Connect with Us

Si ushqyerja me gji e fëmijëve, ndihmoi në krijimin e qyteteve të mëdha në lashtësi

Lajme

Si ushqyerja me gji e fëmijëve, ndihmoi në krijimin e qyteteve të mëdha në lashtësi

Publikuar

-

Nga Chris Stantis “Newsweek”

Historianët kanë ekzaminuar në kohë të ndryshme, ecurinë e popullsisë në shoqëritë antike. Por shumica e tyre kanë pasur prirjen të përqëndrohen tek ngjarjet e dominuara nga meshkujt: luftërat, politika dhe paratë. Por ka një anë tjetër të së shkuarës që duhet të dëgjohet, përveç vringëllimës së shpatave.

Kolegët e mi dhe unë në Universitetin e Bërnmëthit në Britaninë e Madhe dhe Universitetin e Varshavës në Poloni, përdorëm teknika të përparuara kimike, për të studiuar ushqyerjen me gji në disa nga qytetet e hershme të botës, në zona antike të Sirisë dhe Libanit.

Ne analizuam copa të vogla kockash nga foshnjet, fëmijët dhe nënat e tyre në varrezat e lashta të epokës së bronzit ndërmjet viteve 2800-1200 Para Erës Sonë, duke përdorur një teknikë që njihet si analiza e qëndrueshme e izotopeve. Bazuar në të, ne ndërtuam modele kompjuterike që vlerësuan moshën e futjes së ushqimeve plotësuese në dietën e një fëmije që ushqehet me gji, dhe ndalimin e ushqyerjes me gji në këto popullata.

Studimi ynë zbuloi se gratë duket se i kanë ushqyer fëmijët me qumësht gjiri në moshën 6 muajshe, dhe ua kanë ndërprerë atë plotësisht rreth moshës 2 vjeç e gjysmë, shumë më herët sesa ishte e zakonshme diku tjetër në atë periudhë të historisë. Këto periudha, mund të kenë ndihmuar në rritjen e popullsisë së këtyre qyteteve, të cilat u bënë qendra të lulëzimit të civilizimit.

Vendet që ne gërmuam ishin qendra urbane në bregun e Mesdheut, dhe midis lumenjve Tigër dhe Eufrat, në atë që quhej dikur Mesopotamia. Kockat e fëmijëve të gjetura nga arkeologët, janë shpeshherë më të brishta se ato të të rriturve, pasi janë më të vogla dhe jo tërësisht të mineralizuara (kockat e tyre kanë më pak materiale inorganike si kalciumi, sesa ato të të rriturve).

Kjo do të thotë se ato dëmtohen më shpesh ose humbasin gjatë procesit të dekompozimit.

Sitet antike ku ne gërmuam ishin qendra metropolitane, që kishin me siguri kontakte të gjera

nga njerëz në të gjithë botën antike. Brenda këtyre qyteteve, gratë duket se i kanë ushqyer ekskluzivisht me gji fëmijët e tyre deri në moshën 6-muajshe, një praktikë që përputhet me rekomandimet e Organizatës Botërore të Shëndetit për ushqyerjen e shëndetshme të foshnjave.

Ndërsa ushqimet e tjera shtesë, duket se janë futur pas 6 muajsh, ushqimi me gji ndalej tërësisht rreth moshës 2 vjeç e gjysmë. Dhe këto afate, duket se përshtaten me të dhënat e shkruara në këtë pjesë të botës.

LEXO EDHE:  Kuvendi dikskuton ndalimin e pijeve energjike për të miturit/ Alarmon Braçe

Për shembull, ekzistojnë disa kontrata babilonase që datojnë në vitin 1000 Para Erës Sonë midis prindërve dhe një infermiereje, që do të ushqente fëmijën me gji si të ishte e saji. Sipas këtyre kontratave, infermierja do ta ushqente fëmijën me gji për një kohë të caktuar, shpesh për rreth 2-3 vjet, dhe do të paguhej me një sasi elbi, vaji, leshi dhe ndonjëherë edhe argjendi.

Ushqyerja me gji e fëmijëve mesatarisht për 2 vjet e gjysmë, mund të duket si një kohë e gjatë në shumicën e kulturave të sotme. Por ajo është më e shkurtër se sa në shumë shoqëri të tjera antike, siç zbulohet edhe nga studimet arkeologjike nga e gjithë bota, duke përdorur sërish analizat e izotopeve.

Ato zbuluan se kohëzgjatja mesatare globale në atë kohë e ushqyerjes vetëm me qumësht gjiri në shoqëritë para-industriale, ishte 1 vit (në krahasim me gjashtë muaj në qytetet tona të lashta.) Dhe shkëputja e plotë e gji-dhënies, ndodhte rreth moshës 3-vjeçare.

Koha dhe mënyra e ushqyerjes me gji, dhe gjumi i plotë kanë ndikime të qëndrueshme mbi shëndetin në jetën e një foshnje, madje edhe kur ajo rritet. Por, përtej ndikimit të tyre në shëndetin e individëve, strategjitë e ushqyerjes me gji, dhe ushqyerja e foshnjave ndikojnë gjithashtu në strukturat e popullatës.

Ushqyerja me gji për një kohë më të gjatë, do të thotë që gratë kanë hapësira kohore bosh midis shtatëzënive, dhe kjo është konsideruar si një faktor kryesor në kontrollin e pjellorisë në grupet e gjahtarëve-grumbullues, ku ushqyerja me gji deri në moshën 5-vjeçare ose më shumë, ishte një normë.

Në të kundërt, ndërprerja më hershme, shoqërohet me komunitete të hershme bujqësore, dhe më një rritje më të madhe të popullsisë. Kjo do të thotë që koha më e shkurtër e ushqyerjes me gji, mund të ketë ndihmuar në rritjen e popullatës së qyteteve të Sirinë dhe Libanin antik. Kjo mund të ketë qenë rezultat i qasjes në drithëra si gruri, elbi dhe produktet e qumështit si kosi, me të cilat mund të ushqehen lehtësisht fëmijët që hiqen nga gjiri./ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Lajme

Video – Masakra betonizuese mbi bukuritë natyrore/ Si dukej kanioni i Llëngës dy vite më parë

Publikuar

-

Nga

Kanioni i Llëngës, ose si njihet ndryshe “Gryka e gurit” në Pogradec, ra pre e ndërtimeve të hidocentrale që në vitin 2017.

3 hidocentralet shkatërruan bukurinë natyrore dhe e kthyen këtë qendër të turizmit në një vend të shkretuar nga masakra e betonizimit.

Ndonëse kanioni i Llëngës është pjesë e zonave të Mbrojtura që prej vitit 2002 me vendim të Këshillit të Ministrave, kjo nuk i ndaloi shkatërruesit e bukurive natyrore ta betonizojnë.

LEXO EDHE:  6 gjëra që janë më të rëndësishme për të ardhmen e fëmijëve se sa notat

LEXO EDHE:  Vaksinë e re në Shqipëri/ Manastirliu: Rotavirusi, falas për 30 mijë fëmijë në vit

Një video e risjellë nga CNA.al tregon pamjet tmerruese të ndërtimeve të paligjshme që e shkatërruan këtë perlë që na fali natyra shqiptare./ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Lajme

Gara për kreun e BKH drejt përmbylljes/ Ambasada amerikane tregon fazën finale për kandidatët

Publikuar

-

Nga

ambasada amerikane ne shqiperi

Ambasada amerikane ka reaguar teksa faza e përzgjedhjes së kreut të Byrosë Kombëtare të Hetimit është drejt përfundimit.

Sipas Ambasadës faza e radhës do të jetë testimi poligrafik dhe intervista finale.
Në njoftimin e Ambasadës thuhet se ky proces transparent dhe objektiv është një hap tjetër drejt vendosjes së sistemit të drejtësisë etik, transparent dhe profesional që qytetarët meritojnë.

“ Shtetet e Bashkuara janë të përkushtuara në mbështetjen e përpjekjeve të Shqipërisë për të forcuar sundimin e ligjit përmes proceseve transparente. Nën monitorimin e qeverisë së SHBA, komisioni përzgjedhës i SPAK është tashmë në fazat përfundimtare të përcaktimit të kandidatit më të mirë për Drejtor të Byrosë Kombëtare të Hetimit (BKH). Në përputhje me ligjin e SPAK dhe frymëzuar nga praktikat më e mira të FBI-së, kandidatët e mundshëm duhet të dëshmojnë aftësitë e tyre në një larmi provash. Në 6 shkurt, kandidatët iu nënshtruan një prove të aftësive fizike që përfshinte 300 metra vrapim me shpejtësi, 2.4 kilometra vrap, dhe ushtrime të tjera. Pas këtij provimi, më 10 shkurt kandidatët morën pjesë në një testim me shkrim me dy pjesë, për të provuar aftësinë e tyre të shkrimit profesional dhe për të sprovuar aftësitë e tyre në shkathtësinë mendore dhe zgjidhjen e problemeve. Rezultatet nga provimet i shtohen një totali përmbledhës dhe do të përcaktojnë gjashtë kandidatët kryesorë që do të kalojnë në fazën përfundimtare: në testimin poligrafik dhe intervistën finale. Ky proces transparent dhe objektiv është një hap tjetër drejt vendosjes së sistemit të drejtësisë etik, transparent dhe profesional që qytetarët meritojnë”, thuhet në reagimin e ambasadës./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Lajme

Realizoi dokumentarin për drogën në Shqipëri/ Gazetari i RAI 3 vlerësohet me çmim

Publikuar

-

Nga

Gazetari italian Valerio Cattani, që sulmoi kryeministri Edi Rama për realizimin e dokumentarit për rritjen e mbledhjes së narkotikëve në Shqipëri, është vlerësuar sot me çmim nga Dhoma e Deputetëve të vendit të tij.

Lajmin e ka bërë të ditur gazetarja Alba Kepi, nga Italia, e cila deklaroi në emisionin “Tempora”.

“Gazetari Valerio Cattani, ai që ka realizuar dokumentarin e narkotikëve, ai që ka realizuar dokumentarin e fundit të pak ditëve më parë për Shqipërinë, “RAI3” dhe “DG3” është vlerësuar me çmimin “Drejtësia dhe e vërteta”, dedikuar gazetarit të njohur italian, mjaft i suksesshëm, tani jo më në jetë, për punën e kryer për dokumentarin “Narkotika”. Në puntatën e katërt, gazetari Valerio Cattani trajtonte çështjen e narkotikës në Shqipëri. “Rai 3” është duke u marrë me këtë çështje dhe nuk i beson këtij realiteti kaq të bukur të paraqitur nga Rama. Kronika e zezë e “Rai 3” për Shqipërinë është në raport me kriminalitetin shqiptar, grupet e organizuara, raportet e antimafias, shfaqet shumë prokupuese”, deklaroi gazetarja Kepi./ CNA.al

LEXO TE PLOTE