Connect with Us

SHBA e ka rrënuar ekonomikisht Iranin, regjimi nuk e përballon dot një luftë me superfuqinë e botës

Blog

SHBA e ka rrënuar ekonomikisht Iranin, regjimi nuk e përballon dot një luftë me superfuqinë e botës

Publikuar

-

Nga Joseph W.Sullivan “Foreign Policy”

* Dy presidentët e fundit të SHBA, Barak Obama dhe Xhorxh W .Bush, ka pasur në konsideratë vrasjen e Kasëm Sulejmaniin, komandantit të plotfuqishëm të Forcës iraniane Kuds. Por në dallim nga ata, ishte presidenti Donald Trump, ai që tërhoqi këmbëzën. Por çfarë e shpjegon vendimin e Trump? Shumë thjeshtë:ekonomia.

“Njerëzit e bëjnë historinë e tyre. Por ata nuk e bëjnë atë siç dëshirojnë; pra jo në rrethana të përzgjedhura prej tyre, por në rrethana që tashmë ekzistojnë”- shkruante dikur Karl Marksi. Po, Trumpi nuk është Obama apo Bushi. Por ai bëri zgjedhjen e tij, në rrethana që e favorizuan më shumë operacionin, sesa kur në pushtet ishte Obama apo Bush.

Zhvillimet e fundit brenda sektorit të energjitik në SHBA, i dhanë mundësi Uashingtonit ta përdorë naftën si një armë ekonomike kundër Teheranit. Ndërkohë në Iran, një përkeqësim i përshkallëzuar i kushteve makroekonomike, i kufizoi aftësinë e regjimit për të dëmtuar interesat amerikane.

As Bush dhe Obama, nuk patën në dispozicion rrethana si këto. Dhe deri vonë as vetë Trump. Në shtatorin e vitit të shkuar, Shtetet e Bashkuara u bënë për herë të parë që nga viti 1940 një vend eksportues i naftës. Papritmas, rritja globale e çmimit të naftës, ishte një ndihmë jo e vogël për ekonominë amerikane.

Ky ndryshim, i mohoi Iranit aftësinë e dëmtimit të Shteteve të Bashkuara, përmes luhatjeve të çmimit të naftës:Për herë të parë në historinë e Republikës Islamike, ndërprerja e furnizimit me naftë nga Lindja e Mesme, nuk do t’i shkaktonte dëme të mëdha ekonomike Shteteve të Bashkuara.

Pra vetëm disa muaj më parë, Trump u bë presidenti i parë i SHBA-së në historinë moderne, që ka mundësi të zbatojë një politikë të jashtme në Lindjen e Mesme, pa këtë “Shpatë të Demokleut” që varet mbi ekonominë e Amerikës, një zhvillim të cilin ai e ka mirëpritur.

Shtatorin e kaluar, pas një sulmi me dron nga Irani mbi një rafineri nafte në Arabinë Saudite, Trump shkroi në Twitter:”Ne jemi një eksportues neto i energjisë, dhe nuk kemi nevojë për naftën e Lindjes së Mesme”.

Në dallim nga e kaluara, sulmet hakmarrëse të Teheranit do t’i shkaktonin regjimit kosto të mëdha, duke përshpejtuar rritjen e inflacionit, gjë që zakonisht ka shkaktuar trazira të brendshme vdekjeprurëse. Për me tepër, Prodhimi i Brendshëm Bruto në Republikën Islamike është në rënie. Vlerësimet e Fondit Monetar Ndërkombëtar flasin për një tkurrje prej 9.5 përqind, vetëm gjatë që sapo u mbyll.

Dhe mungesa e valutës së huaj, e kufizon aftësinë e regjimit për të financuar aktivitete jashtë vendit, pa përkeqësuar më tej kushtet ekonomike në vend. Më shumë se sa në çdo moment në vitet e fundit, Teherani do ta ketë më të vështirë të financojë një hakmarrje të mundshme për vrasjen e Sulejmanit, pa sakrifikuar prioritetet e tjera.

LEXO EDHE:  Fitimet që po “vrasin” ekonominë

Njoftimi i administratës Trump në verën e vitit 2018, për të rivendosur sanksionet në nëntor të atij viti, shkaktoi një zhvlerësim të madh të monedhës kombëtare të Iranit. Në fund të gushtit 2018, 1 dollar amerikan kushtonte më shumë se 110.000 rialë iranianë, ose një zhvlerësim në masën 300 përqind që nga koha e zgjedhjes së Trumpit president.

Kur sanksionet u rivendosën në nëntor 2018, kursi i këmbimit ishte 150.000 rialë për 1 dollar amerikan. Pavarësisht me përpjekjeve të dukshme të Teheranit, për të fshehur shkallën e rritjes së çmimeve, inflacioni i brendshëm në vend është rritur shumë. Banka Qendrore nuk raporton prej vitit 2018 të dhëna mbi inflacionin, qëkur njoftimi i saj i fundit tregoi një dyfishim të tij.

Por një burim tjetër i të dhënave zyrtare, Qendra Statistikore e Iranit, e financuar nga qeveria, e vlerësoi inflacionin gjatë dhjetorit 2019 në rreth 40 përqind. Në kategorinë që përfshin ushqimet, kjo shifër ishte më shumë se 50 përqind. Rritje të tilla të çmimeve, kanë nxitur trazira të brendshme brenda Iranit, që u shfaqën me protestat në rrugë nëntorin e kaluar.

Në një tregues të kërcënimit të perceptuar të protestave nga ana e regjimit, protestat nxitën një kundërpërgjigje brutale nga qeveria, që nga themelimi i Republikës Islamike në vitin 1979, me rreth 1.500 njerëz të vrarë nga policia dhe ushtria.

Por kushtet ekonomike, i detyrojnë liderët e Republikës Islamike të zgjedhin midis dhunës jashtë vendit, dhe sigurisë në shtëpi. Nëse inflacioni vazhdon që të rritet, pakënaqësia që nxiti protestat e vitit të kaluar vetëm sa do të shtohet, dhe kjo gjë nga ana tjetër do të kërcënonte të ardhmen e regjimit.

Çdo hakmarrje e mundshme ndaj vrasjes së Sulejmanit, përmes sulmeve terroriste në vendet e treta, apo përshkallëzimit të dhunës përmes milicive që ka nën kontroll jashtë vendit, do të përkeqësonte mungesën e këmbimit valutor të Iranit. Por opsionet e Teheranit, kufizohen përtej inflacionit.

Rënie e PBB, e kufizon më tej aftësinë e vendit për të financuar rritjen e shpenzimeve ushtarake. Defiçiti buxhetor prej 10.7 miliardë dollarësh i raportuar në shkurtin e 2019-ës, vendosi një rekord më vete. Por në mesin e protestave të nëntorit të shkuar, qeveria pranoi se defiçiti është në fakt 30 miliardë dollarë.

Në ndryshim me shumicën e vendeve, Irani nuk mund t’i drejtohet tregut ndërkombëtar të bonove, për të financuar zgjerimin e defiçitit të tij, pjesërisht edhe për shkak të zbatimit të sanksioneve amerikane të nëntorit 2018, mbi blerësit e borxhit Sovran të Iranit. Në javët dhe muajt e ardhshëm, do ketë me siguri detaje shtesë rreth vendimit të Trump për të eleminuar Kasëm Sulejmanin. Por sigurisht që ekonomia luan një rol kryesor në atë vendim./ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Krokodilë si kafshë shtëpiake/ Çfarë nuk dini mbi presidentët amerikanë

Publikuar

-

Nga

Xhorxh Uashingtoni ishte një flokëkuq

Xhorxh Uashingtoni, njihet botërisht nga imazhi i tij në karmonedhën e dollarit. Në fakt, ato që duken si flokë të bardhë, janë paruket që ai mbante në atë kohë, dhe që ishin për kohën një modë dominuese. Flokët e tij origjinale ishin të kuqe.

Xhon Adams ishte presidenti i parë që jetoi në Shtëpinë e Bardhë

Ai ishte presidenti i dytë në historinë e Amerikës, por i pari banor i Shtëpisë së Bardhë. Ai u transferua aty më 1 nëntor 1800, në vitin e fundit të mandatit të tij të parë dhe të vetëm. Më herët, jetoi në “Shtëpinë e Presidentit”, një godinë 3-katëshe prej tulle në qytetin e Filadelfias.

Tre presidentë kanë vdekur më 4 korrik, Ditën e Pavarësisë

Në festën më të madhe kombëtare të SHBA-së kanë vdekur presidentët Xhon Adams, Tomas Xheferson dhe Xhejms Monro. Madje Adams dhe Xheferson vdiqën në të njëjtën ditë:4 korrik 1826. Monro vdiq 5 vjet më vonë, më 4 korrik 1831.

Xhon Kuinsi Adams, mbante në vaskën e banjos një krokodil si kafshë shtëpiake.

Edhe pse ka disa dyshime mbi vërtetësinë e kësaj historie, supozohet se krokodili ishte një dhuratë e veçantë nga ana e gjeneralit të famshëm francez për ndihmën që u dha kolonive amerikane gjatë Luftës Revolucionare, Markezi dë Lafajet.

Martin van Buren, ishte i vetmi president që mësoi anglishten si gjuhë të dytë

Presidenti i tetë, Martin van Buren, ishte presidenti i parë që lindi dhe u rrit plotësisht si një qytetar amerikan. Ai lindi në komunitetin holandez të Kinderhuk në Nju Jork, dhe gjuha e tij e parë ishte holandishtja. Kjo e bën presidentin e vetëm amerikan, që e fliste anglisht si gjuhën e tij të dytë.

Uilliam Herrison, mbajti fjalimin më të gjatë gjatë inaugurimit në detyrë, por pati presidencën më të shkurtër.

Më 4 mars 1841, Herrison mbajti atë që hyri në histori si fjalimi më i gjatë i një presidenti amerikan në ceremoninë e inaugurimit. Plot 8.445 fjalë, dhe gati 2 dy orë për t’u lexuar. Mjerisht, vetëm 32 ditë më vonë ai vdiq nga pneumonia, pasojë e një ftohjej që e mori pikërisht gjatë fjalimit të tij maratonë.

Xhon Tajler pati 15 fëmijë, më shumë se çdo president tjetër

Tajler pati 8 fëmijë me gruan e tij të parë, Leticia Kristian, që vdiq nga një goditje në tru në vitin 1842, gjatë mandatit të tij parë dhe të vetëm. Dy vjet më vonë, ai u martua me Xhulia Gardiner, me të cilën pati edhe 7 fëmijë të tjerë.

LEXO EDHE:  Bleona uron Trump dhe Krishtlindjet

LEXO EDHE:  Obama niset për një turne në Azi

Xhejms Bukanan, ishte presidenti i vetëm beqar i SHBA-së

Presidenti i 15-të i Amerikës, ishte beqari i vetëm që ka jetuar në Shtëpinë e Bardhë. Ndërkohë disa historianë, spekulojnë se ai kishte një lidhje intime me politikanin Uilliam King.

Abraham Linkolni e rriti mjekrën, bazuar në këshillën e një vajze 11-vjeçare

Kur nisi fushatën për president, Linkolni ishte i rruar. Por në tetorin e vitit 1860, ai mori një letër nga 11-vjeçarja Grejs Bedel. “Nëse do të mbani mjekër, unë do të përpiqem t’i bind vëllezërit e mi që të votojnë për ju. Do të dukeni shumë më mirë, pasi fytyra juaj është shumë imcake”- shkruante vajza. Një muaj më vonë, Linkolni nisi të shfaqet në publik me mjekër.

Gjenerali me pesë yje Duajt Ajzenhauer, nuk mori mori pjesë në asnjë luftim në fushën e betejës

Ajzenhauer u bë president kryesisht për shkak të karrierës së tij të dalluar ushtarake. Ai shërbeu 35 vjet në ushtrinë amerikane, dhe në të dyja luftërat botërore. Gjatë Luftës së Dytrë Botërore ai u emërua Komandant Suprem i Forcave Aleate, dhe drejtoi Operacionin Overlord për çlirimin e Evropës në qershorin e vitit 1944. Por në asnjë rast, ai nuk pati një përvojë reale në fushën e betejës.

Para vrasjes, Xhon Kenedi ishte 5 herë shumë pranë vdekjes

Të gjithë e dinë se Kenedi u vra në Dallas më 22 nëntor 1963. Por vdekjen e ka pasur pranë edhe 5 herë të tjera. Në moshën 2-vjeçare, për pak sa nuk vdiq nga ethet e kuqe. Gjatë luftës së Dytë Botërore, po lundronte me njësinë e tij ushtarak në Paqësor, kur japonezët e bombaduan anijen. Ai u detyrua të notonte për 4 orë, deri në ishullin më të afërt.
Katër vjet më vonë, Kennedy u shtrua në spital me sëmundjen e Adison. Sëmundja iu përsërit disa vite më vonë, kur gati vdiq. Ndërkohë në vitin 1954, pësoi një infeksion të traktit urinar pas një operacioni. Gjatë dy përvojave të fundit, Kenedi përfundoi për disa orë në gjendje kome./Përshatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

A është një lider i lindur, fëmija më i madh i familjes?

Publikuar

-

Nga

Të gjithë e dinë se fëmijët e parëlindur janë udhëheqës natyralë, të dytët janë rebelë, dhe më të vegjlit janë të llastuar me besim të tepruar tek vetja. Të paktën, kjo është ajo që na kanë mësuar. Por a ka ndonjë gjë të vërtetë në këtë thënie?

Në vitet 1930, psikoterapisti austriak Alfred Adler, ishte i pari që studioi rendin e lindjes së fëmijëve dhe efektin e tij në personalitetin e njeriut. Ai besonte se “çdo vështirësi në zhvillimin e fëmijës, shkaktohej nga rivaliteti dhe mungesa e bashkëpunimit në familje”.

Sipas Adlerit, një fëmijë i vetëm s’ka nevojë të garojë asnjëherë për vëmendjen e prindërve të tij, dhe nuk “zëvendësohet” kurrë nga motrat apo vëllezërit e tjerë. Ngjashëm, fëmija më i madh merr pjesën më të madhe të vëmendjes së prindërve, dhe ka të ngjarë të ndihet përgjegjës për kujdesin ndaj vëllezërve dhe motrave më të vegjël, gjë që reflektohet tek përsosmëria, puna e palodhur dhe vetëdija e tyre.
Edhe fëmijët e lindur të dytët, garojnë vazhdimisht me motrën apo vëllain e tyre më të madh për vëmendje. Fëmijët midis të mëdhënjve dhe më të vegjëlve ndodhen midis, të cilët shpesh mund t’i lënë jashtë vëmëndjes së tyre. Për pasojë, këta fëmijë mund të zemërohen me lehtësi dhe të jenë më të ndjeshëm ndaj kritikave.

Fëmija më i vogël, është shpesh më i mërzituri në familje. Ai varet nga familja më shumë se sa të tjerët. Shtimi i një fëmije në familje, ka një ndikim në mënyrën e funksionimit të një familje. Por Adler sugjeron se këtu luajnë një rol edhe faktorë të tjerë si madhësia e familjes, shëndeti, mosha, kultura apo gjinia e fëmijës.
Ndërkohë sipas një studimi të fundit suedez, të parëlindurit kanë tipare më të favorshme të personalitetit, përfshirë hapjen ndaj përvojave të reja, vetëdijësimin, të qënit miqësorë dhe të pasurit e një stabilitetit më të madh emocional, sesa vëllezërit e tyre të lindur më vonë.
Për pasojë, ata kanë më shumë të ngjarë të bëhen drejtues dhe menaxherë të rëndësishëm, ndërsa fëmijët e lindur më vonë, që i kanë qejf rreziqet, përfundojnë shpesh të vetëpunësuar. Të parëlindurit, kanë tendencën të zotërojnë tipare psikologjike që kanë lidhje me udhëheqjen, si përgjegjshmërinë, krijimtarinë, bindjen dhe dominimin.

Ata kanë ndërkohë më shumë të ngjarë të kenë aftësi akademike, dhe nivele më të larta të inteligjencës, sesa vëllezërit dhe motrat e tyre më të vegjël. Janë këto cilësi, që besohet se i bëjnë të parëlindurit më të suksesshëm. Kjo gjë shpjegohet në dy 2 mënyra.
Nga këndvështrimi evolucionar, prindërit favorizojnë dhe investojnë shumë (për strehim dhe ushqim) tek i parëlinduri i tyre, për të rritur shanset e tyre të mbijetesës dhe riprodhimit. Por kjo vjen me një kosto, pasi prindi tani nuk është në gjendje të investojë të njëjtën sasi burimesh tek pasardhësit e lindur më vonë.

LEXO EDHE:  Ja cili është resorti luksoz ku ish-Presidenti amerikan po kalon pushimet!

LEXO EDHE:  Bleona uron Trump dhe Krishtlindjet

Vëllezërit më të vegjël, duhet të garojnë për këto burime të kufizuara, por edhe për vëmendjen e reduktuar prindërore. Kështu, është vënë re se prindërit kalojnë më pak kohë duke ndihmuar fëmijët e tyre të lindur më vonë në kryerjen e detyrave të shkollës, pikërisht për shkak të mungesës së burimeve rezervë.
Por ndodh shpesh që fëmijët e lindur të fundit, kanë shpesh një trajtim preferencial. Kjo pasi prindërit kanë tashmë mundësinë e fundit për të investuar burimet e tyre. Ata janë gjithashtu të moshuar, dhe kanë prirjen të kenë më shumë para në atë periudhë të jetës së tyre.
Kësisoj, prindërit kanë më shumë të ngjarë të investojnë në edukimin e pasardhësve të tyre të lindur më vonë.

Ndërkohë pritshmëritë e prindërve, mund të shpjegojnë tiparet më të favorshme të personalitetit tek të parëlindurit. Kjo do të thotë se ata priren të jenë më të rreptë me të parëlindurin. Ata e bëjnë këtë, pasi të parëlindurit duhet të jenë modele për vëllezërit dhe
motrat e tyre të lindur më vonë, dhe të mbrojnë vlerat e prindërve./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

A po rritet pushteti ”i butë”, apo bota po bëhet më e mençur?

Publikuar

-

Nga

Nga David Howell “Japan Times”

Më shumë se 30 vjet më parë, nisi të diskutohej i ashtuquajturi dimensioni i butë i
politikave publike dhe çështjeve botërore, përmes një artikull me titull “Politikat e buta ekonomike:Leksione të mençura nga Japonia”.

Disa vjet më vonë, përmes një analize brilante, politologu i Univeristetit të Harvardit Xhozef Ni e zgjeroi konceptin, për ta zbatur atë në çështjet ndërkombëtare, përmes konceptit të “fuqisë së butë”, në menaxhimin e e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe ushtrimin e ndikimit, me bindjen
se bashkëpunimi kulturor do të zëvendësonte fuqinë shtrënguese në çështjet botërore.

Koncepti u përhap me shpejtësi, teksa nocionet e vjetra ushtarake si “fuqia është e drejtë”, nisën të duken demode në një botë të ngarkuar me më shumë njohuri, dhe gjithnjë e më shumë të ndërlidhur. Pastaj erdhi menaxhimi i butë, një koncept që u përhap në botën e biznesit.
Dhe sot kemi apelet për udhëheqje “të butë”, dhe për një kombinim delikat të udhëzimeve strategjike me fuqizimin masiv, duke kërkuar një përzierje të përulësisë dhe mençurisë të qeverive kombëtare, që duket se mungon ende në botën e sotme.

Të gjitha këto ide, që sfidojnë mendimin tradicional se si funksionon bota, janë ende në hapat e para. Dhe ato kundërshtohen nga shumë shembuj të dukshëm të një fuqie të ashpër dhe të shëmtuar që dominon, nga brutaliteti i papërshkrueshëm i Shtetit Islamik në Lindjen e Mesme, deri tek tirania dhe padrejtësia që gjallon në shumë vende, apo vrasjet dhe trazirat e dhunshme.
As fuqizimi masiv i lëvijeve populiste, i mundësuar nga teknologjia e re, nuk rezulton gjithmonë të jetë i butë apo veçanërisht tolerant. Një popull i zemëruar, është shpesh larg nga të qenit i butë. Megjithatë, prirja drejt qasjeve më të buta, më tolerante dhe më delikate në të gjitha degët e qeverisjes dhe menaxhimit, si në marrëdhënie, institucione dhe biznese, është qartazi atje dhe
po mbështetet gjerësisht.

Kjo qasje po i tejkalon ndarjet e vjetra politike midis të djathtës dhe të majtës, dhe midis atyre konservatore dhe liberale. Ndoshta vetë termi “i butë” është mashtrues, përdersa ai që propozohet mund të jetë ende një presion real. Për shembull, sanksionet ekonomike mund të përdoren më shumë sesa bombat, por ato mund të shkaktojnë akoma vuajtje të vërteta deri në arritjen e synimeve.
Ndoshta “fuqia e zgjuar” ose “ekonomia e mençur”, janë frazat më të mira për të arritur qëllimet me mjete delikate. Më shumë se 2.000 vjet më parë, gjenerali kinez Sun Tzu dinte gjithçka mbi fuqinë e butë dhe sesi arrihej fitorja pa një përplasje apo konflikt të ashpër.

LEXO EDHE:  Ja cili është resorti luksoz ku ish-Presidenti amerikan po kalon pushimet!

LEXO EDHE:  Obama niset për një turne në Azi

Sot ne spekulojmë për luftë pa viktima njerëzore, beteja përmes dronëve, me ushtri robotike dhe pa pilotë, për përdorimin e marinës dhe forcave ajrore në vijën e parë të frontit. Në fakt, sot është e pashmangshme që ndërsa robotët marrin përsipër punët e rënda – ngritjen e peshave të mëdha, madje edhe luftimet – njerëzit janë të detyruar ta gjejnë veten në role të ndryshme.
Është truri dhe jo muskujt, që do të përdoren gjithnjë e më shumë për të zgjidhur problemet dhe tensionet më serioze në botë. Kjo do të thotë se gjenerata e ardhshme, duhet të pranojë pasigurinë, të tolerojë paradokset, të jetojë me të panjohurën, të zhvillojë aftësi për të bërë
pyetjet e duhura, të sfidojë pohimet “shkencore”.

Ndoshta, roli në rritje i grave në qeverisje thuajse kudo, ofron një qasje “të butë” ndaj çështjeve të vështira botërore. Dhe me testimin e menjëhershëm të pikëpamjeve të secilit person përmes teknologjisë së të dhënave të mëdha, bëhen më të qarta rreziqet dhe disavantazhet e një veprimi “të ashpër” nga udhëheqësit që pretendojnë se “e dine” se cili është vullneti i popullit.
Sido që të shkojnë gjërat, ai në krye duhet tani të përballet me ata në fund, në mënyra që më parë nuk ishin përcaktuar qartazi. Edhe diktatorët dhe autokratët e sotëm, po e mësojnë këtë gjë. Bota është ende një vend i egër, madje shumë i egër për miliona refugjatë që vuajnë, dhe për familjet e shpërngulura dhe pakicat e shtypura.

Ajo ka ende udhëheqës si ai i Koresë së Veriut, Kim Jong Un me raketat e tij qesharake, apo si Kina me avionët e saj luftarakë në ishujt artificialë prej betoni në Detin e Kinës Jugore, për të na kujtuar se disa njerëz mendojnë se tregimi i fuqisë së ashpër, mbetet ende mënyra që garanton fitoren.
Por dalëngadalë po pranohet, se dhuna ka një efekt bumerang, dhe se metodat e buta, dhe jo ato të ashpra dhe konfrontuese, janë sot shansi më i mirë për të stabilizuar shoqëritë. Ndoshta falë hiper-lidhjes mes nesh, transparencës totale dhe inteligjencës artificiale – të gjitha rezultate të epokës së mikroçipit – ka ardhur sërish koha e Sun Tzu./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE