anëtarësimit me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë. Natali Luaso, ish-Ministre e Evropës në qeverinë fracenze, që tashmë është zëdhënëse e presidentit Emanuel Makron në Parlamentin Evropian, e mirëpriti ngrohtësisht propozimin e paraqitur nga komisioneri i zgjerimit Oliver Varheli, edhe pse paralajmëroi:”Rëndësi ka ajo çfarë ndodh, dhe jo ajo që shkruhet në një copë letër!”.

Por fakt është se qasja e re, nuk arrin të adresojë mangësitë e vetë politikës së zgjerimit, që ka qenë në krizë prej disa kohësh. Megjithë përmbushjen e kushteve të BE-ë për fillimin e bisedimeve të anëtarësimit, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria u bllokuan nga Franca (e mbështetur edhe nga Holanda dhe Danimarka).

Serbia dhe Mali i Zi, po bisedojnë përkatësisht prej 6 dhe 8 vitesh për anëtarësimin në BE. Dhe negociatat nuk dihet se kur do të përfundojnë, në kushtet kur vërehet një sprapësim i konsiderueshëm në aspektin e sundimit të ligjit dhe praktikave demokratike në Serbi, dhe kur ka shumë pak ndryshime pozitive në Malin e Zi.

Kosova dhe Bosnje Hercegovina, janë vite larg nisjes së bisedimeve të tilla, teksa po përballen me pengesa të mëdha, përpara se të shpresojnë të bëhen pjesë e këtij procesi. Në fakt, disa nga ndryshimet e prezantuara janë të mirëpritura.

Në kontrast me propozimin jo zyrtar të Makron, qasja e re e Komisionit Evropian e vë theksin tek normat demokratike dhe sundimi i ligjit, përpara çështjeve ekonomike. Në dokumentin francez, mungonin fjalët “demokraci”, “korrupsion” dhe “kapje e shtetit”.

Ndërsa projekti francez ishte transaksional në natyrën e tij, dhe i orientuar nga ekonomia, projekti i Komisionit Evropian e njeh potencialin transformues që ka zgjerimi i unionit. Dhe që ky potencial të shfrytëzohet, BE-ja duhet të jetë serioze në përballjen me elitat e korruptuara në vendet kandidate.

Metodologjia e re e miratuar këtë javë, nuk do ta bëjë vetë këtë. Por ajo përmban tregues se KE ka filluar që ta kuptojë këtë, megjithë dështimin e tij për të rishikuar në themel politikën e zgjerimit. Ajo riafirmon përkushtimin e BE-së për të mbështetur kushtëzimin në këtë proces, dhe propozon një mekanizëm që nuk do të lejonte më një pakicë shtetesh anëtare të bllokonin sanksionet kundër vendeve kandidate, që bëjnë hapa pas në raport me detyrimet e tyre.

Për më tepër, roli i zgjeruar i shteteve anëtare mbart si mundësi, ashtu edhe rreziqe. Shtetet anëtare mund të forcojnë mesazhet që vijnë nga Brukseli, dhe potencialisht mund të jenë më të drejtpërdrejtë dhe të hapur në mesazhe sesa vetë Komisioni Evropian.

LEXO EDHE:  Nga Elvi FUNDO/ Pse të gjithë duhet të mbështesim Lulzim Bashën?!

LEXO EDHE:  Jo tërheqje të trupave/ Pse Iraku është kaq i rëndësishëm për SHBA

Ndërsa këta elementë pozitivë janë të mirëseardhur, ata janë jashtëzakonisht të papërshtatshëm.

Qasja e re është një zgjidhje për një jo-problem:problemi nuk ka qenë kurrë metodologjia por vullneti politik nga ana e shteteve anëtare të BE-së, për t’u përballur me kapjen e shtetit nga elitat që janë sot në pushtet në Ballkan.

Metodologjia e re, i sheh ende qeveritë ballkanike si përfaqësuese dhe të përgjegjshme, në vend se të pranojë se qytetarët janë fokus-grupi ku duhet të bazohet direkt politika e zgjerimit e BE-së, pa filtrin e mediave të kontrolluara nga partite politike, dhe një ekonomi e drejtuar nga patronazhi.

Propozimi i fundit KE, lë disi të kuptohet një zhvendosje të pjesshme drejt një komunikimi më të drejtpërdrejtë të BE-së me qytetarët në vendet kandidate. Por ai është ende larg revolucionit kulturor që do të duhej të ndoshte, kur zyrtarët evropianë t’i njihnin qytetarët e Ballkanit si partnerët e tyre kryesorë.

Kjo do të forconte përpjekjet e Brukselit, për t’i detyruar qeveritë e rajonit të zbatojnë angazhimet e tyre. Metodologjia e re, nuk arrin të reflektojë mbi rolin kundërproduktiv dhe të dëmshëm që kanë fondet e BE-së, në forcimin e ekonomive rajonale të kapura nga partitë politike.

Së fundmi, edhe pse është e qartë se ekziston një interes për të mbajtur Malin e Zi dhe Serbinë në pararojë të procesit, dhe për të ftuar me vonesë Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë për çeljen e negociatave, statusi i Bosnje-Hercegovinës dhe Kosovës nuk mund të injorohet, dhe as nuk mund të lejohet që këto të fundit të shndërrohen në geto.

Natyra e luftërave, i ka sakatuar tashmë këto vende. Kërcënimet më të mëdha janë tashmë rënia e madhe demografike, teksa qytetarët kanë vendosur të emigrojnë në BE, nëse BE nuk do të shkojë tek ata. Ndërkohë, propozimi i fundit i Komisionit Evropian, nuk arrin të adresojë problemet kryesore të politikës së zgjerimit:partneriteti me elitat e korruptuara të Ballkanit, mungesa e vullnetit për të përdorur mjetet ekzistuese, dhe potenciali përçarës i shteteve anëtare jo-liberale të BE-së, si Hungaria dhe Polonia./Përshtatur nga CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse gratë e kërkojnë zakonisht më shpesh divorcin sesa burrat?

Publikuar

-

Nga

Stereotipet tradicionale gjinore, thonë se gratë janë ato që mezi presin të martohen. Por sipas të dhënave, ekziston edhe një element tjetër befasues i martesës, ku gratë janë sërish më të paduruara për ta kryer:divorci. Po, studime të shumta kanë vërtetuar se gratë i fillojnë të parat dhe më shpesh se burrat procedurat e divorcit.

Sipas një studimi të vitit 2015 nga Shoqata Sociologjike Amerikane (ASA), gratë janë ato që marrin nismën të ndahen në thuajse 70 për qind të divorceve. Ideja se gratë janë të parat që kërkojnë të stabilizojnë jetën e tyre duke u martuar, dhe të paray që këkojnë ndarjen, mund të duket paradoksale për shumë njerëz. Por terapistët e martesave, psikologët apo avokatët që merren me divorcet, japin 3 arsye kryesore për këtë dukuri:

Gratë, kanë më shumë të ngjarë të ndjehen sikur martesa po e dëmton karrierën e tyre

Sot gratë janë më të angazhuara në punë jashtë shtëpisë sesa kurrë më parë. Të dhënat e dhjetorit 2019 nga Byroja e Statistikave të Punës në SHBA, zbulojnë se gratë tani përbëjnë pak më shumë se gjysmën e fuqisë punëtore amerikane. Por kjo nuk do të thotë, se ato kanë lënë pas dore punët e tyre në shtëpi.
“Mendoj se martesa si institucion, ka qenë paksa e ngadaltë në përshtatjen ndaj prirjes për barazi gjinore. Gratë marrin ende mbiemrat e burrave të tyre, dhe ndonjëherë vihen nën presion për ta bërë këtë gjë. Burrat presin akoma, që gratë e tyre të bëjnë pjesën më të madhe të punëve të shtëpisë, dhe të kujdesen më shumë se ata për fëmijët”- thotë Majkëll Rozenfeld, profesor i sociologjisë në Universitetin e Stanfordit, njëherazi autori i studimit nga Shoqata Sociologjike Amerikane.
Hulumtimi ka treguar se gratë bëjnë ende më shumë punë shtëpiake sesa burrat, edhe nëse të dyja palët punojnë me kohë të plotë. Për shembull, një raport i vitit 2019 nga Byroja e Statistikave të Punës në SHBA zbuloi se 49 përqind e grave bënin përditë punë shtëpie, kundrejt vetëm 20 përqind të burrave, edhe nëse që të dy ishin të punësuar.
Kjo tregon që ka ende mungesë të barazisë në lidhje me punët shtepiake, brenda familjes së zakonshme amerikane. Dhe ky është një hendek, që mund ta bëjë martesën të duket më pak e dobishme, për një grua të orientuar nga karriera.

Gratë kanë prirjen të kujdesen më shumë, mbi aspektet më emocionale në një martesë

LEXO EDHE:  SHBA hedh “nënën e të gjitha bombave”!/Ja mbi cilin shtet

LEXO EDHE:  Vrasja e gjeneralit iranian/ Haradinaj: Përkrah SHBA-ve

Një nga problemet më serioze me të cilat përballen çiftet e martuara, është mungesa e
një komunikimi të shëndetshëm, dhe shpesh kjo gjë nga rrjedh nga një çekuilibër tjetër. Tradicionalisht, burrat nuk mësohen që në fëmijëri se si t’i përpunojnë apo komunikojnë
të tjerëve emocionet e tyre.
Kjo do të thotë, se gratë kanë prirjen që të merren me shumë me çështjet emocionale të martesës. “Shumë burra mbështeten tek gratë e tyre, si ofrueset e vetme të mbështetjes emocionale, ndërsa gratë marrin mbështetje emocionale nga njerëz të ndryshëm. Kjo mund t’i bëjë burrat më hezitues për të braktisur burimin e tyre të vetëm të mbështetjes”- thotë psikologia Trisha
Volanin.
“Gratë janë më të hapura për t’u komunikuar miqve emocionet e tyre, ndërsa burrat duket se e kanë të vështirë që të hapen plotësisht me bashkëmoshatarët e tjerë mbi problemet e tyre të brendshme, dhe për këtë arsye ka më shumë të ngjarë që ata të jenë të interesuar në mbetjen e gjërave ashtu siç janë”- shton ajo.

Sot gratë kanë më pak të ngjarë të tolerojnë “sjelljen e keqe”

Jo shumë kohë më parë, gratë mendonin se duhet të toleronin shumëçka në sjelljen e bashkëshortit, në këmbim të sigurisë financiare. Po sot? Jo dhe aq. “Gruaja e sotme moderne,
ka më pak të ngjarë të tolerojë tradhëtinë”- thotë Dori Shvarc, një ndërmjetëse dhe trajnuese në “divorcharmony.com” . “Pasi mbaron periudha e muajit mjaltit, disa burra ndryshojnë në drastikisht sjelljen e tyre, nga romantikë ata bëhen kontrollues dhe abuzues emocionalë. Mjerisht kjo gjë ndodh në shumë martesa, por gratë nuk duan të tolerojnë më në këtë aspekt”- thekson ajo.

