Connect with Us

Bizneset pesimiste për 2020-n/ Çdo ndodhë pas mbarimit të TAP

Ekonomi

Bizneset pesimiste për 2020-n/ Çdo ndodhë pas mbarimit të TAP

Publikuar

-

Pjesa më e madhe e bizneseve janë pesimistë për ecurinë e aktivitetit të tyre në vitin 2020. Euro e ulët ka goditur eksportuesit, konsumi është i dobët dhe pritet të jetë edhe më i ulët pas tërmetit, politikat mbështetëse të qeverisë mungojnë. Bizneset e anketuara nga Monitor në fusha të tilla si industria e tekstileve e këpucë, prodhimi i naftës, industria minerale, ajo e metaleve, çimentos etj presin një ecuri modeste këtë vit. Edhe projektet e mëdha si psh gazsjellësi TAP, që kishte një efekt zinxhir në shumë biznese të tjera vitet e fundit, që nga ndërtimi, transporti e konsumi i naftës, apo dhe HEC-et mbi lumin Devoll, tashmë kanë përfunduar.

TAP, në 2020-n pritet të fillojë operimi, Shqipëria nuk përfiton

Projekti më i madh i realizuar ndonjëherë në Shqipëri, ai i gazsjellësit TAP, një investim prej 1.5 miliardë eurosh është tashmë drejt fundit.

Burime nga kompania pohuan se është bërë bashkimi i seksionit shqiptar me atë grek. Nga kufiri greko-turk deri në Adriatik, gazsjellësi ka nisur të testohet.

TAP, gjatë vitit 2020, pas mbarimit të parakolaudimit dhe kolaudimit pritet që të nisë nga operimi, duke realizuar kalimin e gazit të parë nga Azerbajxhani drejt Europës.

Në Shqipëri po ngrihen strukturat e AGS (kompani e përbashkët mes midis Snam dhe Albgaz) për mirëmbajtjen e gazsjellësit, seksionit tokësor në Shqipëri.

Ndërsa i mori përfitimet në injektimin e kapitaleve gjatë procesit të ndërtimit, Shqipëria nuk pritet të ndikohet nga kalimi i gazit, të paktën në afatin e shkurtër e të mesëm. Sipas burimeve nga Ministria e industrisë dhe Energjisë, qeveria shqiptare nuk ka paraqitur zyrtarisht kërkesë për sasi gazi.

Në afatin e gjatë qeveria po harton një masterplan për gazifikimin e vendit, që do të shfrytëzonte gazin që do të rrjedhë në tubacionet që kalojnë në nëntokën shqiptare. Plani parashikon të ndërtohet një tubacion gazi midis qyteteve shqiptare të Fierit dhe Vlorës për të siguruar furnizimin e gazit me Shqipërinë si pjesë e projektit të Korridorit Jugor të Gazit.

 

Prodhimi dhe konsumi i naftës priten dobët

Kompanitë nxjerrëse të naftës nuk janë shumë optimiste për këtë vit. Operatorët më të mëdhenj në treg pohojnë se nuk parashikojnë të kryejnë investime në shtimin e puseve të reja, të paktën në gjashtëmujorin e parë të vitit, si një formë për të rekuperuar dhe shpenzimet e larta të kryera në 2019-n.

Shpresa e tyre është të rritja e çmimit të naftës, që mund të vijë për shkak të konfliktit në Iran. Nëse niveli i çmimeve do të arrinte në 90-100 dollarë për fuçi, kjo do të ndikonte në fillimin e investimeve në gjysmën e dytë të vitit.

Edhe operatorët tregtues të naftës janë të matur. Luigj Aliaj, nga Kastrati, tregtuesi më i naftës me shumicës dhe pakicë në vend, pohon se konsumi i naftës nuk është në rritje. “Nuk ka burime të reja rritjeje. Nëse do të mbahet kjo tendencë do të jetë shumë mirë”. Ai shton se konsumatorët e mëdhenj po ikin, qytetarët kanë filluar të ulin konsumin se në kohë krizash kursejnë.

 

Kurum, rritja maksimale nuk do i kalojë 5%

Kurum, kompania e prodhimit të çelikut, kishte shënuar një rritje pozitive tre vitet e fundit, pasi procesi i falimentimit për efekt ristrukturimi i nisur në 2016-n, rezultoi i suksesshëm. Në 2018-n, të ardhurat e kompanisë arritën nw 26 miliardë lekë, me një rritje vjetore prej 30%, sipas të dhënave zyrtare nga bilanci. Në 2018-n, Kurum ishte eksportuesi më i madh në vend, sipas të dhënave nga tatimet, me rreth 160 milionë euro, duke ia kaluar dhe Bankers Petroleum, përpunuesit të naftës.

Por, për 2020, drejtuesit e kompanisë nuk janë shumë optimistë as për tregun e brendshëm dhe as për atë të eksportit. Arif Shkalla, drejtor i financave në Kurum pohoi se këtë vit ata e presin pak a shumë në të njëjtat nivele me 2019-n, me një rritje jo më shumë sesa 5%, apo dhe rënie po me të njëjtat nivele. Ai nuk është shumë optimist as për efektet që do të ketë procesi i rindërtimit. “Rindërtimi vërtet do të rrisë kërkesën për materiale ndërtimi në afatin e shkurtër, por nga ana tjetër, konsumatori do të jetë shumë më i kujdesshëm në blerjen e apartamenteve, dhe kërkesa për to do të orientohet drejt banesave më cilësore, rrjedhimisht më të shtrenjta, lejet e ndërtimit do të jenë më të vështira, pra nuk pritet vazhdim për një kohë të gjatë i bumit të ndërtimit”.

Edhe për tregjet e eksportit, që përbëjnë 65% të shitjeve të Kurum, parashikimi mbetet i moderuar. “Pasiguria politike në Kosovë dhe së fundmi në Maqedoni, ku e para është pa qeveri e buxhet dhe e dyta po shkon në zgjedhje, mund të frenojë kërkesën në këto dy vende, duke rrezikuar eksportin”, thotë Shkalla.

Në fillim të vitit 2016, Kurum shpalli falimentin, për efekt ristrukturimi. Në qershor 2016 u miratua pretendimi i kreditorëve që ishte 226 milionë euro, për të cilat nuk pati kundërshtime. Kredia në 6 banka shqiptare arrinte në total 35 milionë euro. Ndaj IFC, pretendimi ishte 72 milionë euro dhe Bankës së Detit të Zi, 17 milionë euro (të dyja të siguruara, së bashku me pjesën e bankave shqiptare që ishin palë në kredinë sindikatë). Pjesa tjetër e pretendimit ishte ndaj bankave turke.

Pas një procesi të zgjatur në gjykatë, më 30 qershor 2017 u miratua me vendim gjykate dhe votat e kreditorëve plani i organizimit të kompanisë, që parashikonte kthimin e detyrimit dhe interesave. Nga 1 janari 2018 filloi pagimi i rregullt i principalit dhe interesat (interesa çdo muaj dhe principali çdo tre muaj).

Në muajin dhjetor 2018, Gjykata e Tiranës i dha fund procedurës së falimentimit, duke e kthyer shoqërinë në gjendjen e mëparshme, për të vijuar të zbatojë planin e ri organizimit të saj për të gjithë periudhën e zbatimit deri në vitin 2024.

Procesi i ristrukturimit të kompanisë dhe i pagimit të kredive po vijon ndërkohë me hapa të shpejtë, ndërsa po del tashmë nga lista e kreditorëve të këqinj.

 

Mineralet, e ardhmja gri, kompanitë shohin pak mundësi për rritje

Në skenarin më të mirë sektori minerar pritet të jetë në stanjacion gjatë këtij viti. Mundësitë për rritje duken të vogla. Bazë e këtij parashikimi duket se janë zhvillimet e përgjithshme në sektor në dy vitet e fundit dhe kjo nuk ka të bëjë vetëm me tregun vendas. Njohës të mirë të fushës dhe ekspertë të tregut vlerësojnë se ky vit për shkak edhe të situatës së post-tërmetit edhe prej çmimeve në tregun global nuk premton shumë. Tek-tuk mund të ketë edhe ndonjë përjashtim për më mirë brenda vetë sektorit, por kjo është e rrallë.

“Në vlerësimin e ecurisë të këtyre viteve për 2020 si rezultat dhe i ngjarjes së jashtëzakonshme në vend ecurinë e sektorit në përgjithësi do e parashikoja më e mira në stanjacion, por në një vlerësim real në rënie. Prodhimi i mineraleve si tonazh do të rritet si rezultat i kërkesës në rritje për materiale ndërtimore, që do të reflektohet për efekt të procesit të rindërtimit, por në sektorët e mineraleve të tjerë ndikimi do të jetë negativ. Optimizmi për të hyrë në tregun e nikelit mund të sjellë investime të reja përgjatë 2020, por në sektorët e tjerë nuk vërej investime të reja kjo dhe për faktin se pak po promovohen, dhe nuk po punohet fare në rivlerësimin e burimeve ekzistuese apo punë kërkimore për burime të reja” tha Sokol Mati, këshilltar pranë disa prej aktorëve kryesorë në fushën minerare.

Përfaqësues të Albchrome, një prej kompanive kryesore në vend thanë gjithashtu se për këtë vit tregu parashikohet të jetë në luhatje dhe me mundësi të paketa për rritje. Një impakt direkt në këtë situatë duket se e jep edhe kostoja e lartë e prodhimit që ndikohet sidomos nga energjia. Operatorët që kanë aktivitet në sektorin minerar dhe janë të lidhur në tension të lartë ose të mesëm 35 kilovolt kanë detyrimin që të gjejnë vetë energjinë përmes furnizuesve të pavarur çka në vite të thatë si 2017 apo 2019 i ekspozon ata ndaj kostove të larta. “Çmimi pritet jenë në nivele aktuale edhe për të paktën 3 muajt e parë të vitit. Gjatë kësaj periudhë parashikimi i prodhimit të Ferrokromit në Shqipëri pritet të jetë rreth 40% e kapacitetit të instaluar.

Sot në Shqipëri janë gjithsej 100.000 ton kapacitet prodhuese për prodhimin e ferrokromit dhe ka hapësirë edhe për shtim të kapaciteteve në vijim. Por kosto e lartë e prodhimit e ndikuar kryesisht nga energjia elektrike bën që sot vetëm 40% të këtyre kapaciteteve të jenë aktive. Në rast se situata e tregut nuk përmirësohet, dhe çmimet e energjisë vazhdojnë në këto nivele, prodhimi i Ferrokromit në Shqipëri nuk është rentable as konkurrues dhe rrezikon të ndërpritet 100%” nënvizojnë përfaqësuesit e Albchrome.

Lidhur me ecurinë e sektorit në vitin që lamë pas, Sokol Mati vlerëson se sektori minerar nga viti në vit po humbet potencialin e tij në ekonominë shqiptare, duke qenë në nivelet e 2-3% në PBB-në e vendit. “Ecuria përgjatë 2019 ka qenë në nivele pothuajse të njëjta me atë përgjatë këtyre tre viteve te fundit, në një gjendje stanjacioni, me ulje ngritje përgjatë vitit, pa ndonjë ndikim në ekonominë e vendit, me një perceptim në rritje në drejtim të vështirësisë së të bërit biznes në këtë sektor, vështirësisë së gjetjes së financimeve për të, pa asnjë të re për tu shënuar në drejtim të shfrytëzimit të burimeve të reja apo mineraleve të rinj”, shprehet ai.

LEXO EDHE:  Rritja e numrit të emigrantëve/ Shehi: Rama punon vetëm me biznesmenët e mëdhenj

Por teksa situata e përgjithshme e udhëhequr nga zhvillimet në tregje nuk ka qenë shumë optimiste duket se edhe mjedisi i të zhvilluarit të këtij aktiviteti në vend ka qenë më i vështirë. Sokol Mati nënvizon se aplikimi i urdhrave administrative si akte ligjore në vend ëe legjislacionit te miratuar dhe transparent po bëhet mundësi korrupsioni dhe vendimesh arbitrare për të mos shtuar që kemi dhe raste të moszbatimit korrekt të ligjit. “Këto vetëm pengojnë dhe amplifikohen në një mjedis të vështirë biznesi siç është rasti i biznesit minerar.

Ndryshimet në legjislacione të tjera të lidhur me biznesin minerar, sidomos atij mjedisor, në këto vite të pakoordinuara ose të pavlerësuara si duhet nga institucionet minerare kanë krijuar kaos, dhe punë të tensionuar” nënvizon ai.

Fasoni pret tkurrje të aktivitetit

Pesimizmi ka përfshirë të gjitha linjat prodhuese të sektorit fason. Sektori që para dy vitesh zgjerohej me ritme dyshifrore, tani jo vetëm që nuk po rritet, por përkundrazi rënia ka nisur dhe pritet të thellohet ketë vit.

Flamur Hoxha administrator i kompanisë Kler, që prodhon kryesisht këmisha për eksport parashikon se sektori fason vitin që vjen do të performojnë me rënie dhe falimente për kompani të vogla dhe te mesme. Zoti Hoxha tha së rënia e euros ka konsumuar edhe fitimet e viteve të shkuara. Nëse do të vijojë e njëjta situatë industria do të vijojë tkurrjen edhe në 2020.

Administratorja e “Donianna”, Donika Mici, e cila tha se kursi i këmbimit ka sjellë humbje të mëdha në dy vitet e fundit, teksa shtoi se 2020-a do të jetë një vit shumë i vështirë.

Kompania Prodyn, një operator relativisht i ri në treg, që prodhon këpucë për tregun Gjerman kryesisht, por me një rritje të madhe vitet e fundit sheh gjithashtu vështirësi. Aksionerja dhe administratorja kryesore e saj, Etleva Laro, tha sektori fason nuk do të ketë zgjerim në përgjithësi vitin që vjen. “Parashikoj më shumë vështirësi për kompanitë e vogla në lidhje me vazhdimësinë e porosive. Mendoj, që nga pikëpamja e shitjeve dhe fitimeve, do të ketë një lloj qëndrueshmërie kryesisht për kompanitë e mëdha, por jo rritje.

Mishi i përpunuar, pritet zgjerim i shitjeve këtë vit

Luan Leka, i cili ka në zotërim fabrikën më të madhe në vend të përpunimit të mishit, EHW, parashikon rritje të aktivitetit për këtë vit së paku me 5%. Zoti Leka thotë se përtej vështirësive, që po vijnë nga rritja e kostove të importit, aktiviteti i tij do të zgjerohet edhe në vitin në vijim. Rritja pritet të vijë pjesërisht nga konsumi dhe zgjerimi i tregut të kompanisë. Në fillim të këtij muaji të gjitha fabrikat e përpunimit të mishit në vend rritën në mënyrë të unifikuar çmimet me rreth 10 për qind për të gjithë prodhimet e tyre.

Administratoret e fabrikave të përpunimit të mishit në vend pohuan se, rritja e çmimeve erdhi si pasojë e shtrenjtimit të mishit të derrit me rreth 40 për qind në tregjet globale.

Leka tha se rritja e çmimi për produktet e mishit të përpunuar do të vijojë të rritet edhe për dy vitet në vijim.

Ai pohoi se rritje do të ketë edhe në tregtinë me pakicë. Si zotërues i një pjesë të aksioneve të rrjetit të marketit, Conad ai pret zgjerim të shitjeve me 8-9 për qind këtë vit dhe përmirësim me 10 për qind të shitjeve të ujit.

Leka pohoi se tërmeti i 26 nëntorit e ka stepur konsumin në muajin e fundit të 2019, por ai shpreson për rikuperim të situatës në vijim.

Ndërtimi nxit rritjen në industrinë e çimentos

Industria e çimentos, ndër problematikat kryesore, vijon të kenë kostot e larta të operimit. Megjithatë kjo nuk i pengon që ta presin vitin 2020 me optimizëm dhe të kenë një ecuri të qëndrueshme si në kërkesën vendase ashtu edhe atë rajonale.

Sipas përfaqësuesve të ANTEA Cement, 2019- ka qenë një vit relativisht i mirë dhe kërkesa vendase u nxit kryesisht prej sektorit të ndërtimit.

Megjithatë nga të dhënat e pasqyrave financiare të publikuara në Qendrën Kombëtare të Biznesit, në vitin 2018 industria pati një tkurrje të dukshme të të ardhurave nga shitjet të kompanive vendase. Nga kompanitë kryesore në vend e vetmja që shënoi rritje ishte Fushkruja Cement Factory, por që ishte modeste prej vetëm 1% në krahasim me një vit më parë, me 6.7 miliardë lekë të ardhura. Së bashku me kompaninë Antea Cement, ato zënë peshën kryesore në tregun vendas.

Eksportet e çimentos në rritje në vitet e fundit

Ecuria e eksporteve në industrinë e çimentos ka qenë pozitive në vitet e fundit. Viti 2018 shënoi rritje për sa i përket eksporteve në vlerë, por njohu një rënie në sasinë e eksportuar. Kjo reflekton një rritje të çmimin të çimentos që ka dalë për eksport në vitin 2018. Në total vlera e çimentos së eksportuar në vitin 2018 ishte 640 milionë lekë, apo rreth 17.5% më shumë se një vit më parë, ndërsa sasia e eksportuar po në këtë vit ishte 25.7 mijë tonë, më një tkurrje prej 22%.

Megjithatë që prej 2013-s eksportet e çimentos janë rritur si në vlerë ashtu edhe në sasi me mbi 2 herë.

Thuajse 30% e këtyre eksporteve në vitin 2018 ishin në drejtim të Italisë. Sipas të dhënave të INSTAT të tregtisë së jashtme, eksportet e çimentos drejt Italisë përllogariten rreth 186 milionë lekë, ndërsa në vend të dytë renditet Kosova me 21% të totalit të eksporteve. Po ashtu eksportet drejt Malit të Zi dhe Maqedonisë Kishin një peshë prej 20% të totalit të eksporteve të këtij grupi.

Sipas aktorëve kryesorë të tregut ndër faktorët disavatazuesh në rritjen e eksporteve janë konkurrenca nga industritë rajonale për shkak të kostove më të ulëta dhe problematikat me infrastrukturën portuale, e cila nuk lejon që të eksportohen sasi të mëdha.

Flasin përfaqësues të kompanisë ANTEA CEMENT

Si ishte viti 2019 për industrinë e çimentos në përgjithësi (zhvillimet që e përcaktuan)?

Viti 2019 ka qenë një vit relativisht i mirë për industrinë e çimentos, i karakterizuar nga rritja e kërkesës për çimento në tregun vendas, çka është një reflektim i drejtpërdrejt i rritjes se aktiviteti të ndërtimit në vend. Gjithashtu i njëjti trend është ndjerë dhe në vendet e rajonit por dhe më tej ku shoqëria eksporton produktin e vet në mënyrë të rregullt.

Cilat janë problematikat që has kjo industri sot në vend dhe kanë nevojë për vëmendje?

Problematika kryesore që kjo industri has në vendin tonë kanë lidhje a:) me kostot e larta të prodhimit që vijnë si rezultat i zbatimit të një regjimit tatimor taksash indirekte mbi lendet kryesore djegëse të cilat krijojnë një mjedis disproporcionalisht disavantazhues në raport me tregjet e tjera ne rajon dhe me gjerë dhe b- problemet me infrastrukturën eksportuese kur problem kryesor është infrastruktura portale e pa zhvilluar.

Si e prisni vitin 2020 në aspektin e prodhimit, investimeve, shitjes, eksporteve?

Shoqëria jonë mbetet optimiste që kërkesa si në tregun vendas ashtu dhe në tregjet e eksportit te mbetet e qëndrueshme. Thënë kjo, menaxhimi i kostove dhe ruajtja e konkurrueshmërisë sidomos ne tregjet ndërkombëtare mbetet një sfidë e vazhdueshme ku shoqëria ka investuar dhe do të vazhdojë të investojë resurset e veta.

Kostot “mbysin” mundësitë për zgjerim të industrisë

Mario Braçi, drejtues i Titan Group, një prej kompanive më të mëdha të prodhimit të çimentos në vend e gjen rritjen e konkurrueshmërisë së bizneseve shqiptare të lidhur ngushtë me kostot në mënyrë që kompanitë shqiptare të jenë konkurrente në tregjet ndërkombëtare. Për fat të keq sipas Mario Braçi, fabrikat shqiptare kanë pak mundësi për të përfituar, ndonëse aktualisht ata janë të fokusuar në rritjen e produktivitetit dhe eficiencës.

Një ndër kostot kryesore që ndikon në biznesin e Titan Group janë karburantet, me një peshë prej 60%. Sipas Mario Braçi-t kostot e karburanteve janë rritur me të paktën 15% në vitet e fundit, të ndikuara kryesisht nga taksat lokale. Por, nëse taksat do të kishin shkuar në një linjë me konkurrentët e industrisë shqiptare, pa dyshim që do ishin më konkurrues në tregjet ndërkombëtare.

Braçi shtoi më tej se këto kosto ndikojnë deri në 50% në prodhimin e produkteve “Made in Albania” dhe deri diku shkurtimi i këtyre kostove është i pamundur. Pasi ka edhe taksa indirekte. Braçi përmendi si një ndër konkurrentët kryesor të Shqipërisë në këtë sektor Italinë, e cila nuk ka këto taksa që prekin prodhimin.

Braçi shtoi se edhe pse do të kishin një ndikim në buxhetin e shtetit reduktimi i taksave që prek direkt prodhimin vendas, efektet mund të aplikohen direkt në produktin final, apo edhe te importet, duke mos prekur kështu prodhimin.

Megjithatë Mario Braçi shton një tjetër element që mund të rrisë prodhimin vendas sikurse është edhe zëvendësimi i karburanteve me ato që njihen “alternative fuel” me atë procesimit të mbetjeve urbane. Pjesa më e madhe e mbetjeve urbane shkojnë në landfill-e, por një mundësi është edhe përdorimi i tyre nga industria e çimentos. Braçi theksoi se industria prodhuese ka një potencial të madh për të rritur prodhimin dhe kontributin në ekonomi, por për këtë duhet të ketë më shumë incentiva.

Një tjetër vështirësi që pengon zgjerimin e eksporteve të këtij sektori janë kufizimet për shkak të parametrave të portit të Durrësit. Për të rritur sasitë që kompanitë shqiptare eksportojnë duhen kryer investime të mëdha në infrastrukturën portuale për thellimin e portit./ Monitor

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomi

Klima e biznesit në Shqipëri ka probleme/ Presidenti i Dhomës Amerikane të Tregtisë: Ja si të tërheqim investitorët e huaj

Publikuar

-

Nga

Dhoma amerikane e Tregëtisë në vendin tonë ka mbajtur një konferencë ku është folur rreth ndërtimit të një klime të qëndrueshme biznesi si dhe rreth punës që është bërë dhe do të bëhet.

Jaco është shprehur se klima e biznesit në Shqipëri ka disa probleme edhe pse ka pasur sukses në punën që është bërë. Sipas Jaco problemi qëndron tek konsultimi publik, i cili nuk është respektuar.

” Kemi pasur edhe sukses por edhe vështirësi. Është konsultimi publik, pasi ligji për konsultimin publik nuk respektohet. Ligji i detyron që të njoftojnë për çdo ligj 20 ditë më para, nga analizat tona nuk është respektuar. Asnjëherë nuk është përmbushur niveli minimal dhe nuk na ka lënë kohë të japim mendimin e duhur për shumë ligje. Ky mosrespektim ka efekte negative në besimin e biznesit. Ministria për Mbrojtjen e Sipërmarrjes të marrë një rol më të madh për këtë rol.” tha Enio Jaco.

Presidenti i Dhomës Amerikane të Tregtisë, Enio Jaço, deklaroi sot se përmirësimi i klimës së investimeve është një nga çështjet bazë të punës së institucionit, që ai drejton.

LEXO EDHE:  Berisha: Vendi perjeton epidemine e falimentimit

LEXO EDHE:  Biznesi nxjerr blof AKU-në/ Ja si qëndron e vërteta

Sipas tij, që që investitorët e huaj të vijnë në Shqipëri, duhet të gjejmë terren dhe klimë të favorshme.
“Shqipëria renditet e 82 në botë, ndërkohë që të gjithë fqinjët tanë (përveç Bosnjes, e cila ka kushte të tjera gjeopolitike) renditen ndjeshëm më lart. Mali i Zi renditet e 50, Kosova e 58-ta, Serbia e 44, ndërsa Maqedonia e Veriut e 17-ta. Serbia dhe Maqedonia e Veriut që kanë fituar konkurrencën rajonale për thithjen e investimeve të huaja. Shqipëria duhet të fillojë të mendojë për këtë”, deklaroi Jaço./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Tatimet shtrëngojnë masat kundër evazionit fiskal/ Ja kur hyn në fuqi udhëzimi i ri

Publikuar

-

Nga

Tatimet syojnë të shtrëngojnë masat në luftën kundër  evazionit fiskal.

Kjo do të thotë se bizneseve do u kërkohet që bashkë me dorëzimin e bilanceve vjetore, të depozitojnë edhe emrin dhe kartën e identitetit të personit që ka bërë hartimin e bilancit.

Sipas asaj që raporton Tv Kaln, udhëzimi i ri do të hyjë në fuqi brenda muajit shkurt dhe synon të forcojë luftën kundër evazionit fiskal.

Aktualisht përgjegjësinë për mashtrimin e të dhënave të pasqyrave financiare që dorëzojnë kompanitë e mbajnë vetëm administratorët e firmës, por akti i ri do të synojë zgjerimin e përgjegjësive edhe te financieri i cili bën deklarime të pasakta me qëllim shmangien e pagesës së taksave.

LEXO EDHE:  TAP, investim i nisur nga PD. Rama dështoi në investime të huaja

LEXO EDHE:  Rritja e numrit të emigrantëve/ Shehi: Rama punon vetëm me biznesmenët e mëdhenj

Njëkohësisht me këtë nisëm, tatimet do të mbledhin brenda korrikut të këtij viti të dhënat e llogarive financiare që kanë në banka apo institucione të tjera personat jo-rezidentë që banojnë në Shqipëri, ku fokusi do të përqendrohet te tatimpaguesit e mëdhenj, për të parë nëse kanë paguar në përputhje me ligjin taksat në Shqipëri./CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Konkurrenca rajonale/ Blegtorët në mbijetesë, përpunuesit e qumështit në vështirësi

Publikuar

-

Nga

Blegtorët shqiptarë prej vitesh vuajnë mungesën e politikave të qarta mbështetëse. Në kufijtë e mbijetesës, një pjesë po shkon drejt mbylljes, ndërsa pjesa tjetër ka vendosur të mos e zgjerojë më tej tufën. Ndryshimi i skemës së TVSH-së vitin e kaluar dhe zëvendësimi me rimbursimin 10 lekë për litër qumësht, përkeqësoi më tej situatën e fermerëve të vegjël, të cilët në dy muajt e fundit thonë se nuk e kanë përfituar subvencionimin. Nga ana tjetër, mungesa e prodhimit vendas ka bërë që një pjesë e kompanive vendase, të cilat kanë njohur zgjerim të vazhdueshëm, të drejtohen në vendet e rajonit për lëndë të parë, kryesisht në Serbi.

Nga Ledina Loga

Halimi dhe Iliri, babë e bir, i janë dedikuar prej vitesh fermës së tyre blegtorale në Lushnje. Për të ngritur fermën blegtorale, që nuk ka më shumë se 17 krerë lopë, kanë derdhur të gjithë të ardhurat e tyre familjare për ngritjen e saj, e megjithatë ata thonë se në fund të muajit nuk u mbetet gjë. “Po të kisha fitim, do të shtoja krerët”, thotë Halimi.

Kostot për ta mbajtur fermën në këmbë, ata i vlerësojnë shumë të larta. Për të ushqyer bagëtinë, ata kanë marrë 4 hektarë tokë me qira dhe 4 hektarë i kanë të vetat, ndërkohë që duhet të paguajnë shumë për plehrat kimike dhe karburantin. “Është folur shumë për uljen e çmimit të tyre, por deri më tani nuk kemi parë asgjë që të bëhet realitet”, thotë ai.

Mesatarisht, lopët në fermën e tyre prodhojnë 200 litra qumësht në ditë, për të cilat duhet të marrin 2000 lekë subvencion nga shteti (10 lekë për litër). Por, fermerët tregojnë për “Monitor” se për të paktën 2 muajt e fundit, nuk kanë arritur që të marrin rimbursimin.

Vështirësitë me subvencionimin e qumështit

Edhe ndryshimet e herëpashershme të skemave mbështetëse nuk i kanë dhënë qëndrueshmëri fermerit në aktivitetin e tij. Në muajin prill të vitit që lamë pas, Ministria e Bujqësisë, pas uljes së TVSH-së së rimbursueshme nga 20 në 6%, ndryshim që u shoqërua me protesta nga fermerët, të cilët lanë me qumësht rrugët, u vendos masë rimbursuese me 10 lekë për litër.

Sikurse shprehen fermerët, por pohojnë edhe kompanitë e mëdha të grumbullimit dhe përpunimit të qumështit, jo të gjithë fermerët kanë arritur të përfitojnë.

Luis Ndreka, një prej drejtuesve të kompanisë Lufra, shprehet se nëse këtë vit nuk parashikohet një fond më i madh për subvencionimin e fermerëve, edhe viti 2020 do të jetë po kaq i vështirë për të gjithë zinxhirin e prodhimit, grumbullimit dhe përpunimin e qumështit. Ndërkohë, ndryshimi i skemës ka rritur kostot për industrinë e përpunimit. Saimir Begaj, përfaqësues i “Erzenit”, thotë se vetëm për vitin 2019 ka paguar 40 milionë lekë më shumë Tatim mbi Vlerën e Shtuar, apo sa 80% e fitimit vjetor të kompanisë.

Qeveria e mori këtë masë nxitur nga kompensimet abuzive në disa zona, nisur nga fakti se çmimet e produkteve bujqësore nuk janë të monitoruara apo të kuotuara në një bursë, dhe administrata shtetërore e ka të pamundur të verifikojë nëse përpunuesi i ka dhënë fermerit 20% apo 6% mbi çmimin e tregut.

Nikolin Jaka, nga “Zepa Natyral”, sqaron se menjëherë pas hyrjes në fuqi në 2019-n, skema e re nxori defektet e ligjit për TVSH-në. Për të korrektuar situatën e krijuar në treg nga skema e re e rimbursimit të TVSH-së, qeveria propozoi skemën e rimbursimit të fermerëve me 10 lekë për litër qumështi të dorëzuar pranë pikave të grumbullimit/përpunimit, duke krijuar një nxitje për negocimin potencial të çmimeve midis palëve, si dhe nxitjen e formalizimit të fermerëve.

Megjithatë, sipas Jakës, ajo çfarë u konstatua në praktikë ishte kufizimi i vlerës maksimale të rimbursimit për fermer deri në 700 000 lekë në vit, e barasvlershme me 70 tonë qumësht në vit (prodhimi i qumështit nga 20-25 krerë lope për fermë).

“Për të përfituar kompensimin, fermerëve u mjafton vetëm fatura tatimore, gjë që nxit pozitivisht fermerët e vegjël për të formalizuar shitjet, por pa ndikuar ndjeshëm te fermerët e mesëm, të cilët janë edhe tregu potencial për grumbullimin e qumështit. Kjo skemë u zbatua nga muaji maj deri në mes të nëntorit 2019, ku u përfshinë rreth 3 220 fermerë, duke krijuar një efekt zbutës të skemës së rishikuar për rimbursimin e TVSH-së në masën 6% për fermerët, por pa e sfumuar vrimën e zezë të krijuar te hallkat e tjera të zinxhirit të prodhimit të qumështit”, thotë Jaka. Aktualisht, sipas kompanive grumbulluese, çmimi i blerjes së qumështit nga fermeri është 45 – 60 lekë me TVSh.

Për çdo litër qumështi të grumbulluar nga fermerët e vegjël, kompanitë përpunuese regjistrojnë në bilancet e tyre, TVSH të rimbursueshme nga shteti në vlerë rreth 2.7 lekë/litër (pra 6% të çmimit të blerjes së qumështit nga fermeri). Kur kompania përpunuese e shet litrin e qumështit në treg, do të shtojë në koston e përpunimit edhe normën e TVSH-së prej 20%.

Detyrimi që i lind kompanisë përpunuese për skemën e TVSH-së, do të jetë minimalisht në vlerë 10.7 lekë për një litër qumësht. Pra, detyrimi neto i TVSH-së, për të cilin përpunuesi ekspozohet ndaj shtetit, për çdo litër qumësht të blerë nga fermerët e vegjël, përllogaritet të jetë minimalisht 8 lekë/litër apo rreth 3 herë vlera e TVSH-së së rimbursuar nga shteti.

Ndërkaq, Nikolin Jaka, përfaqësues i kompanisë “Zepa Natyral”, thotë se protestat e fermerëve në fillim të vitit 2019, me derdhjen e qumështit në mënyrë demostrative, bënë të pamundur që përpunuesit të mund të negocionin uljen e çmimit të blerjes së qumështit nga fermeri, për të ndarë në këtë mënyrë humbjen e krijuar nga rishikimi i skemës së TVSH-së.

“Kjo bëri që këtë barrë fiskale ta mbajnë në kurriz vetëm përpunuesit e qumështit, në pamundësi për ta përcjellë humbjen te fermeri apo klienti fundor. Alternativa për të rritur çmimet ndaj konsumatorit fundor është praktikisht e pamundur, pasi sipërmarrjet përpunuese shqiptare konkurrohen nga kompanitë e importit, të cilat ndihmohen me subvencione në vendet e tyre të origjinës”, pohon Jaka.

Për të minimizuar sa më shumë efektin e ndryshimit të skemës së TVSH-së, në gjysmën e dytë të 2019-s, thuajse të gjitha kompanitë e përpunimit të qumështit u detyruan që të rrisin çmimet për produktet bazë.

Saimir Begaj i kompanisë “Erzeni” tha për “Monitor” se, prej qershorit 2019 u rritën çmimet e disa prej produkteve finale, ku një bidon kos u tregtua me një çmim 10% më të lartë.

Në fakt, rritjen e çmimit për produktet bazë të bulmetit në vend e faktojnë edhe të dhënat vjetore të indeksit të çmimit të konsumit. Çmimet e qumështit, djathit dhe vezëve njohën rritjen më të lartë që prej 2014-s.

Po pimë qumështin e rajonit

Importet e produkteve bulmetore njohën një zgjerim të fortë në vitin 2019. Importi i produkteve bulmetore, ku qumështi zë një peshë të konsiderueshme të këtij grupi, u rritën me 22% në peshë  dhe 17% në vlerë. Kështu, të dhënat e INSTAT-it referojnë se për 12 muajt e vitin 2019 u importuan 23.4 milionë kg produkte bulmetore me një vlerë 3.8 miliardë lekë. Që prej viti 2013, importet e produkteve bulmetore në vend janë rritur më shumë se 70% në sasi dhe po aq në vlerë.

Të dhënat më të detajuara për kodin doganor 0410, i cili i referohet qumështit, tregojnë se për vitin 2018 (të dhënat për 2019-n ende nuk janë publikuar), janë importuar 9.2 milionë kg qumësht, apo 7.1 milionë dollarë. Në krahasim me vitin 2014, Shqipëria importoi 50% më shumë qumësht nga jashtë.

Kompanitë kryesore të përpunimit të qumështit thonë se janë detyruar që të drejtohen për të blerë në rajon për shkak të mungesës së prodhimit vendas, i cili nuk mjafton për të përmbushur kërkesën e tyre dhe të tregut për produkte bulmetore. Për çdo vit për ta po bëhet më e vështirë për të plotësuar nevojat dhe për këtë detyrohen të importojnë nga vendet e rajonit, shpeshherë edhe me çmim më të lirë se mund ta marrin në Shqipëri, kjo për shkak se vendet e rajonit kanë kosto më të ulëta dhe fermat marrin mbështetje dhe subvencione.

Një nga problematikat kryesore të hallkës së parë të zinxhirit të këtij sektori është fragmentarizimi i fermave. Sipas Nikolin Jakës, nga “Zepa Natyral”, vetëm 12% e sasisë së qumështit të prodhuar në vend është e destinuar për t’u përpunuar nga kompanitë e përpunimit. Thuajse 60% e fermave në Shqipëri kanë vetëm një lopë dhe kryesisht qumështi i tyre është për përdorim vetjak familjar.

Shumica e fermave të qumështit të lopës (rreth 59% e tyre) rezultojnë të kenë vetëm 1 lopë, kryesisht për përmbushje të nevojave për konsum vetjak. Rreth 60% e qumështit të prodhuar konsumohet direkt nga ferma pa kaluar në zinxhirin e përpunimit dhe kontrollit të produkteve ushqimore. Rreth 33% e fermave të mbetura vlerësohet të kenë 2-3 lopë dhe mund të konsiderohen si ferma hibride, pra që prodhojnë për konsum vetjak apo dhe për të shitur.

Nga totali i fermave të regjistruara, vetëm 8%, apo rreth 13 mijë ferma përbëjnë ofertën potenciale të sektorit përpunues, pasi kanë më shumë se 4-5 lopë dhe paraqesin interes për grumbulluesit. Për sa u përket fermave të mëdha, të cilat pretendohet të kenë standarde më të larta të zbatuara mbi cilësinë dhe kontrollin e qumështit të prodhuar, raportohen rreth 1 748 të tilla (1% e fermave), me një numër më të madh se 11 krerë lopë, të cilat kanë një orientim më të fortë drejt tregut dhe një potencial më të lartë për investime shtesë në të ardhmen.

Kompanitë e përpunimit zgjeruan të ardhurat, por fitimet u tkurrën në 2019

Të gjitha kompanitë e përpunimit të qumështit deklarojnë se viti 2019 shënoi një reduktim të dukshëm të marzheve të fitimit. Disa prej aktorëve kryesorë druhen për rezultate negative, pavarësisht rritjes së shitjeve nga ana e tyre. Kjo do të sjellë që sektori të tkurrë investimet e planifikuara për periudhat e mëvonshme.

Viti 2018 ishte një vit pozitiv për sa u përket të ardhurave dhe fitimeve të kompanive kryesore të përpunimit të qumështit. Ndërsa për sa i përket vitit 2019, për të cilin ende nuk janë publikuar pasqyrat financiare të kompanive, aktorët kryesorë thonë se ndonëse kanë pasur rritje të të ardhurave, fitimet janë tkurrur ndjeshëm.

Kështu, në vitin 2018, kompania më e madhe në vend për nga qarkullimi është “Lufra”, e cila gjeneroi 1.3 miliardë lekë të ardhura me një rritje prej 31% në krahasim me një vit më parë. Po ashtu, edhe kompania “Erzeni” njohu rritje po aq të lartë të të ardhurave të kompanisë, me 1.2 miliardë lekë të ardhura të gjeneruara nga aktiviteti.

Sipas të dhënave të publikuara nga Qendra Kombëtare e Biznesit, kompanitë kryesore në vend shënuan rritje të të ardhurave. “Gjirofarma” realizoi në 2018-n 335 milionë lekë, rreth 17% më shumë.


 

Është rritur kërkesa për qumësht, ndërsa prodhimi i qumështit është pakësuar

Flet Saimir Begaj, përfaqësues i kompanisë “Erzeni”

Ndonëse vijojnë që të konsolidojnë pozitat e tyre në treg, tashmë fitimet për kompanitë e përpunimit të qumështit janë bërë “të mundimshme”. Vetëm për vitin 2019, kompania “Erzeni” pagoi 40 milionë lekë më shumë Tatim mbi Vlerën e Shtuar, thuajse sa 80% e fitimit të saj. Ndryshimi i skemës së TVSH-së, vitin e kaluar, kur kompanitë blinin lëndën e parë me TVSH 6% në blerje dhe shisnin me 20%, rëndoi situatën financiare, çka i detyroi ata që në gjysmën e dytë të vitit të kaluar të rishikonin çmimet për konsumatorët finalë.

Si ka qenë deri më tani ecuria e sektorit të grumbullimit dhe përpunimit të qumështit, duke marrë në konsideratë se fillimi i vitit 2019 pati problematika me ndryshimin e skemës së rimbursimit të TVSH-së?

Ecuria në sektorin e përpunimit të qumështit ka qenë shumë e vështirë duke frenuar ndjeshëm investimet e parashikuara pasi ndryshimi i skemës ka rënduar direkt në portofolin e kompanive. Ne e kuptojmë kur ministria thotë që TVSH-ja nuk ka lidhje me të ardhurat apo shpenzimet e kompanisë, por në të vërtetë e kundërta ndodh këtu: fermeri shqiptar nuk e di se çfarë është shitja me apo pa TVSH, fermerit i intereson se sa para merr në dorë dhe, nëse ne do të vijonim me praktikën e ministrisë (çmimi pa TVSH plus 6%), atëherë të gjitha fermat do të ishin mbyllur.

Ministria merr një model të gatshëm në një nga vendet e përparuara, siç është Irlanda, dhe e zbaton në Shqipëri, pa marrë parasysh realitetin këtu. Unë nuk di se sa fermerë me autofaturë ka në Irlandë, por një gjë është e sigurt: atje ose je fermer i madh ose nuk je fare.  Pse duhet të shkojmë kaq larg për të marrë një model, kur nuk na lidh asgjë me realitetin tonë. Ne nuk konkurrojmë me Irlandën, as me Anglinë. Shqipëria konkurron me rajonin, Maqedoninë, Kosovën, Bosnjën dhe Hercegovinën, Serbinë dhe Italinë.

LEXO EDHE:  Basha takim me biznesin në Lushnje/ “Ju nuk jeni të varfër por të vjedhur”

LEXO EDHE:  Heshtja vetëvrasëse e Lulzim Bashës/ Të gjitha skandalet që nuk i sqaroi kurrë, nga G.D tek diploma

Duhen marrë modelet e rajonit dhe duhet gjetur diçka e mesme, e përshtatur me realitetin këtu, në mënyrë që të jemi konkurrues. Kompania jonë për vitin 2019 ka paguar 40 milionë lekë TVSH më shumë vetëm nga ndryshimi i paketës fiskale ose rreth 80% të fitimit. Rimbursimi direkt i fermerëve ka pasur ndikimin e vet, por që shumë pak e kanë përfituar atë.

Në 2018-n, kompanitë e mëdha njohën zgjerim të të ardhurave nga aktiviteti, edhe si pasojë e formalizimit të mëtejshëm të sektorit. Si ishte situata gjatë 2019-s?

Është e vërtetë që kemi pasur zgjerim të të ardhurave dhe kjo si pasojë e formalizimit, por që ka akoma biznese të paformalizuara dhe këto janë kryesisht biznes i vogël.

Biznesi i vogël, në dallim nga ne, nuk blen dhe nuk shet me TVSH dhe për rrjedhojë ai është më konkurrues krahasuar me ne, me të paktën 32% të ardhura më shumë. Këtë kosto të shtuar nga kompanitë e mëdha, fermeri duhej ta merrte nga shteti, ndërkohë që bizneset joformale ia paguajnë  në dorë.

Këtë problem e hasëm vitin që shkoi, pasi shumë thonë që janë biznes i vogël, por e vërteta është krejt ndryshe. Sot kemi biznese të vogla që përpunojnë  deri në qindra kuintalë qumësht në ditë. Që të kalosh biznes i vogël me TVSH, do të mjaftonin vetëm 360 litra qumësht lope në ditë ose 350 litra qumësht deleje në ditë për 5 muaj prodhim sezonal. Ndërsa që të kalosh biznes i madh, do të mjaftonin 850 litra qumësht lope në ditë ose 800 litra në ditë qumësht deleje e llogaritur në 5 muaj sezon.

Gjashtëmujori i parë i 2019-ës ishte shumë keq pasi pritej që qeveria të ndërgjegjësohej dhe ndoshta të ndryshonte paketën fiskale, por kjo gjë nuk ndodhi dhe në gjashtëmujorin e dytë u vendos të rriteshin çmimet e disa artikujve që të përmirësohej sadopak situata. Kemi një rritje dyshifrore të të ardhurave, por me ulje të fitimit.

Cilat janë pritshmëritë e sektorit për vitin 2020?

Si në 2019-n, edhe 2020-n e presim me rritjen e të ardhurave, por duke na bërë ndër taksambledhësit më të mëdhenj të qeverisë, e cila është duke e ndrydhur shumë këtë sektor që është në hapat e parë të lulëzimit të tij ose ndër sektorët ku është investuar dhe vijohet të investohet duke u bërë konkurrues në tregun vendas. Këtë vit jemi në një projekt për të investuar rreth 2 milionë euro, por ky investim varet shumë nëse përfitojmë nga fondet IPARD. Në të kundërt, do të anulohet. Situata fiskale nuk është e favorshme dhe kthimi i investimit është i ulët dhe për rrjedhojë nuk e shikojmë të arsyeshme ta marrim përsipër këtë risk.

Nga ky investim, kompania jonë do të bëhej edhe më konkurruese duke hyrë në treg të paktën me gjashtë produkte të reja.

Të dhënat nga Doganat tregojnë se një pjesë e mirë e lëndës së parë (qumështi) po importohet nga vendet e rajonit, shpesh edhe me çmim më të lirë. Cilët faktorë po bëjnë që qumështi vendas të gjunjëzohet nga importi?

Në radhë të parë, qumështi vendas nuk po gjunjëzohet, por po orientohet. Dita-ditës po ulen fermerët e vegjël dhe po rriten fermat e mëdha (për ta prishur një fermë është më e lehtë se sa ta ndërtosh). Ky proces është i vështirë dhe kërkon kohën e vet.

Ne si kompani, por edhe kompanitë e tjera, mesa kemi dëgjuar, përveçse po investojmë në makineri e pajisje për industrinë tonë, po u japim mbështetje edhe fermave që të rriten dhe të përmirësojnë  cilësinë e lëndës së parë qumësht, po japim mbështetje direkt për shtimin e krerëve, këshillim për marrjen e kredisë në bankat e nivelit të dytë, orientim në blerjen e pajisjeve të mjeljes, kujdesin e higjienës në fermë, tanke ftohës etj.

Vetëm për qumështin e bagëtive të imta kemi shpërndarë rreth 600 kontejnerë inoksi dhe alumini në përdorim. Gjithashtu, duhet vënë në dukje dhe heqja nga tregu i produkteve të djathit me niseshte dhe proteinë, e cila ka qenë në sasi të konsiderueshme duke na konkurruar në mënyrë të padrejtë. Duhet theksuar se ky produkt prodhohej me pak qumësht dhe të jepte sasi të mëdha djathi duke zënë një pjesë të madhe të tregut.

Është e vërtetë që po vjen qumësht nga vendet e rajonit dhe kjo jo se po braktiset prodhimi vendas, por sepse është rritur kërkesa në treg dhe është pakësuar prodhimi vendas. Fermeri nuk rrezikon të shtojë aktivitetin e tij për shkak të mungesës së politikave nxitëse për punimin e tokës, rimbursimet e pakta, çmimi i tokës me qira është rritur, emigracioni dhe mungesa e krahut të punës kanë bërë që fermerët të mos nxiten në shtimin e tyre.

Pse qumështi në vendet e rajonit vjen me një çmim më të lirë? Si ka qenë ecuria e çmimit të qumështit në vend?

Fermat në vendet e rajonit janë më të konsoliduara dhe kanë burimet, rimbursime të ndryshme, që nga rimbursimi për litër, rimbursim për krerë të shtuar, rimbursim për krerë çdo vit, rimbursimi i karburantit, makinerive dhe pajisjeve bujqësore etj.  Çmimi i qumështit në vend është rritur më të paktën 10% nga viti i kaluar. Kjo rritje e çmimit vjen si pasojë e ndryshimit të paketës fiskale dhe mbështetja me 10 lekë për litër ka bërë që fermerët të rrisin kapacitetet prodhuese, por duke i kufizuar pasi nuk mund të përfitojnë më shumë se 70 mijë litra qumësht të shitur.

Sektori i grumbullimit dhe përpunimit të qumështit prej vitesh investon në kapacitetet e veta përpunuese?

Është e vërtetë që është investuar dhe investohet më shumë seç duhet, pasi vetë ne jemi rritur me këtë biznes. Vetëm në 2018-n ne si kompani investuam rreth 1.5 milionë euro. Pjesa më e madhe e këtij investimi shkoi për linjën e paketimit të qumështit 1.4 litra, kosit 1 litër dhe dhallë. Ky investim përmirëson ndjeshëm higjienën e produktit dhe standardin e tij, duke filluar me pranimin e shisheve dhe transportimin e tyre për t’u mbushur, sterilizimi, mbushja në sallë me ajër të filtruar, tapatorja, etiketatriçja dhe paketimi në koli. Pjesa tjetër është shpenzuar në blerjen e depozitave maturatore dhe automatizimin e tyre.

Sa është mundësia që kompanitë shqiptare të fitojnë terren në tregjet rajonale?

Tregjet rajonale fitojnë terren vetëm nëpërmjet politikave fiskale. Pra nëse do të futej një produkt nga rajoni, na konkurron vetëm me çmim pasi blejnë  dhe shesin shumë herë më lirë nga ne. Për sa i përket teknologjisë në përpunimin e qumështit, janë shumë herë larg investimeve tona. Në fabrikën tonë, pajisja më e vjetër është e vitit 2014, ndërsa në rajon të gjitha janë të vjetra dhe të përshtatura, makineri e një prodhuesi e asimiluar me një makineri të një prodhuesi tjetër.  Për ne si kompani mjafton që të jemi të barabartë në politikat fiskale dhe asnjë gjë tjetër nuk na shqetëson. Ne jemi të sigurt që me investimet që kemi do të çajmë jo vetëm në rajon, por mund të shkojmë shumë herë më larg.

Për ne do të mjaftonte të certifikohej lënda e parë që vjen nga fermerët, si dhe të rritej sasia e prodhimit në vend, pasi me kapacitetet dhe standardin që kemi, jemi në nivelet europiane.

Viti 2019 shënoi ngadalësim për kompanitë e mëdha

Flet Luis Ndreka, LUFRA

Kompanitë e përpunimit të qumështit thonë se po hasin vështirësi me operimin e tyre që me ndryshimin e skemës së rimbursimit të TVSH-së. Luis Ndreka, përfaqësues i kompanisë “Lufra”, më të madhes në vend për nga shitjet, tha se kjo e thelloi diferencën me rajonin. Edhe 2020-a pritet të jetë një vit i vështirë për sektorin, në rast se nuk jepen më tepër subvencione për fermerët.

Si ka qenë deri më tani ecuria e sektorit të grumbullimit dhe përpunimit të qumështit duke marrë në konsideratë se fillimi i vitit 2019 pati problematika me ndryshimin e skemës së rimbursimit të TVSH-së?

Shumë e vështirë. Sektori është duke mbijetuar dhe zhvillimi i tij është ngadalësuar shumë. Ky sektor edhe para ndryshimit të skemës (para 2019-s) ka qenë inferior duke u krahasuar me rajonin. Ajo që ndodhi në fillim të 2019-s e thelloi diferencën me rajonin. Skema e shpërblimit nga Ministria e Bujqësisë me 10 lekë/ litër qumësht të faturuar u dha një shtysë fermerëve për të shtuar numrin e krerëve dhe zmadhuar edhe më shumë fermat e tyre, edhe pse ajo skemë përfundoi shumë shpejt dhe realisht vetëm një numër i vogël fermerësh mundën të përfitonin nga ky buxhet i kufizuar.

Në 2018-n, kompanitë e mëdha njohën zgjerim të të ardhurave nga aktiviteti, edhe si pasojë e formalizimit të mëtejshëm të sektorit. Si ishte situata gjatë 2019-s?

Formalizimi ka vazhduar ndonëse me ritme më të ngadalta, pasi skema e TVSH-së që u vendos në fillim të 2019-s punoi kundër këtij procesi. Përpunuesit e vegjël që filluan të deklaronin gjatë 2018-s, kishin shumë më shumë për të fituar nga mosdeklarimi i shitjeve pasi u ndryshua skema. Për këtë arsye, rritja e shitjeve për kompanitë e mëdha është ngadalësuar, sepse konkurrohen nga përpunues të vegjël informalë. Për rrjedhojë, rritja e sektorit në total është më e vogël se në 2018. Nëse nuk alokohet një buxhet i mjaftueshëm nga institucionet përkatëse për fermerët, atëherë ky vit do të jetë edhe më i vështirë nga viti 2019, si në formalizim edhe në konkurrueshmëri.

Të dhënat nga doganat tregojnë se një pjesë e mirë e lëndës së parë (qumështit) po importohen nga vendet e rajonit, shpesh edhe me çmim më të lirë. Cilët faktorë po bëjnë që qumështi vendas të gjunjëzohet nga importi? Pse qumështi nga vendet e rajonit vjen me një çmim më të lirë?

Vendet e rajonit kanë mbështetje me buxhete shumë të mëdha dhe subvencionohen në forma të ndryshme për të nxitur rritjen e numrit të krerëve dhe për pasojë prodhimtarinë e lëndës së parë. Subvencionohen për krerë që shtojnë dhe litër që shesin, dhe kjo është një mbështetje shumë e madhe për fermerin nga vendet e rajonit. Natyrshëm një fermer që mbështetet me të paktën 15 cent për litër është shumë më konkurrent sesa fermeri ynë, sepse ai arrin të dalë me fitim edhe me një çmim shitjeje më të lirë sesa fermeri vendas.

Çmimi i qumështit vendas në blerje (pra lëndë e parë) nuk ka pasur lëvizje, por siç e kam përmendur më sipër, vazhdon të jetë më i lartë nga rajoni. Për sa i përket çmimit të qumështit si produkt në raft (pra në shitje), ai është rritur për shkak të rritjes së barrës fiskale mbi industrinë përpunuese. Natyrshëm ashtu si qumështi lëndë e parë që është më i lirë në rajon, edhe produkti i gatshëm vjen më lirë nga importi. Kjo ka bërë që gjatë 2019-s, me rritjen e çmimeve të produkteve nga kompanitë shqiptare, të shtohet sasia e importuar e produkteve të bulmetit (lope, deleje dhe dhie).

Sektori i grumbullimit dhe përpunimit të qumështit prej vitesh investon në kapacitetet e veta përpunuese? Sa është mundësia që të fitojë terren në tregjet rajonale?

Edhe pse investimet në industrinë e përpunimit janë tepër moderne dhe konkurrojnë lehtësisht me ato të rajonit dhe më gjerë, nuk shohim ndonjë mundësi për të qenë të konkurrueshëm në rajon për shkak të kostove të larta të lëndës së parë, qumështit.

Aktualisht po flitet për Minishengenin Ballkanik. Çfarë përparësish apo rreziqesh mund të prekin industrinë tuaj?

Natyrshëm bashkimi dhe heqja e barrierave midis vendeve tona është pozitiv për zhvillimin e sektorit dhe rajonit sepse rrit konkurrueshmërinë dhe na jep edhe ne oportunitete, të cilat nuk kanë qenë deri më tani. Por, duhet të jemi të vetëdijshëm që, në mënyrë që të mund të konkurrojmë me vendet e rajonit, duhet të jemi në kushte të barabarta./ Monitor

LEXO TE PLOTE