Connect with Us

 Dokumenti/ Si u hoq Stalini 29 vite më parë

Histori

 Dokumenti/ Si u hoq Stalini 29 vite më parë

Publikuar

-

Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik u vendosen me 17 shtator 1924. Në prill 1939 ato u ndërprenë, ndërsa pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore marrëdheniet diplomatike u rivendosen në 1945 në nivel misioni dhe me 1956 në nivel ambasadash.

Në nentor 1961 qeveria e BRSS tërhoqi nga Tirana të gjithë personelin e ambasadës sovjetike, çka shënoi prishjen e marredhenieve diplomatike. Ato u ndërprënë në dhjetor 1961 për shkak të mosmarrëveshjeve të lidereve të dy vendeve. Marrëdheniet u normalizuan në korrik 1990.

Por, në 21 dhjetor 1990, PPSH vendosi që të hiqte emrin e stalinit nga të gjitha institucionet dhe objektet shtetërore që mbanin këtë emër.

LEXO EDHE:  Fundi i pritshëm mjeran i diktatorëve/ Stalini, Hitleri, Mao dhe të tjerët

CNA.al sjell më poshtë një dokument, të 29 viteve më parë, ku me 21.12.1990, ku thuhet se “Me propozimin e Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSH dhe duke marrë parasysh se kanë ndryshuar kushtet historike, kur në vendin tonë u morën vendime lidhur me nderimin e J.V. Stalinit, Këshilli i Ministrave të RPSH vendosi:

  1. Të hiqet emri i J.V.Stalinit dhe simbolet e tij nga ato ndërmarrje, objekte e institucione shtetërore që mbajnë këtë emër.
  2. Përsa i përket koperativave bujqësore dhe qendrave të banuara që mbajnë emrin e J.V.Stalinit, të vendosin banorët e tyre sipas ligjeve në fuqi.

Tiranë, me 21.12.1990”./ CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Histori

“Enver, ja si po e masakron këtë popull”/ Letra e gjeneralit që vdiq në Burg

Publikuar

-

Nga

Publikohet historia e panjohur e gjeneral-majorit Halim Xhelos, ish-Drejtor i Sigurimit të Shtetit në Ministrinë e Mbrojtjes, i cili në vitin 1966 i shkroi një letër anonime Enver Hoxhës, lidhur me gjendjen katastrofike ku po e çonte popullin shqiptar Enveri dhe udhëhehqja e lartë e PPSH-së, si dhe çështjen e heqjes së gradave në Ushtri, sipas modelit kinez. Letra e plotë e gjeneralit rebel nga Vlora dhe dëshmia e kolonelit Ahmet Mehmeti se si u bë e mundur gjetja e autorisë së asaj letre dhe si u arrestua ai në Hotel “Sazani” në Vlorë ku kishte shkuar së bashku me djalin në tentativë për t’u arratisur?!

“Ndërkohë që gjeneral-major Halim Xhelo u nis për në Vlorë, pak orë më vonë, në zyrën e ministrit të Mbrojtjes Beqir Ballukut u thirrën tre ushtarakë të lartë (një i Ushtrisë dhe dy të Ministrisë së Brendshme) dhe me porosi nga lart, atyre iu komunikua urdhri për t’u nisur menjëherë për në Vlorë, duke udhëtuar me një mjet fluturues. Sapo mbërritën në Vlorë, ata zbuluan se Halimi bashkë me djalin e tij ndodhej në hotel “Sazani (ish Hotel “Moska”), dhe me të marrë atë sinjalizim, ata shkuan menjëherë aty duke bërë arrestimin e tij. Pasi e arrestuan, nën masa të forta sigurie ata e sollën menjëherë në burgun e Tiranës, ku pasi iu komunikua akuza si shkruesi i letrës anonime, i filloi menjëherë hetuesia”. Kështu e kujton koloneli Ahmet Mehmeti arrestimin e ish-Drejtorit të Sigurimit të Shtetit për Ushtrinë, gjeneral-major Halim Xhelos, në vitin 1966, pas letrës anonime që ai i kishte bërë Enver Hoxhës. Po çfarë shkruante gjenerali i famshëm vlonjat në atë letër, si u zbulua se ai ishte autor i saj dhe si u bë i mundur arrestimi i tij në një hotel të Vlorës, ku ai kishte shkuar me mendimin për t’u arratisur? Për të gjitha këto e të tjera fakte të panjohura nga ajo ngjarje e largët, na njeh intervista ekskluzive për Memorie.al e Ahmet Mehmetit, ish-ushtarak i lartë në Drejtorinë e Planifikimit pranë Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë në Ministrinë e Mbrojtjes në vitet ’60-të, i cili e ka njohur nga afër gjeneralin rebel që nuk u pajtua me vendimin e Byrosë Politike për heqjen e gradave.

Zoti Mehmeti, si u prit në atë kohë nga masa e gjerë e ushtarakëve vendimi i Byrosë Politike për heqjen e gradave?

Para se t’i përgjigjem direkt pyetjes suaj, në parantezë desha të shtoj se me njoftimin që bëri udhëheqja e lartë e PPSH-së në atë kohë mbi vendimin që kishte marrë Byroja Politike për revolucionarizimin e mëtejshëm të Partisë, Pushtetit e Ushtrisë, në të gjitha organizatat-bazë të Partisë, duke filluar që nga Ministria e Mbrojtjes e deri poshtë në njësi, u diskutua gjerësisht se ç’duhej bërë me Ushtrinë në lidhje me atë orientim që vinte nga lart. Në këtë kuadër, u diskutua dhe u tërhoq mendimi i bazës në lidhje me heqjen e gradave. Për këtë problem pati shumë reagime, pro dhe kundër, por të gjitha reagimet që ishin kundër, argumentoheshin me atë që heqja e gradave do të dobësonte disiplinën në ushtri. Një nga ushtarakët e lartë që e kundërshtoi më shumë heqjen e gradave, ishte kolonel Dilaver Radëshi, i cili i bëri një letër udhëheqjes së lartë të PPSH-së, dhe njëkohësisht me atë letër u bë dhe një letër tjetër anonime, ku kundërshtohej në mënyrë kategorike heqja e gradave në ushtri. Ajo letër, që iu adresua personalisht Enver Hoxhës, siç u mor vesh më vonë, ishte bërë nga Shefi i Sigurimit të Ushtrisë, gjeneral-major Halim Xhelo. Ndërsa letra e Dilaverit ishte me emër dhe nuk përbënte ndonjë hata të madhe (ndonëse dhe Dilaveri përfundoi në burg), ajo që u dërgua anonime vuri në lëvizje të gjitha hallkat e shtetit dhe organet përkatëse të Sigurimit e Zbulimit e morën shumë seriozisht punën për të bërë të mundur zbulimin e autorit të saj.

Mbi cilin ranë dyshimet e para si autor i asaj letre dhe a dyshohej për Halim Xhelon?

Nuk po ju përmend emra konkretë, por dyshime në atë kohë pati shumë. Por, derisa u zbulua e vërteta, për Halim Xhelon as që nuk mendohej.

Ju personalisht, a u takuat ndonjëherë me Halimin në atë kohë që ai e kishte bërë letrën dhe a e keni diskutuar këtë problem?

Gjatë kohës që në të gjithë ushtrinë diskutohej problemi i heqjes së gradave dhe ai i letrës anonime, unë jam takuar dy a tre herë me Halimin. Ashtu si gjithë ushtarakët e tjerë, dhe ne normalisht diskutuam për problemin e letrës, por pa e ditur se Halimi ishte autori i saj.

Çfarë thoshte Halimi për letrën?

Më kujtohen si tani fjalët e Halimit kur më thoshte: “Dilaveri u tregua burrë të paktën dhe e bëri të hapur letrën, por ç’është ky që e ka bërë anonime dhe po na sjell vërdallë e s’e gjejmë dot. Ka shumë Dilaverë që nuk dalin në skenë”, dhe shante pastaj mbarë e prapë atë që e kishte shkruar. Pas këtij takimi, unë e kam takuar Halimin edhe një ditë para se ai të arrestohej, pasi ai erdhi aty në ministri për të marrë një autorizim për të shkuar në ishullin e Sazanit. Meqenëse nuk e gjeti në zyrë shefin e Shtabit të Përgjithshëm, gjeneral Petrit Dumen (i cili kishte të drejtën e lëshimit të autorizimit për të shkuar në Sazan), kur po dilte nga ministria, Halimi u kthye në zyrën ku punoja unë dhe më pyeti nëse ishte përgatitur një hartë që kishte kërkuar ai për territorin e Shqipërisë ku shtriheshin zonat kufitare. Po kështu, ai më porositi që kur të vinte gjeneral Petriti, unë t’i merrja autorizimin për në Sazan, duke më thënë se kishte biseduar vetë me të. Teksa po largohej, ai më tha: “Hajde dhe ti me mua në Vlorë e Sazan”.

Ia morët ju autorizimin sipas porosisë që ju la?

Kur erdhi gjeneral Petriti, una ia bëra prezent porosinë që më la Halimi, duke i thënë se më kishte kërkuar edhe mua për të shkuar në Vlorë. Petriti urdhëroi menjëherë formulimin e autorizimit, të cilin e firmosi dhe e vulosi menjëherë, por mua më tha: “Nuk do të shkosh në Vlorë, pasi do ikim bashkë në Burrel, se na ka dalë një problem”. Atë pasdite Halimi erdhi në ministri me makinën e tij “Popjeda” dhe pasi mori autorizimin, u nis menjëherë për në Vlorë, bashkë me djalin e tij që e kishte me vete në makinë.

Si rrodhën ngjarjet pas largimit të Halimit për në Vlorë?

Ndërkohë që Halimi u nis për në Vlorë, pak orë më vonë në zyrën e ministrit të Mbrojtjes u thirrën tre ushtarakë të lartë, një i ushtrisë dhe dy të Ministrisë së Brendshme. Me porosi nga lart, atyre iu komunikua urdhri për t’u nisur menjëherë për në Vlorë, duke udhëtuar me një mjet fluturues. Sapo mbërritën në Vlorë, ata zbuluan se Halimi bashkë me djalin e tij ndodhej në ish-hotel “Moska”, dhe me të marrë atë sinjalizim, ata shkuan menjëherë aty duke bërë arrestimin e tij. Pasi e arrestuan, nën masa të forta sigurie ata e sollën menjëherë në burgun e Tiranës, ku iu komunikua akuza si shkruesi i letrës anonime, dhe i filloi hetuesia.

Si u bë i mundur zbulimi i letrës, pra që ajo ishte shkruar nga Halim Xhelo?

Siç thashë dhe më lart, organet kompetente të Sigurimit e Zbulimit nisën menjëherë punën për të gjetur autorin e asaj letre që kishte shqetësuar udhëheqjen e lartë dhe personalisht Enver Hoxhën. Fillimisht u bënë ekspertizat përkatëse për të gjetur makinën e shkrimit me të cilën ishte shkruar ajo letër. Pas krahasimeve të shkresave, u konkludua se ajo letër nuk ishte shkruar me makinat e shkrimit që dispononte dega e Sigurimit të Ushtrisë, por ajo ishte e një makine shkrimi të Ministrisë së Mbrojtjes, e cila ishte dërguar për riparim në Degën e Kazermimit të Ushtrisë. Pas gjetjes së makinës së shkrimit, u hodhën dyshimet e para se mos ajo letër ishte shkruar nga ajo ministri dhe u vunë disa persona nën vëzhgim. Njëkohësisht me këtë gjë, u verifikuan në Degën e Kazermimit të gjithë regjistrat e hyrje-daljeve dhe rezultoi se ajo makinë, që i përkiste një zyre në Ministrinë e Mbrojtjes, ishte marrë për një ditë nga sekretarja e Drejtorisë së Sigurimit të Ushtrisë, ku drejtonte Halim Xhelo. Ajo e kishte kërkuar atë makinë për një ditë, duke u thënë se të sajën e kishte të prishur. Pasi u gjetën firmat e saj për marrjen e dorëzimin e makinës së shkrimit, ajo u thërrit dhe u mor në pyetje, ku pranoi gjithçka. Sekretarja pohoi se, me porosinë e Halimit, letrën e kishte shkruar me një makinë tjetër, me qëllim që të mos zbuloheshin. Ky pohim i saj koincidoi në një ditë dhe në një kohë kur Halim Xhelo ishte duke udhëtuar për në Vlorë. Pra, kjo ishte dhe arsyeja që tre ushtarakët e lartë që ishin thirrur në zyrën e ministrit të Mbrojtjes, morën urdhër për të udhëtuar me një mjet fluturues për në drejtim të Vlorës, pasi ata dyshonin se Halimi kishte tendenca që të arratisej nëpërmjet Sazanit. Kështu u tha në atë kohë, se Halimi e mori vesh për arrestimin e sekretares së tij dhe prandaj u nis për në Vlorë, që të arratisej.

LEXO EDHE:  Fundi i pritshëm mjeran i diktatorëve/ Stalini, Hitleri, Mao dhe të tjerët

LEXO EDHE:  Aleanca e Djajve/ Kur Hitleri dhe Stalini, ranë dakord të ndajnë botën midis tyre

Është thënë se Halim Xhelon e helmuan në burgun e Burrelit, pasi ai filloi të tregonte krimet e Sigurimit të Shtetit?

Jo, Halim Xhelo mbyti veten në qeli, tamam atë ditë që u arrestua Beqir Balluku në aktivin e Durrësit. Kjo gjë ndodhi pasi ai mbante shpresa se do lirohej një ditë me ndërhyrjen e Beqirit. Në vitin 1966, edhe Beqiri me Petritin ishin kundër heqjes së gradave, madje Petritin e detyruan të bënte autokritikë në organizatën e Partisë. Dhe shumë vite më vonë u fol nën zë se gjeneral-Halim Xhelon e kishte shtyrë Beqir Balluku ta bënte atë letër. Nuk e di sa e vërtetë është kjo, por është përfolur edhe paara arrestimit të Beqirit dhe kjo gjë dihej nga shumë oficerë të Ministrisë së Mbrojtjes.

Letra e gjeneralit që vdiq në burgun e Burrelit në ’75-ën: “Enver, ja si po e masakroni këtë popull”

I dashur shoku Enver

Jemi një grup komunista ushtarakë e civila që kemi luftuar, që e duam partinë, pushtetin e popullin tonë, por duke parë se këto po rrezikohen vendosëm t’ju shkruajmë juve që të vini dorë para se të jetë bërë vonë. Ju keni vendosur që të bëni një mori reformash: si uljen e rrogave, dërgimin e kuadrove në kazmë, heqjen e gradave, veshjen me uniformë kineze etj., etj. Fshatarësisë po i rrëmbehet gjithshka dhe janë katandisur në pikë të hallit për bukën e gojës. Punëtorët duhet të punojnë prej mëngjesit deri në mbrëmje për të realizuar normat e larta. Shkurt, të gjitha shtresat e popullsisë po u shtrëngohet litari për fyti. Përse të gjitha këto mbas 22 vjetësh çlirim?Tani të gjithë mendojnë për të ardhmen ç’do të bëhet. Asnjeri nuk e ka të nesërmen të sigurtë. Armiqtë na rrethojnë por me këtë valë pakënaqësie që ka përfshirë të gjithë popullsinë, vështirë të mbrohet pushteti. Përse të rrezikojmë për një pushtet e parti që nuk mendojnë fare për ne. Juve keni vënë triskëtimin e heshtur. Buka, vaji, makaronat, djathi etj. jepen vetëm në bazë të regjistrit. Por mos harroni se të pakënaqurit nuk janë më armiqtë e klasave por neve njerëzit e pushtetit, ne që deri dje luftuam e sakrifikuam dhe që mendonim se të tillë do të ishim deri në fund. Po jini kaq të ndërgjegjshëm për kursimet në interes të popullit, jepni ju të parët shembullin tuaj personal në çdo gjë duke filluar nga vetja juaj. Lini makinat e shumta luksoze, vilat e rehatshme të ngritura në çdo qytet për ju, paguani vetë qiratë, ngrohjen, ushqimet, ujin, dritën, hiqni rojet e shumta në Tiranën e Re dhe do të shihni vështirësitë e mëdha të jetës. Hiqni më parë gratë dhe të afërmit tuaj nga përgjegjësitë e mëdha, të venë të parët në prodhim dhe aty do të shihni valën e pakënaqësisë që ekziston. Dilni ju, gratë tuaja dhe fëmijët tuaj në gjimnastikën e mëngjesit, vraponi rrugëve të Tiranës dhe pastaj pas jush do vrapojmë edhe ne.

Kështu jepet shembulli i mirë personal. Mandej shkoni në fshatra pa i lajmëruar që t’u presin, dhe do të shihni ku është katandisur fshatari jonë, sa keq jeton populli dhe oficeri që do të mbrojë Republikën. Jo me konferenca por në doni opinionin e vërtetë të masës, i vini në votim të fshehtë këto reforma në ushtri e në popull dhe pikërisht këtu do të merrni atë që mendojnë njerëzit, mbështetjen që trumpetoni ju. Në konferenca të hapta, njerëzit nuk mund të thonë lirisht ato që mendojnë, sepse s’duan të venë në burg apo në kampet e internimit. Rëndësi ka ajo që njerëzit gjithandej flasin dhe preokupohen se ç’do të ndodhë nesër me neve. Njerëzit po mbushen me urrejtje dhe çdo durim ka një kufi. Fëmijët tanë s’duan të jetojnë e të rriten me komoditetet e fëmijëve tuaj, por me ato të një kërkese të domosdoshme.

Ushtarakët mendojnë: Pse nesër të rijnë ushtarakë? Apo për një trajtim si të qenit. Dhe nesër të japin kokën të parët. Pse kjo? Paskan të drejtë të gjithë ata që na akuzojnë për dogmatizëm. Ishin jugosllavët e ne bënim si donin ata, erdhën sovjetikët e ne bënim si urdhëronin ata, erdhën kinezët dhe ne o burra të bëhemi aziatikë. Kinezët vunë punën fizike dhe neve menjëherë, kinezët bëjnë gjimnastikë rrugëve, të bëjmë edhe neve?! Kinezët heqin gradat, o burra t’i heqim edhe neve. Po të hanë kinezët … pa tjetër do hamë edhe neve. Këto janë kulmi i servilizmit, kopjimeve dhe varrim i çdo gjëje nacionale, i çdo gjëje kombëtare. Ne po humbasim çdo gjë, çdo krenari si popull e si komb. Këto nuk ju thuhen juve haptas por të gjithë i bisedojnë midis shokësh të vërtetë ku kanë besim.

Vetëm ju shokët e udhëheqjes duhet t’i mendoni thellë këto çështje dhe mos lejoni që të rrezikohen fitoret tona. Këto hapa të pamatura sot, ndoshta nesër do të jenë të pandreqshme. Vini dorë sa nuk është vonë. Mos i nënvleftësoni këto mendime që jua thonë shokët tuaj. Këto qarkullojnë në masën më të madhe të komunistëve dhe veçanërisht të kuadrove. Po të reagoni drejt, ne kurrë nuk do të mendojmë se “ja u tërhoqën nga presioni”, por do themi udhëheqja dëgjoi zërin e masës. S’ka çudi të qeshni me këto mendime. Një ditë do na jepni të drejtë! Me nderime dhe respekt

Një grup kuadrosh ushtarakë e civilë/Memorie.al

LEXO TE PLOTE

Histori

Letërkëmbimi midis Presidentit francez dhe Kadaresë në vitin 1989

Publikuar

-

Nga

Janë publikuar disa dokumente të panjohura arkivore të vitit 1989 me korespodencën zyrtare të Ministrisë së Punëve të Jashtëme në Tiranë dhe titullarit të saj, Reiz Malile, me ambasadën shqiptare në Paris dhe kreun e shtetit, Ramiz Alia, ku bëhet fjalë për letrën e presidentit francez, François Mitterand, që sapo i kishte dërguar nominalisht shkrimtarit të njohur, Ismail Kadare, me adresë: Lidhja e Shkrimtarëve të Shqipërisë, ku ai e ftonte që të merrte pjesë në ceremonitë e festimeve të 200 vjetorit të Revolucionit Francez që do të zhvilloheshin më 13 e 14 korrikun e atij vitit, ku ishin ftuar 35 kryetarë shtetesh dhe Kadare ishte në listën e 12 miqve të ngushtë personal të presidentit francez që kishte “harruar” Ramiz Alinë. Përse e firmosi kreu i shtetit shqiptar të asaj kohe, Alia, lejen për shkrimtarin Kadare dhe çfarë shkruhet në raportin e tij mbi qëndrimin në Francë ku ai morri pjesë në ceremonitë festive të 200 vjetorit të Revolucionit Francez dhe bisedat koefidenciale me presidentin Mitterand?

Pas më shumë se një dekadë “embargo”-je që i kishte bërë udhëheqja komuniste e Tiranës shkrimtarit të njohur me famë botërore, Ismail Kadare, duke ia refuzuar pothuaj të gjitha ftesat që i vinin nga jashtë, papritur diku aty nga viti 1989, Tirana zyrtare duket se ishte “dorëzuar” më në fund. Dhe ishte vetë kreu i shtetit, Ramiz Alia që kishte firmosur për vajtjen e Kadaresë në Francë, për të marrë pjesë në festimet e 200-vjetorit të Revolucionit Francez.

Ftesa e cila e kishte pasur zanafillën që nga viti 1985, (gjysmë zyrtarisht) tashmë kishte ardhur e nominuar nga vetë presidenti francez, François Mitterand dhe nisur nga ky fakt, presidentit Alia nuk i kishte mbetur gjë tjetër veçse të hidhte firmën mbi atë letër, edhe pse krejtësisht jashtë dëshirës së tij. Kjo, për arsyen e thjeshtë se presidenti francez, Mitterrand, nuk ia kishte bërë atij ftesën si homolog, ashtu siç kishte bërë me plot 35 kryetarë shtetesh të ndryshme nga e gjithë bota, por atë gjë ia kishte bërë një shkrimtari, qoftë edhe shumë i njohur, siç ishte Kadareja. Dhe këtë gjë, Alia nuk mund ta kapërdinte lehtë. Gjë të cilën, ai nuk mund ta linte pa e shprehur publikisht afro një vit më vonë, (24 korrik 1990) madje në kulmin e zemërimit të tij në një nga mbledhjet e Byrosë Politike, kur po diskutohej mbi “ngjarjet e ambasadave”. Ku midis të tjerash, ai do të shprehej: “Si nuk doli një intelektual që t’i thotë Kadaresë: ç’qe ajo ftesë që të erdhi nga presidenti francez”?! Dhe këto fjalë Alia i tha pikërisht kur në atë mbledhje po diskutohej problemi i Kadaresë, i cili nuk kishte pranuar të prononcohej publikisht kundër atyre mijëra shqiptarëve që ishin futur nëpër ambasada. Madje, jo vetëm kaq, por sipas Lisen Bashkurtit, asokohe Sekretar i Parë i Komitetit Qendror të Bashkimit të Rinisë së Punës Shqipërisë, Kadaresë i kishin dërguar tri herë Remzi Lanin në shtëpi për t’i marrë një intervistë lidhur me atë problem, por ai nuk kishte pranuar. Dhe pas gjithë këtyre “zullumeve” të Kadaresë, i cili “e kishte mbushur kupën”, Ramiz Alia në kulmin e zemërimit, me një mllef të paparë, në mes të tjerash u shpreh: “Po atëherë, Kadareja ose të prononcohet sipas vijës së Partisë lidhur me ngjarjet e ambasadave, ose të dalë hapur në anën e armikut”?! Nisur nga këto “zullume” dhe ujërat që kishin rrjedhur në drejtim të kundërt me “mullirin” e Kadaresë, atëherë natyrshëm lind pyetja: Perse ia kishte dhënë viston Alia atij për të shkuar në Francë (në festimet e 200-vjetorit të Revolucionit Francez), kur gati përgjatë një dekade atij pothuaj i ishin refuzuar të gjitha ftesat?! Edhe kjo gjë mendojmë se e ka shpjegimin e saj, madje fare të thjeshtë. E para, se ajo gjë kishte të bënte direkt me Francën, e cila ishte e vetmja “portë e hapur” e Shqipërisë me Perëndimin, të cilin ai (Ramizi) e kishte trashëgim nga Enver Hoxha dhe mbyllja e saj, apo qoftë dhe krijimi i problemeve sado të vogla me të, Alisë as nuk do t’i shkonte kurrë në mend që t’i krijonte në çfarëdo lloj rrethanash. Kjo edhe për faktin e thjeshtë dhe të njohur tashmë, se atje vazhdonin të shkonin “shokët e udhëheqjes për kurime dhe vizita mjekësore”, siç thuhej atëherë, apo edhe thjesht për vakanca dhe “udhëtime tranzite”. Madje, jo vetëm ata, por dhe fëmijët e tyre, apo “taborri i dhëndurëve” etj., segmente të nomenklaturës së lartë të regjimit komunist të Shqipërisë. Kësisoj, këtë situatë Ramizi sado pushtet që kishte grumbulluar në atë kohë (pas vdekjes së Enverit), pothuaj ishte krejt i pafuqishëm ta prekte.

E dyta, Alia nuk mund të luante dot “urët e zjarrit” me Francën, pasi veç sa thamë më lart, edhe për faktin tjetër se ai donte të dukej, apo më saktë t’i krijonte vetes një imazh në sytë e Perëndimit, se në Shqipëri tashmë diçka po lëvizte në drejtim të “demokratizimit të jetës së vendit”. Dhe pse jo, qoftë dhe për të fituar statusin apo për të krijuar imazhin e një “Gorbaçovi” të vogël të Ballkanit, apo më e pakta dhe vetëm të Shqipërisë. Sidoqoftë, sa më lart, kjo mbetet në kuadrin e analizave apo konkluzioneve që gjithkush i nxjerr nga këndvështrimi i tij, por fakti është se Alia u detyrua dhe ia dha viston Kadaresë për të shkuar në Francë në festimet e 200-vjetorit të Revolucionit Francez. Duke bërë kështu që ai të ishte dhe fizikisht në atë ngjarje të madhe, në krah të atyre burrashtetasve të Perëndimit, pasi me veprën e tij, ai kishte pothuaj dy dekada që ishte pranuar prej tyre. Duke qenë kështu, në një farë mënyre shqiptari i parë që pranohej nga Perëndimi, madje me shumë nderime. Dhe ashtu siç do të shohim edhe nga dokumentet në fjalë që publikohen për herë të parë dhe të plota në këtë pjesë të librit, me shumë gjasa kjo ka qenë dhe arsyeja kryesore që Kadare në bisedimet me presidentin Miterand, “ia ka ruajtur fytyrën” Alisë, pasi ashtu si pjesa më e madhe e shqiptarëve, (ndoshta dhe Kadareja) asokohe kishim një farë besimi dhe shprese tek ai, (në mos direkt pas vdekjes së Enverit, nga fundi i viteve ’80-të kur filluan të frynin “erërat nga Lindja”), së paku për një “tranzicion të butë”. Por që fatkeqësisht, siç rrodhën ngjarjet më vonë, ajo gjë mbeti vetëm shpresë. Ashtu si dhe pjesa më e madhe e dokumenteve të publikuara në faqet e këtij libri, edhe ky botohet i plotë dhe pa asnjë ndryshim.

Informacioni i Ministrisë së Punëve të Jashtëme për letrën e presidentit francez, Drejtoria e Dytë

Ambasada franceze në Tiranë na dorëzoi një letër për shokun Ismail Kadare, dërguar nga Presidenca e Francës. Letra ishte e mbyllur. Shoku Ismail Kadare ishte në Itali dhe më datën 1 qershor u kthye. Më datën 2 qershor i dorëzuam letrën. Ai na vuri në dijeni se ishte një ftesë nga ana e Presidentit të Francës, Fransua Miteran, për të marrë pjesë në festimet e 200- vjetorit të Revolucionit Francës. Është i ftuar për datat 13 e 14 korrik të këtij viti. Me notë sot po njoftojmë ambasadën franceze në Tiranë që ftesën ia dorëzuam shokut Ismail Kadare.

Tiranë, më 3.6.1989
Th. Haxhi

Letra e presidentit francez, François Mitterrand për shkrimtarin Ismail Kadare

Presidenti i Republikës
Paris, më 9 maj 1989

I dashur Zotni

Franca celebron këtë vit me një shkëlqim të veçantë 200-vjetorin e Revolucionit të saj. Shpresa e emancipimit që u ngrit atëherë në vendin tim, shumë të tjerë që nuk ishin francezë e përqafuan gjithashtu atë. Duke festuar atë që shënoi për Francën agimin e një historie të re, ajo kërkon të bëjë lidhjen e të kaluarës me të tashmen, të idealeve të djeshme me betejat e sotme për një botë më të drejtë dhe më të lirë. Dëshiroj që arti, dëshmitar i pasurisë së pafundme të kulturave të botës, të marrë gjithashtu pjesë në festë dhe në veçanti ata të cilët, si juve, kanë ditur të gjejnë fjalët për të shprehur të drejtat e njerëzve. Prandaj do të isha i lumtur që ju të merrni pjesë pranë meje në manifestimet e 13 dhe të 14 korrikut, të cilat do të përbëjnë momentin më të rëndësishëm të këtyre ceremonive. Ju lutem pranoni, Zotni, shprehjen e ndjenjave të mia të mira!

LEXO EDHE:  CIA hap dokumente të Luftës së Ftohtë

LEXO EDHE:  Ish-kreu i CIA-s, Petraeus pranon keqpërdorimin e dokumenteve sekrete

Fransua Miteran.

Zotit Ismail Kadare

Lidhja e Shkrimtarëve të Shqipërisë

Tiranë.

Letra e ministrit Reiz Malile, për Ramiz Alinë, lidhur me telegramin nga Franca

Shoku Ramiz
Dje u takova me shokun Ismail Kadare, biseduam dhe i thashë të bënte një informacion të hollësishëm për vizitën e tij në Francë, sidomos për takimin me presidentin Miterand, kjo me qëllim që të nxjerrim ndonjë konkluzion për të çuar më përpara marrëdhëniet e mira midis Shqipërisë dhe Francës. Bashkëlidhur ju dërgoj kopje të informacionit që shoku Ismail më dërgoi nga plazhi.

Tiranë më 26 korrik 1989.

Reiz Malile

Informacioni i shkrimtarit Ismail Kadare mbi qëndrimin e tij në Francë

Informacion rreth qëndrimit në Francë me rastin e 200-vjetorit të Revolucionit Francez
Midis datës 12 dhe 25 korrik qëndrova në Francë me ftesë të Presidentit të Republikës Franceze, Fransua Miteran, për të marrë pjesë në festimet e 200-vjetorit të Revolucionit Francez. Si përfaqësues i kulturës shqiptare, bëja pjesë në grupin e vogël prej 12 vetash që ishin të ftuar personalë të presidentit. Ky grup të ftuarish u trajtua me po atë respekt si edhe 35 shefat e shteteve të ftuar nga vendet e paktë që patën një ftesë të tillë. (Ishte i vetmi vend ballkanik dhe vendi i dytë bashkë me Poloninë, nga Lindja). Ndër 12 të ftuarit, gjysma ishin shkrimtarë, ndër të cilët një amerikano-latin, (Markez-nobelist), një afrikan (Soynka-nobelist), një turk (Kemal), dy amerikanë (Starjon, dhe Vejsel) një shqiptar (d.m.th. përfaqësues i Evropës). Kjo listë të ftuarish u njoftua disa herë nga mjetet e informacionit francez. Gjatë ceremonive, pritjeve dhe darkave të shtruara nga presidenti Miteran pata rastin të takohem e të bisedoj me personalitete të ndryshme, qoftë politikë, qoftë shoqërorë. I’u tërhiqte vëmendjen fakti që Shqipëria përfaqësohej nga një personalitet i kulturës. Shfaqën interes për marrëdhëniet e Shqipërisë me vendet e tjera si dhe për kulturën shqiptare. Kam biseduar më gjerësisht me ministrin e Kulturës së Francës, Zhak Lang, me ministrin e Jashtëm francez, Roland Dyma, me shkrimtarë, filozofë, etj. Më shkurt, kam biseduar me kryeministrin francez Rokar, si edhe me të ftuar nga vende të tjera si Perez de Kuelar, gra presidentësh (zonja Kohl) etj. Midis të ftuarve politikë, m’u dha rasti të bisedoj me Presidentin e Jugosllavisë, Derzhovek, si edhe me ministrin e Jashtëm, Lonçar. Me presidentin jugosllav folëm për problemet e Kosovës dhe ndonëse biseda u zhvillua në prani të Zhak Lang, ai pa përfillur kurrfarë diplomacie, tha se si slloven, ai i kuptonte plotësisht shqiptarët, se ishte në anën e tyre dhe se ishte kundra shovinizmit serb. Kur Zhak Lang e pyeti se a mund të bënte diçka më tepër si president, ai ngriti supet me një gjest gjysmë të dëshpëruar. Më datën 22 korrik, presidenti Miteran më ftoi për të ngrënë mëngjesin në pallatin presidencial (Elize). Qëndruam mbi një orë e dhjetë minuta. Biseda që bëmë u përqendrua në këto motive:

Historia dhe kultura e popullit shqiptar, për të cilën ai kishte një njohje të mirë.

Për letërsinë si dhe konkretisht për librat e mi të botuara në Francë, pjesën më të madhe të të cilave ai i kishte lexuar.

Për “mbylljen” e Shqipërisë, për të cilën ai shprehu mendimin se ndonëse e kupton ndonjë sentiment tonin, ka mendimin se peizazhi i sotëm politik evropian presupozon një zgjerim marrëdhëniesh.

Lidhur me këtë, unë u përpoqa t’i shpjegoj se ka forca reaksionare sot në botë, që ndonëse bërtasin për “mbylljen” e Shqipërisë, janë tepër të interesuara që Shqipëria të jetë pikërisht “e mbyllur”, dmth., e izoluar nga bota. Sado që kjo mund të duket paradoksale, këto forca e urojnë këtë. Shembull: Serbia, e cila mbi këtë ka bazuar një pjesë të strategjisë për Kosovën.

Ai tha se e kuptonte logjikën e kësaj dhe kur Franca fliste për këtë mbyllje, ajo s’ka asnjë prapamendim ose dëshirë të kundërt. Pyetjes prej tij se si u zhvillua “tranzicioni i pushtetit”, dmth., në mënyrë të qetë dhe pa tronditje, (jo) siç ka ndodhur në disa vende të Lindjes, iu përgjigja thjesht pozitivisht. Dëshironte të dinte për shokun Ramiz Alia. E dinte që kishte punuar me propagandën dhe kulturën dhe se unë e njihja. Ndihej një simpati e tij për të. Folëm gjerësisht për problemin e Kosovës dhe të Jugosllavisë.

Pas pyetjes së tij se kishte dy informacione për gjendjen e shqiptarëve në Kosovë, njëra që e bënte të keqe, por jo aq tragjike dhe tjetra që e bënte tragjike, unë iu përgjigja se ishte shumë më tragjike se ç’përfytyrohej. Ai tha: “Edhe unë jam me këtë që thoni ju”.
Pas fjalëve të mia se ende vazhdon te një pjesë e inteligjencës shqiptare mendimi i vjetër se Franca mund të ketë një lidhje sentimentale me Serbinë, ai iu përgjigj shumë vendosmërisht: “Kjo gjë ka perënduar tashmë. S’ka më asnjë bazë”.

Shpjegimin tim se as Shqipëria nuk ka tendencë për aneksimin e Kosovës (ndryshime ideologjike, religjioze, etj.), dhe as Kosova për të njëjtat arsye ndoshta, nuk e ka këtë tendencë, ai e gjeti krejt të logjikshme. Shkurt, fjalët se Shqipëria është e interesuar për stabilitetin e Jugosllavisë, ai e gjente absolutisht reale dhe në logjikën e gjërave. Për çështjen e të drejtave të njeriut, objeksionit tim se sa më shumë të lidhen të drejtat individuale me ato të grupeve etnike dhe të popujve, aq më efikas do të jetë ky aksion, ai u përgjigj se Franca kohët e fundit përherë e më tepër po e bën këtë lidhje. Lidhur me këtë, Miterani tha se pavarësisht nga idetë që mbron çdo vend dhe që ishte e drejtë e secilit t’i mbrojë, kohët e fundit koncepti për të drejtat e njeriut sa vete po fiton një konsensus më universal (botëror) dhe se ai shpreson se Shqipëria nuk do të jetë kundra kësaj koncepti të unifikuar për to. Ky koncept është edhe një nga formulat bazë të paraqitjes së çdo vendi përpara komunitetit të popujve. Ai shtoi se në kushtet e represionit të gati gjysmës së kombit shqiptar që jeton në Jugosllavi, mendon se Shqipërisë i intereson të jetë një vend aktiv për mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Folëm gjithashtu për organizimin e festive të 200-vjetorit, për të cilat ai qe kritikuar nga opozita. Së fundi tha se shpresonte të më takonte përsëri në të ardhmen.
Ismail Kadare

Tiranë, më 27. 7. 1989

(Ky shkrim është shkëputur nga libri “Shkrimtarët dhe artistët nën diktatin komunist” i autorit, Dashnor Kaloçi që pritet të dalë së shpejti dhe është publikuar nga Memorie.al me rastin e dekorimit të shkrimtarit të njohur shqiptar, Ismail Kadare, me titullin “Oficer i Madh i Legjionit të Nderit”, nga ana e Presidentit francez, Emmanuel Macron)

LEXO TE PLOTE

Histori

Historia e panjohur/ Si u botua “Lahuta e Malcisë”

Publikuar

-

Nga

Ekziston një histori e panjohur e peripecive dhe botimit ilegal të librit “Lahuta e Malcisë” me paratë që austro-hungarezët i kishin dhënë Faik Konicës për librin e Filip Shirokës dhe ndihma e At Pashko Bardhit, si dhe personalitetet e njohura që dërguan telegrame ngushëllimi apo morën pjesë në varrimin e “Këngëtarit t’Lahutës”, më 31 dhjetor 1940, si; Prof. Eqerem Çabej, Zenel Prodani, Spiro Vinjau, Muharrem Bajraktari, Rexhep Mitrovica, Bahri Omari, Karl Gurakuqi, Frano Alkaj, Mihal Bellkameni, Lasgush Poradeci, Ernest Koliqi, Hafiz Murati etj.

Në fundin e nëntorit të vitit 2002, në kuadrin e 90-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, Presidenti i Republikës, Alfred Moisiu, dekoroi me medaljen e artë “Nderi i Kombit”, Padër Gjergj Fishtën, njërin prej figurave e personaliteteve më të shquara të historisë së Shqipërisë, i cili gjatë viteve të regjimit komunist të Enver Hoxhës, ishte shpallur armik e reaksionar dhe gjithashtu vepra e tij ishte e ndaluar që në vitet e para të pas luftës. Vlen për t’u përshëndetur ajo nismë e Presidentit Moisiu, për të rivlersuar dhe për të vënë në vëndin që u takon shumë prej personaliteteve të fushave të ndryshme të historisë së Shqipërisë, të cilët gjatë periudhës së regjimit komunist, jo vetëm që u lanë në harresë, por u denigruan dhe u poshtëruan në mënyrën më të paskrupullt nga politika dhe propaganda e atij regjimi. Dekorata e Presidentit Moisiu e akorduar për Fishtën, i bashkangjitet atyre që kleriku, poeti, shkrimtari, politikani dhe publicisti i famshëm pati marrë nga Greqia, Turqia, Austro-Hunagria dhe Italia.

“Si vetimë u përhap an’ e kand të Shqipnisë lajmi i hidhët i vdekjes së poetit t’onë Kombëtar, At Gjegj Fishtës dhe e mahnitun mbeti sot mbarë bota shqiptare, tue kujtue emnin zamadh të autorit të “Lahutës së Malcisë” që ka këndue, si dikur Omeri, burrnin e besën e fist tonë, që ka ndezë zemrat e Shqiptarëvet, si dikur Tirteu, i vjetërsisë”. Këto fjalë pothuajse të panjohura deri më sot, janë ato të Prof. Dr. Aleksandër Xhuvanit, njërit prej lëvruesëve më të shquar të gjuhës shqipe, të mbajtura plot 79-vjet më parë në ceremoninë mortore të varrimit të poetit të madh, Padër Gjergj Fishta, në qytetin e Shkodrës. Ndonëse Prof. Dr. Aleksandër Xhuvani gjatë viteve të regjimit komunist për shumë kohë ishte i zgjedhur në funksionin e deputetit dhe anëtarit të Kryesisë së Frontit Demokratik të Shqipërisë, edhe pse ai gjatë atyre viteve ishte një njeri shumë i nderuar dhe i respektuar për punën e tij të madhe në fushën e gjuhësisë, fjalimi i tij në ceremoninë e varrimit të Poetit Kombëtar, Padër Gjergj Fishtës, nuk u botua, pasi siç dihet Fishta dhe vepra e tij u ndaluan që në vitet e para të pasluftës. Po çfarë ka thënë tjetër Prof. Aleksandër Xhuvani në atë fjalim që nuk është bërë asnjëherë publik që nga ajo kohë dhe kush ishin personalitetet e tjera të politikës, artit e letrave shqipe që morrën pjesë apo dërguan telegrame ngushëllimi në varrimin e tij? Lidhur me këtë bën fjalë shkrimi i mëposhtëm, të cilin e botojmë me rastin e përvjetorit (31 dhjetor 1940) të ndarjes nga jeta të kollosit të madh të letrave shqipe, poetit kombëtar, Padër Gjergj Fishta

Pagëzimi i Fishtës nga De Martino

Gjergj Fishta u lind më 23 tetor të vitit 1871 në katundin Fishtë të zonës së Zadrimës dhe ishte i biri i Ndokës së Simon Ndocit e i zonjës Prenda të Lazër Kuçit. Pas lindjes së tij, të dy prindërit që ishin besimtarë të më mëdhenj, e dërguan në kishë për ta pagëzuar ashtu si ishin ritet fetare të katolikëve. Ai fëmijë i porsalindur pati fatin që të pagëzohej nga Padër Leonardo De Martino, i cili përveçse detyrës së meshtarit që e kreu deri në fund të jetrës së tij, është tepër i njohur edhe si një nga poetët e shkrimtarët më të famshëm të arbëreshve të Italisë. Padër Leonardo De Martino e pagëzoi atë fëmijë të vogël me emrin Zef, i cili ishte dhe emëri i tij i vërtetë deri në periudhën që ai u dorzua si prift dhe mori emrin “Gjergj”.

Mësimet e para Fishta i mori në Kolegjin e Troshanit i cili në atë kohë ishte një nga më të njohurit jo vetëm në atë trevë të Shqipërisë Veriore, por edhe në Ballkan, për faktin se ai ishte direkt nën administrimin e kujdesin e Vatikanit dhe aty jepnin mësime disa nga klerikët më të famshëm katolikë të ardhur apsotafat nga Italia. Pasi përfundoi mësimiet në Kolegjin e Troshanit ku Fishta u dallue për inteligjencën e tij natyrore të rrallë, ai u mor nga pedagogët e tij (fretërit franceskan) dhe u dërgua për të ndjekur më tej studimet në fushën e teologjisë në Bosnjë të ish-Jugosllavisë, e cila në atë kohë ishte krahinë e perandorisë Austro-Hungareze.

Pas diplomimit në atë Kolegj Franceskan, ai u kthye në Shqipëri dhe u caktua si meshtar në fshatrat e Lezhës ku edhe dha meshën e parë më 25 shkurt të vitit 1894. Në zonën e Lezhës e cila asokohe ishte nën administrimin e Prefekturës së Shkodrës, Fishta shërbeu si meshtar për disa vjet dhe më pas u caktua edhe në disa fshatra të tjerë si Gomsiqe të Pukës dhe në krahinën e Hotit në zonën e Mbi-Shkodrës. Në vitin 1902 Gjergj Fishta u emërua me detyrën e drejtorit të kolegjeve franceskane të qytetit të Shkodrës dhe punën e parë që bëri në ato shkolla, ishte futja e gjuhës shqipe në të gjitha lëndët mësimore. Nisur nga puna e madhe që bëri Fishta në ato vite për përhapjen e gjuhës shqipe, në vitin 1908 kur u mbajt Kongresi i Manastirit, që caktoi dhe alfabetin e Gjuhës Shqipe, ai u zgjodh në mënyrë unanime nga të gjithë delegatët e tij, si Kryetar i Komisjonit të atij Kongresi. Në vitet që vijuan më pas, Padër Gjergj Fishta themeloi revistën “Hylli i Dritës”, të cilën e nxorri për herë të parë në vitin 1913-të, e cila vazhdoi më pas deri në vitin 1944, kur u mbyll nga komunistët që erdhën në pushtet.

Nga viti 1916-të e deri në vitin 1918-të, Padër Gjergj Fishta drejtoi edhe gazetën “Posta e Shqypnisë” dhe vazhdoi të ishte antar i rregullt i Shoqërisë Letrare “Bashkimi” me qëndër në Shkodër, e cila ishte themeluar që në vitin 1899. Në vitet e pas shpalljes së Pavarësisë, Padër Gjergj Fishta iu kushtua edhe politikës dhe në vitin 1919-të, kur u mbajt Konferenca e Paqes në Paris, ai dërgua si antar i një prej delegacioneve shqiptare që mori pjesë me të drejta të plota në atë mbledhje, ku morën pjesë shumë delegacione nga vënde të ndryshme të Botës. Në vitin 1921 në zgjedhjet e para parlamentare, Padër Gjergj Fishta u zgjodh deputet i Prefekturës së Shkodrës dhe pak kohë më vonë u zgjodh edhe nënkryetar i Parlamentit. Nisur nga ai funksion që mbante, Fishta u dërgua si përfaqësues i Shqipërisë në konferencat ndërballkanike që u zhvilluan në Athinë, Stamboll e Bukuresht. Po kështu në vitin 1932 ai bëri një udhëtim të gjatë prej disa javësh në SHBA-së, ku mori takime me mërgatën shqiptare që ishte vendosur aty dhe shumë prej personaliteteve të saj.

LEXO EDHE:  Nuk do ta besoni që këta tre njerëz janë nominuar për çmimin Nobel

LEXO EDHE:  Skandali-Si abuzohet me bonuset e qerave/ Militantët e PS-së marrin qera të shumëfishta

Konica sponsorizoi “Lahutën e Malcisë”

Vepra madhore e Gjergj Fishtës, “Lahuta e Malcisë” e filloi botimin e saj si fillim që në vitin 1905 me një vëllim të vogël me titull “Te ura e Rrazhnicës”, i cili u shtyp nga shtypshkronja “Vitalini” në Zarë të Dalmacisë. Botimi i atij libri të vogël në formë broshure u bë i mundur vetëm në sajë të Faik Konicës, i cili i dërgoi Fishtës 100 franga ari që ia kishte dhënë Ministria e Jashtme e Austro-Hungarisë për botimin e një libri të poetit shkodran Filip Shiroka. Duke qenë se në atë kohë që u dhanë ato para, Filip Shiroka nuk e kishte përgatitur akoma librin për botim, e nëse nuk kishte ndonjë vepër tjetër për t’u botuar në gjuhën shqipe, ishte vënë kusht që paret duhej të ktheheshin. Në atë kohë Faik Konica në një letër që i dërgoi Padër Pashko Bardhit, të cilin e kishte bashkëpunëtor të revistës “Albania”, e pyeste nëse Shoqëria Letrare “Bashkimi” kishte ndonjë vepër për botim dhe Pashko Bardhi menjëherë e rekomandoi botimin e vëllimit të Fishtës të titulluar “Te ura e Rrazhnicës”. Pas kësaj Faik Konica i dërgoi paratë me postë dhe libri u botua në mënyrë ilegale, pasi në atë kohë ishte e ndaluar me ligj që në tokat që ishin nën admistrimin e Austro-Hungarisë të botoheshin libra në gjuhën shqipe.

Botimi i librit u bë i mundur në saj të Pashko Bardhit i cili shkoi tek Ministri Fuqiplotë i Austro-Hungarisë në Dalmaci dhe iu lut që të gjendej ndonjë mënyrë për botimin e librit të Fishtës. Pasi e dëgjoi deri në fund, Minsitri austro-hungarez i tha Pashko Bardhit që emrin e autorit të mos e vinin në faqen e parë të librit, por në faqen e fundit dhe përpara se të shpërndahej libri, faqja e fundit të shkëputej që andej dhe vetëm ashtu mund t’i shpëtonte ndëshkimit ligjor. Në këtë mënyrë u bë shtypja e atij libri në vitin 1905 dhe në të gjitha kopjet e atij botimi ku disa ekzemplarë ruhen ende dhe sot, nuk figuron fare emri i autorit, Gjergj Fishtës.

Ribotimet e “Lahutës”

“Lahuta e Malcisë” që është dhe vepra kryesore e Gjergj Fishtës, është një vëllim me 30 këngë, e cila u botua e plotë vetëm në vitin 1937. Pas atij botimi ajo vepër pati një jehonë të madhe dhe nga kërkesat e shumta që iu bënë, Fishta u detyra dhe e ribotoi atë në vitin 1939. Pas këtyre dy botimeve, “Lahuta e Malcisë” u ribotua përsëri në vitin 1958 në diasporën shqiptare duke u përgatitur nga At Daniel Gjeçaj, në bashkëpunim me Martin Camajn dhe Dr. Petro Vuçanin. Ai ribotim kishte rreth 700 faqe sepse ishte i paisur edhe me shpjegime dhe komente të ndryshme. Përveç “Lahutës” që konsiderohet si një nga veprat më madhore dhe më të arrira të tij, Padër Gjergj Fishta shkroi edhe rreth 30 vepra të tjera, ku më të spikaturat janë: “Vallja e Parrizit”, “Mrizi i Zanave”, “Anzat e Parnasit”, “Gomari i Babatasit”, “Jerina” etj.

Përveç këtyre veprave Fishta bashkëpunoi ngushtë duke shkruar në të gjithë shtypin shqiptar të asaj kohe që nga “Albania” e Faik Konicës, te “Kalendari” i Mithat Frashërit, në “Hylli i Dritës” dhe në të gjitha revistat letrare shqiptare. Asokohe Padër Gjergj Fishta konsiderohej si një nga polemistët më të spikatur dhe ndër polemikat e tij mbahet mënd ajo me titull “Gabove Hilë”, në të cilën ai polemizonte me Ministrin e Arsimit, Hil Mosi, lidhur me mbylljen e shkollave private në Shqipëri. Ai artikull asokohe bëri një bujë të madhe në të gjithë vëndin dhe i gjithë shtypi shqiptar e komentoi gjatë atë.

Ceremonia e varrimit të Fishtës

Padër Gjergj Fishta u nda nga jeta më 29 dhjetor të vitit 1940-të në spitalin civil të qytetit të Shkodrës ku ai ishte shtruar nga një sëmundje e zemrës dhe e mushkrive. Varrimi i tij u krye një ditë më vonë në kishën Françeskane të Gjuhadolit ku morën pjesë me mijra e mijra vetë nga populli i Shkodrës, midis të cilëve dhe ajka e intelektualve shqiptarë dhe përfaqësues nga të gjitha shkollat e vëndit. Në mes shumë fjalimeve që u mbajtën në ceremoninë mortore të varrimit të tij e cila u bë në shkallët e godinës së Postës që qytetit, erdhën dhe shumë telegrame, ku midis tyre ishin ato të Prof. Eqerem Çabejt, Zenel Prodanit, Spiro Vinjaut, Muharrem Bajraktarit, Rexhep Mitrovicës, Bahri Omarit, Karl Gurakuqit, Frano Alkajt, Mihal Bellkamenit, Lasgush Poradecit, Ernest Koliqit dhe Hafiz Muratit. Fjala e fundit në atë ceremoni madhështore, u mbajt nga Prof. Aleksandër Xhuvani, që ishte një nga miqtë më të ngushtë të Fishtës, e cila ka qenë pothuajse e panjohur dhe nuk e pati parë kurrë dritën e botimit.

Fjalimi i Aleksandër Xhuvanit mbi varrin e Gjergj Fishtës

Për të krijuar idenë e oratorisë së Aleksandër Xhuvanit, mjafton të kujtojmë fjalimin e tij, mbi varrin e Atë Gjergj Fishtës. Kjo vlen gjithashtu, për të treguar qartë vlerësimin e tij të thellë për kontributin e klerit katolik e personalisht të Këngëtarit të Lahutës. Për këtë arsye, nuk e kemi prekur origjinalin, në mënyrë që të njihemi edhe me trajtesat gjuhësore të asaj kohe:

“Si vetimë u përhap an’ e kand të Shqipnisë lajmi i hidhët i vdekjes së poetit t’onë Kombëtar, At Gjergj Fishtës dhe e mahnitun mbeti sot mbarë bota shqiptare, tue kujtue emnin zamadh të autorit të “Lahutës së Malcisë” që ka këndue, si dikur Omeri, burrnin e besën e fisit tonë, që ka ndezë zemrat e Shqiptarëvet, si dikur Tirteu, i vjetërsisë. E me të drejtë i kan thënë Fishtës “Tirteu i Shqipnisë, se sikurse ai me elegjitë e tij ndezi zemrat e Spartanëve për luftë, njashtu dhe epopeja e “Lahutës”, odet dhe elegjitë e “Mrizit të Zanave” e të poezive të tjera kanë mbledhë në zemër të djelmnisë sonë dashuninë e pamasë për truellin e të parëve dhe për gjuhën amtare. Këto dy ideale: Atdhedashunia dhe rujetja e gjuhës si dritë e synit, lavrimi dhe përdorimi e saj kanë qenë polet rreth së cilave shtrihej vepra e çmueshme e Fishtës. E s’ka kush tjetër veçse ne arsimtarëve që kemi pasë e kemi nëpër duer edhe ua kemi mësue nxënësve poezitë e tij, që e çmon ma mirë veprën zamadhe të tij, e cila sot si një far i madh dritëdhanës ka ndriçue mendjen e djelmënisë sonë, si një Ungjill shkëndimadh morali ka zbutë e ka edukue zemrën e saj“. Kjo ishte një pjesë nga fjalimi i prof. Xhuvanit mbi varrin e poetit tonë, Gjergj Fishta./Memorie.al

LEXO TE PLOTE