Sot gratë kanë më pak të ngjarë të tolerojnë “sjelljen e keqe”

Jo shumë kohë më parë, gratë mendonin se duhet të toleronin shumëçka në sjelljen e bashkëshortit, në këmbim të sigurisë financiare. Po sot? Jo dhe aq. “Gruaja e sotme moderne,

ka më pak të ngjarë të tolerojë tradhëtinë”- thotë Dori Shvarc, një ndërmjetëse dhe trajnuese në “divorcharmony.com” . “Pasi mbaron periudha e muajit mjaltit, disa burra ndryshojnë në drastikisht sjelljen e tyre, nga romantikë ata bëhen kontrollues dhe abuzues emocionalë. Mjerisht kjo gjë ndodh në shumë martesa, por gratë nuk duan të tolerojnë më në këtë aspekt”- thekson ajo./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si mund të parandalohet “vdekja” e lumenjve të botës

Publikuar

-

Nga

Nga Brahma Chellaney “Project Syndicate”

Nga Tigri tek Indi, nga Jance tek Nili, lumenjtë kanë qenë jetikë për shfaqjen e qytetërimit njerëzor. Mijëra vjet më vonë, qindra miliona njerëz ende varen nga lumenjtë për të shuar etjen, për të kultivuar produktet e tyre bujqësore, dhe për të siguruar jetesën.

E megjithatë ne po i shkatërrojmë me shpejtësi sistemet e lumenjve të planetit, diçka që do të këtë pasoja serioze për ekonomitë, shoqëritë dhe madje mbijetesën tonë. Kina është shembulli tipik në këtë drejtim. Mania e saj për ndërtimin e qindra digave, dhe shfrytëzimin e tepruar të lumenjve, është duke e shkatërruar mjedisin, pyjet, varfëruar biodiversitetin dhe pakësuar ndjeshëm burimet ujore në Azi.

Regjistrimi i parë i burimeve ujore në Kinë në vitin 2013, tregoi se numri i lumenjve – duke mos përfshirë përrenjtë e vegjël – kishte rënë me më shumë se gjysmën gjatë 6 dekadave të fundit, pra janë humbur mbi 27.000 lumenj. Që atëhere, situata vetëm sa është përkeqësuar.
Lumi Mekong po shkon në niveli më të ulët historik, për shkak të një numri të madh mega-digash të ndërtuara nga Kina pranë kufirit në Rrafshnaltën e Tibetit. Kina mund të jetë ndërtuesja më e madhe e digave në botë, por jo e vetmja. Vende të tjera, nga Azia në Amerikën Latine, po i shfrytrëzojnë lumenjtë për prodhimin e energjisë elektrike.

Devijimi i ujit për ujitje në bujqësi, është gjithashtu një burim kryesor i shterrimit të lumenjve. Në fakt, prodhimi bujqësor dhe ai blegtoral ,thith gati treçerekun e e burimeve të ujërave të ëmbla në botë, ndërsa krijon ndotje që bashkë me mbeturinat industriale dhe shkarkimet e ujërave të zeza, i ndotin edhe më shumë ato burime.

Në total, gati dy të tretat e lumenjve më të gjatë në botë, e kanë modifikuar rrjedhën e tyre, dhe disa prej më të gjatëve në botë – përfshirë Nilin dhe Rio Granden – cilësohen tashmë si të rrezikuar. Nga 21 lumenj më të gjatë se 1.000 kilometra, që rrjedhin ende pa pengesa nga burimet e tyre malore drejt detit, shumica ndodhen në rajone të largëta të Arktikut, dhe në pellgjet e Amazonës dhe Kongos, ku zhvillimi i hidrocentraleve nuk është ende ekonomikisht
me leverdi.

Këto prirje i pakësojnë burimet ujore, shkatërrojnë ekosistemet, dhe kërcënojnë shëndetin e njeriut. Për shembull, devijimet e mëdha në rrjedhën e sipërme të lumenjve, i kanë shndërruar
në këneta të kripura deltat e lumit Kolorado në SHBA dhe lumit Ind në Indi.
Në periudha që kanë reshje nën mesataren, një numër lumenjsh po thahen përpara se të arrijnë në oqean. Madje edhe kur mbërrijnë, ato depozitojnë më pak lëndë ushqyese dhe minerale, të cilat janë jetike për jetën e specieve detare. Në nivel global, që nga mesi i viteve 1970, ekosistemet ujore kanë humbur gjysmën e biodiversitetit të tyre.

LEXO EDHE:  SHBA hedh “nënën e të gjitha bombave”!/Ja mbi cilin shtet

LEXO EDHE:  Sulmoi SHBA-në dhe BE-në/ Astrit Patozi kap “mat” Ilir Metën

Një studim i kohëve të fundit i OKB, paralajmëron se deri në 1 milion lloje kafshësh dhe bimësh kërcënohen të zhduken brenda disa dekadash. Edhe njerëzit vështirë se janë të përjashtuar nga pasojat shëndetësore të shkatërrimit të lumenjve. Në Azinë Qendrore, deti Aral ka tharë gjithçka, në më pak se 40 vjet, për shkak të planit të dikurshëm të Bashkimit Sovjetik për të kultivuar pambuk në atë zonë.
Sot, ai pak ujë i përzier me kripëra dhe mbetje kimike bujqësore, than jo vetëm të mbjellat, por po i sëmur banorët e zonës me gjithçka, nga sëmundja e veshkave e deri tek kanceri. Lumenjtë me rrjedhë natyrale, luajnë një rol jetik në moderimin e efekteve të ndryshimit të klimës.

Pasi ato transportojnë në oqean materiale organike të kalbëzuara dhe copa të vogla shkëmbinjsh.
Ky proces tërheq rreth çdo vit 200 milionë tonë karbon. Prandaj, kauza e mbrojtjes së lumenjve tanë nuk mund të ishte më e fortë se sa kaq. Por ndërsa udhëheqësit botërorë shprehen shpesh të gatshëm të marrin masa për mbrojtjen e lumenjve, retorika e tyre përkthehet rrallë në veprime konkrete.

Përkundrazi, në disa vende rregulloret ekzistuese po anulohen. Në Shtetet e Bashkuara, thuajse gjysma e lumenjve dhe përrenjve, konsiderohen të rrezikuar. Por tetorin e vitit të kaluar, administrata Donald Trump shfuqizoi ligjin mbi “Ujërat e SHBA”, që synonte të kufizonte ndotjen e ujërave të ëmbël.
Ajo e zëvendësoi ligjin me një version shumë më të dobët, të quajtur “Rregullorja e Mbrojtjes së Ujërave të Lundrueshëm”. Po kështu në Brazil, presidenti Xhair Bolsonaro ka anuluar disa rregullore mjedisore, në emër të rritjes ekonomike.

Ndër viktimat është lumi Amazona, më i madhi në botë për sa i përket shkarkimit në det, dhe që transporton më shumë ujë sesa 10 lumenjtë që vijnë pas tij të marrë së bashku. Një mënyrë për të mbrojtur sistemet relativisht të padëmtuara të lumenjve – si Amuri, Kongo dhe Saluin- do të ishte zgjerimi i Konventës së Trashëgimisë Botërore të vitit 1972 , dhe futja e tyre në atë listë, së bashku me sitet e trashëgimisë botërore të UNESCO-s.

Ndërkohë, sa i përket lumenjve që tashmë janë dëmtuar, duhet të merren masa për rehabilitimin e tyre. Kjo përfshin rimbushjen artificiale të lumenjve; pastrimin nga ndotja; prishjen e digave të tepërta ose joproduktive; dhe zbatimin e ligjeve për mbrojtjen e ekosistemit të ujërave të ëmbla. Lumenjtë e gjithë botës, gjenden nën një presion të paparë nga ndotja, dëmtimi dhe devijimi. Ata mund t’i shpëtojë vetëm bashkëpunimi ndërkombëtar. Por ne duhet të njohim së pari pasojat e rënda nga të mosbërit asgjë./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE