Connect with Us

Zemërimi i Khanëve/ Bota nën thundrën e mongolëve

Blog

Zemërimi i Khanëve/ Bota nën thundrën e mongolëve

Publikuar

-

Kur Genghis Khan i hyri aventurës për të sunduar botën në vitin 1206, bota ishte vetëm fushat dhe kodrat të stepës Mongole dhe populli i saj ishin Mongolët nomadë dhe fisnorë. Kur bota u zgjerua duke përfshirë më shumë rrafshnaja dhe më shumë popuj fisnorë – Ujgurët, Naimanët dhe Tartarët – edhe ata u pushtuan dhe luftëtarët e tyre u bashkuan me hordhitë mongole. Si një top ortek, ushtritë mongole  rriteshin teksa pushtonin, dhe pushtonin duke u rritur. Përfundimisht, bota e tyre u bë më e huaj dhe më komplekse. Deri në vitin 1220, Mongolët kishin depërtuar përtej lumit Kalka duke u ndeshur në beteja me Rusët e Kiev, në një tokë me shkrim cirilik, principata feudale dhe temjanin e Krishterimit Ortodoks Lindor. Në lindje, Mongolët kishin luftuar me ushtritë mercenare të Xias Perëndimore të dhe Dinastisë Jin të Kinës – një botë me intriga oborresh, pasuri të madhe dhe e lidhur fort me rendin shoqëror konfucian. Në jug ata kalëruan nëpër shkretëtirat me pluhur të Kaukazit, për të sfiduar Shahun Ala ad-Din Muhamed, me shpatat që vringëllinin nën minaretë elegante të Islamit.

Genghis Khani ishte një reformator, por perandoria e tij ishte një perandori e rritjes – nëse mund të konsiderohej thjesht barbar nga armiqtë e tij, ai u bë shumë, shumë i zoti në të qënit një barbar. Ai i shndërroi fiset e copëzuara të Mongolisë në një ushtri të pamëshirshme dhe të koordinuar kalorësish, që mund të adaptohej dhe të mësonte nga çdo armik që vinte përfund, duke përftuar mjekësinë islamike, harqet kineze dhe motorët evropianë të rrethimit, për t’u forcuar. Mbajtja e frerëve të një perandorie të gjerë shumëkombëshe, ndryshon shumë nga fitimi i një perandorie të tillë. Nipi i Genghisit, Kublai Khan pasoi vëllanë e tij të madh Möngke kur mori detyrën e Khan të Madh në 1260. Kublai trashëgoi një perandori me probleme që nuk mund të zgjidheshin thjesht duke marrë krahët e armikut në betejë dhe duke prerë disa koka.

Möngke Khan kishte vdekur në Kinë, në mesin e një mosmarrëveshjeje të madhe sektare midis Budistëve fanatikë dhe Taoistëve, që ai e kishte udhëzuar Kublain ta zgjidhte, kështu që ky Khan i ri i Madh, mbase më shumë se cilido nga paraardhësit e tij, e kuptoi se sa shumë ky mozaik gjuhësh, besimesh dhe etnish mund ta copëtonin perandorinë. Ai u rrethua me këshilltarë të besimeve të ndryshme dhe filloi të ndërtojë besim midis popujve të perandorisë së tij dhe lordit të tyre ‘barbar’. Kublai Khan zyrtarizoi shpërndarjen e ndihmave për të sëmurët, jetimët dhe studiuesit e moshuar me zyrtarë të dedikuar, dhe një census vjetor do të regjistronte të korrat dhe do të vlerësonte dëmet e shkaktuara nga lufta, uria dhe përmbytjet, duke shpërndarë grurë nga hambare të ndërtuara posaçërisht për të lehtësuar barrën.

Liria fetare u rrit dhe infrastruktura u reformua. U ndërtua Kanali i Madh, rrugët u përmirësuan, u futën paratë e letrës dhe u hap për herë të parë një sistem i ri postar, me kalorës që shkonin e vinin midis stacioneve postare dhe ndryshonin kuajt në secilin prej tyre, për të mbajtur çdo skaj të kësaj mbretërie të gjerë në komunikim të vazhdueshëm. Perandoria e tij administrohej nga një kastë shumëkombëshe funksionarësh, origjinën e të cilëve ai i kishte ndarë në katër kategori besueshmërie: së pari, Mongolët; së dyti, njerëz të tjerë të Azisë Qendrore; së treti, mançurianët dhe koreanët; dhe më pas të fundit, kinezët. Ndërkohë, ambasadorët dhe udhëtarët nga larg ishin të mirëpritur me krahë të hapura, për njohurinë dhe pasurinë që mund të sillnin – misionarët e krishterë madje ndërtuan kisha.

Ndërsa kryeqyteti i Genghis Khanit ishte Karakorumi, thellë në qendrën e tij mongole, Kublai dëshironte një kryeqytet të denjë për një perandor, në mbretërinë ku ai kishte kaluar rininë e tij. Ai e vendosi oborrin e tij në një “kryeqytet dimri” të ndërtuar rishtas – ashtu si nomadët tradicionalë, i gjithë oborri mongol do të udhëtonte me stinët, duke ndjekur dritën në klimat më të ngrohta – në atë që është sot Pekini. I njohur si Dadu në gjuhën kineze (që do të thotë ‘kryeqytet i madh’), në gjuhën mongole quhej Khanbaliq – Qyteti i Khanit, dhe Kulla e Daulleve qëndron edhe sot e kësaj dite, në zemër të kryeqytetit modern të Kinës.

“Rrugët janë aq të drejta dhe të gjera, sa që ju mund të shihni drejt përgjatë tyre nga skaji në skaj, dhe nga një portë në tjetrën. Dhe lart e poshtë qytetit ka vende të bukura, shumë hosteletë mrekullueshme si dhe shtëpi të bukura”, shkruante vizitori më i famshëm i huaj i Kublai Khanit, udhëtari dhe tregtari italian, Marco Polo.

Në qendër të Khanbaliqit ishte pallati i Khanit, lyer me të kuqe dhe të bardhë, ku nën syrin vigjilent të një mijë rojeve, ai mbante katër gratë e tij në një luks të jashtëzakonshëm. Në verë, oborri do të ngrinte plaçkat dhe do të kthehej në Mongoli, në qytetin me çadra e të rrethuar me mure, Shangdu – i njohur si Xanadu. Polo përshkruante dy pallate të gjera, njëri prej mermeri dhe i mbushur me “dhoma të gjitha të praruara dhe të pikturuara me figura burrash, kafshësh dhe zogjsh, dhe me një larmi pemësh dhe lulesh, të gjitha të realizuara me një art kaq fin, sa të shtangin e të mrekullojnë”, dhe një pallat tjetër prej druri që mund të shembej dhe ringrihej sipas dëshirave të perandorit.

LEXO EDHE:  Pse e ardhmja jonë rrezikohet nga dronët

Nëse Shangdu ishte mishërimi i pasurisë së Kublai Khanit, oborri i tij në Khanbaliq ishte mishërim fizik i pushtetit të tij, dhe pakënaqësisë që filloi të përhapet si ndryshku ndaj këtij pushteti. Perandori i parë jo-Kinez që sundoi të gjithë Kinën, Kublai Khan ishte monarku i një kombi që kishte besuar se ishte qytetërimi i fundit, një qytetërim që përdorte të njëjtën fjalë edhe për “i huaj” edhe për “bishë”. Tani ata sundoheshin nga një fuqi e re që përfaqësonte gjithçka barbare dhe të pagdhendur, siç ata besonin se ishin të huajt, pa harruar se këta të huaj kishin shtypur Dinastinë Song.

Kublai Khan u përpoq të rishfaqej si një sundimtar i përshtatshëm për Kinën – ai rivendosi ritualet   Konfuciane që kishin qenë një shenjë dalluese e oborrit të Song, duke shastisur gjeneralët dhe këshilltarët e tij mongolë me entuziazmin e papritur për këngë dhe valle në sallat e qeverisë. Ai i ndërtoi tempuj babait të tij, Tolui, dhe gjyshit të tij, Genghis, duke rehabilituar këta ish-pushtues nga stepat, sipas traditës kineze të adhurimit të stërgjyshërve, dhe i dha djalit të tij të dytë, Jin Chin, arsim kinez, së bashku me një prezantim me budizmin dhe konfucianizmin. Burokracia komplekse e dinastisë Song, gjashtë ministritë e qeverisë qendrore, këshilli i qeverisës Sekretariatit dhe administrata me shumë nivele labirintike të krahinave u ruajtën. Pasardhësit e tij u skalitën në mitologjinë e Kinës si Dinastia Yuan, po aq e skalitur hyjnisht në fron, sa edhe rendi që kishte zëvendësuar.

Me njërën këmbë në trazira dhe një tjetër të mbështjellë me mëndafshët e imët të jetës së oborrit kinez, Kublai Khan mund të jetë ribërë, si fytyra e fundit e traditës perandorake kineze, por imazhi i tij si një luftëtar i pamëshirshëm ishte në dyshim. Në sytë e kritikëve të tij, Kublai Khan kishte pushuar së qeni trashëgimtari i Genghisit, thundrat e të cilit mbillnin terror në zemrat e mbretërve dhe perandorëve. Për të qetësuar përkrahësit e tij tradicionalë, Kublai Khani injoroi këshilltarët e tij kinezë dhe nisi përpjekjet katastrofike të pushtimit në Japoni në 1274 dhe 1281, dhe në Java në 1293. Të planifikuar dhe ekzekutuar dobët, edhe pushtimet e tij të suksesshme – Vietnami në 1284 dhe 1287, dhe Birmania në 1277 dhe 1283 – i dhanë Perandorisë Mongole një goditje trupi në portofol dhe paratë e tij revolucionare prej letre, u desh të zëvendësuan nga një njësi krejt e re, në përpjekje për të anarkinë financiare.

Ndërsa Mongolët brenda oborrit të Kublai Khan e ngopnin etjen për gjak në xhunglat e Azisë Juglindore, duke i skuqur shpatat dhe mbushur xhepat me plaçkë të mjaftueshme për të injoruar shndërrimin e Khanit të tyre në Budizëm, ata që ishin në Mongoli nuk ndjeheshin aq shumë pararojë e një perandorie të lavdishme globale, por subjekte të një tirani të largët.

Pjesa më e madhe e Mongolisë në vetvete ishte bërë aq e copëtuar dhe pa ligje nën Kublain, sa edhe kishte qenë para ngritjes së Genghisit. Nayan, një pasardhës i gjysmë vëllait të Genghis Khanit, Belguteit, u bë aleat me Kaidu, udhëheqësin e një Khanate rivale mongole e cila kishte mbështetur vëllain e vogël të Kublait në luftën e hershme civile dhe kishte udhëhequr një rebelim kundër Kublait.

Kublai, ose duke besuar se kërcënimi ishte aq i madh sa ai duhej të përgjigjej personalisht, ose duke menduar se ishte në rrezik identiteti i tij si mongol, duhej të shihej tek hakmerrej në mënyrën e të parëve të tij, dhe personalisht të drejtonte një ushtri për të shtypur këtë revoltë në 1287. Në moshën 72 vjeç dhe duke vuajtur nga reumatizma, Kublai nuk mund të kalëronte më dhe u transportua me një kabinë në kurrizin e katër elefantëve, por ai këmbënguli të zbriste në fushëbetejë me armaturën e tij flori dhe blu. Duke i zënë rebelët në befasi, beteja zgjati nga mëngjesi deri në mes të ditës dhe në fund të saj Nayan u ekzekutua në mënyrën tradicionale të mbretërisë mongole: i mbështjellë në qilim, dhe u zvarrit pas një kali derisa vdiq, në mënyrë që “gjaku i prejardhjes së perandorit” të mos derdhej në tokë.

Pavarësisht prirjeve civilizuese dhe pretendimeve për madhështi, Kublai sundoi si Khan – me stepën që kalonte poshtë tij kur galoponte dhe armiqtë që binin si gjethe. Megjithëse Kaidu vazhdoi të sulmojë territorin e Juanit, aleatët e tij u ndëshkuan brutalisht, ushtritë e tyre u shpërndanë në mesin e besnikëve të Khanit, dhe nipi i vetë Kublait u dërgua për ta gjunjëzuar.

Sado që  i neveriti tradicionalistët mes popullit të tij, duke hedhur poshtë besimin e tyre shamanistik për budizmin dhe duke sunduar nga Kina, Kublai Khan zgjeroi Perandorinë Mongole në kulmin e saj – duke mbuluar 85.5 milion kilometra katrorë dhe mbi 100 milion njerëz nga skajet e Evropës deri në Lindjen e Largët. Për më tepër, risitë e tij në infrastrukturë dhe artizanat, po aq sa forca e tij e madhe luftarake, nderuan trashëgiminë e Genghis Khanit, si asnjë Khan tjetër.

Genghis ndërtoi një perandori nga shala e kalit, por Kublai ndërtoi një qytetërim nga oborri. / History Revealed – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

U nxit nga kriza e bukës/ Faktet më të habitshme rreth Revolucionit Francez

Publikuar

-

Nga

U nxit nga kriza e bukës/ Faktet më të habitshme rreth Revolucionit Francez

Një ndihmëskuzhinier që e mbrojti mbretëreshën gjatë Revolucionit Francez, u lye me gjalpë dhe më pas u dogj i gjallë nga turma.

Kur iu pre koka mbretit Luigji XVI gjatë Revolucionit Francez, njerëzit ngjyen shamitë e tyre në gjakun e tij, ndërsa shitën si suvenire pjesë të flokëve të tij. Një shami e tillë u gjet mbi 200 vjet më vonë, e fshehur brenda një kungulli të tharë.

Revolucionarët francezë e shembën Fortesën e Bastijës me mjete rrethanore, pasi nuk kishin eksplozivë.

Franca ishte gati e falimentuar nga Lufta Shtatëvjeçare, dhe nga ndihma që iu dha amerikanëve gjatë Luftës së tyre Revolucionare. Kriza ekonomike, e rriti tensionin midis shtresave të ndryshme shoqërore në Francë, gjë që çoi tek Revolucioni Francez.

Para Revolucionit, Ministri i Financave, Zhak Neker, sugjeroi që familja mbretërore të miratonte një buxhet konkret për të kursyer paratë. Ai u shkarkua menjëherë nga puna.

Avokati Maksimilian Robespier, nxiti krimet më të përgjakshme të Revolucionit Francez, i njohur si Mbretërimi i Terrorit. Vetëm midis viteve 1793-1794, ai firmosi 16.694 dënime me vdekje. Robespier e zëvendësoi katolicizmin me një fe të quajtur “Kulti i Qenies Supreme”, që drejtohej prej tij.

Në korrikun e vitit 1794, Robespieri u përpoq të vriste veten për të shmangur arrestimin. Ai dështoi, duke mbetur i plagosur rëndë në nofull. Pak para se të ekzekutohej me prerje koke ne gijotinë, fjalët e tij të fundit ishin “Faleminderit, zonjë”, drejtuar një gruaje që i dha një shami për të fshirë nofullën e tij që vazhdonte t’i kullonte gjak.

Gjatë Revolucionit Francez, gijotina ishte metoda e preferuar e ekzekutimit. Personi i fundit që u ekzekutua në të ishte Hamida Xhanbudi në vitin 1977. Franca e anuloi dënimin më vdekje në vitin 1981.

Para Revolucionit Francez, një stuhi e fortë breshëri dëmtoi rëndë të korrat, duke çuar në një mungesë të madhe të ushqimit, dhe në rritjen e jashtëzakonshme të çmimit të bukës.

Revolucioni Francez, pati shumë efekte afatgjata në historinë moderne, përfshirë nxitjen e rënies së monarkive absolute në të gjithë botën, si dhe të një vale konfliktesh botërore.

LEXO EDHE:  Bie miti/ Fëmijët e vetëm, janë po aq të aftë sa edhe fëmijët me vëllezër dhe motra

LEXO EDHE:  Bie miti/ Fëmijët e vetëm, janë po aq të aftë sa edhe fëmijët me vëllezër dhe motra

Motoja e Revolucionit Francez “Liri, vëllazëri, barazi”, u shndërrua në sloganin simbol të trazirave të mëvonshme në historinë moderne, siç ishte Revolucioni Rus mbi 100 vjet më vonë.

Sharlot Kordej, një mbështetëse e moderuar e Revolucionit, vrau një nga udhëheqësit më të njohur Zhan Pol Mara në vaskën e banesës së tij më 13 korrik 1793. Ajo u ekzekutua 4 ditë më vonë në gijotinë.

Dramaturgu Olimp de Goge, hartoi dhe publikoi “Deklaratën e të Drejtave të Gruas dhe të Qytetarit”. Jakobinët e ekzekutuan në gijotinë në nëntor 1793.

Një nga mikeshat më besnike të Maria Antonetës, Princesha dë Lambal, u masakrua në rrugët e Parisit. Pasi refuzoi të besohej për besnikëri ndaj Revolucionit Francez, anëtarët e parlamentit e nxorën me forcë në rrugë, ku e priste një turmë njerëzish të egërsuar, që e vranë dhe më pas e copëtuan trupin e saj.

Gati 60.000 gra marshuan në Francë për të protestuar kundër rritjes së çmimit të bukës dhe mungesës së saj në dyqane. Protesta e tyre, ishte fillesa e lëvizjes kundër sundimit mbretëror.

Gjatë Revolucionit Francez, u sulmuan dhe shkatërruan të gjitha simbolet e monarkisë. U hapën varret e mbretërve, mbretëreshave dhe aristokratëve, teksa kufomat e tyre u dogjën dhe asgjësuan.

Para Revolucionit Francez, një bukë kushtonte sa paga e një jave. Shumë fshatarë rrezikonin vdekjen nga uria.

Kur familja mbretërore u përpoq të arratisej, ajo u zbulua dhe u kap shumë shpejt. Fytyra e mbretit ishte e stampuar në çdo monedhë franceze, duke e bërë shumë të lehtë identifikimin e tij nga kryengritësit.

Gjatë Revolucionit Francez, ekzekutimet me vdekje ishin një formë popullore e argëtimit. Njerëzit shkonin dhe zinin vend në sheshe që herët në mëngjes, që të kishin një fushëpamje sa më të mirë të gijotinës, dhe blinin listat e atyre që do të ekzekutoheshin atë ditë. Ata merrnin me vete edhe fëmijët e tyre.

Francezët e uritur, e urrenin stilin e jetës ekstravagante që bënte mbretëresha Maria Antoneta. Ndaj ata i vendosën asaj nofkën “Madam Defiçiti”./Përshtati në shqip CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Askush se di si vdiq, mendonte jashtë skemave të zakonshme/ Fakte të pabesueshme mbi Aleksandrin e Madh

Publikuar

-

Nga

Askush se di si vdiq, mendonte jashtë skemave të zakonshme/ Fakte të pabesueshme mbi Aleksandrin e Madh

Aleksandri III i Maqedonisë, i njohur më shumë si Aleksandri i Madh, nuk e mori pa arsye këtë pseudonim. Ai pushtoi pjesën më të madhe të botës që njihej në atë kohë. Edhe mijëra vjet pas vdekjes së tij Aleksandri, është ende magjepsës për njerëzit. Dhe kjo nuk është e habitshme, nëse shihni se sa e pabesueshme ishte vërtet jeta e tij.

Një oficer i ushtrisë i shpëtoi jetën në lumin Granikus

Thuhet se asnjë njeri nuk është ishull, dhe Aleksandri nuk bente përjashtim. Pavarësisht trimërisë personale, ai kishte një ushtri dhe shumë këshilltarë besnikë nga pas. Kliti ishte një oficer në ushtrinë maqedonase, dhe indirekt përgjegjës për pjesën më të madhe të suksesit të Aleksandrit.

Po të mos ishte për të, Aleksandri do të kishte vdekur që në vitin 334 Para Krishtit. Në Betejën e Granikus, kur Aleksandri po përleshej me disa luftëtarë persë, njëri prej tyre ishte gati ta godiste për vdekje nga pas. Ishte ndërhyrja në kohë e Klitit, që shmangu vdekjen e tij të sigurtë.

Dhe Aleksandri e vrau më vonë me një shtizë…

Shumëkush do të mendonte se ai që të shpëton jetën, është njëherazi miku më besnik në këtë botë. Për fatin e keq të Klitit, miqësia e tij me Aleksandrin ishte shumë jetëshkurtër. Gjashtë vjet pasi i shpëtoi jetën Aleksandrit, ky i fundit po mbante një banket në Markandas.

Aleksandri e urdhëronte Klitin të drejtonte një ushtri mercenarësh drejt Azisë. Ky refuzoi duke nisur të debatojë me mbretin. Ai tha se ai ati kishte një mbret më i mirë se ai. Por Aleksandri nuk ishte një njeri që i përtypte lehtë kritikat.

Debati degradoi dhe Aleksandri gjysmë i dehur urdhëroi largimin e Klitit nga festa. Nuk dihen saktësisht detajet e asaj që ndodhi më pas. Por besohet se teksa po dilte nga salla, Kliti u rikthye për të thënë fjalën e fundit. Por Aleksandri i tërbuar nga inati, kapi një shtizë aty pranë dhe e goditi për vdekje njeriun që dikur i shpëtoi jetën.

Askush nuk e di se si vdiq

Varianti më i zakonshëm, është ai sipas të cilit Aleksandri u sëmur kur ishte vetëm 32-vjeç. Për 12 ditë ai ishte në agoni, përpara se të ndërronte jetë. Hipoteza që Aleksandri u vra ka qenë për kohësh objekt debati. Për shkakun e vdekjes, është sugjeruar gjithçka, nga malaria, tifoja, deri tek vrasja nga një rival që mund të depërtuar deri tek ai.Mori mësime nga filozofi grek Aristoteli

Për shtatë vjet, Aristoteli e mësoi Aleksandrin e ri, në mënyrë që ai të ishte gati të bëhej mbret. Edhe më vonë të dy mbetën në kontakt përmes letrave, dhe ndikimi i Aristotelit ishte i dukshëm edhe gjatë mbretërimit të tij. Nga stili i tij i diplomatik i të folurit, deri në faktin që atij mund t’i gjendej gjithmonë një libër në dorë.

Kali i tij ishte po aq i famshëm sa ai vetë

Aleksandri i Madh ishte i shoqëruar në të gjitha betejat nga kali i tij i besuar Buçefalus. Sipas dëshmive të kohës, Aleksandri e donte atë kalë, më shumë sesa shumica e njerëzve sot duan miqtë apo bashkëshortet që kanë. Një hamshor nga Tesalia e Greqi, Buçefalus ishte një kalë trupmadh. Aleksandri e pa atë që kur ishte 12-vjeç dhe e kërkoi menjëherë.

LEXO EDHE:  Kriza ekonomike nga pandemia dhe trazirat, nuk do ta zvogëlojnë mbështetjen për Trumpin

LEXO EDHE:  Pse e ardhmja jonë rrezikohet nga dronët

Në fillim i ati nuk donte të paguante shumën e madhe që iu kërkua nga pronari, pasi kali dukej i egër dhe mendohej se ishte i pazbutshëm. Aleksandri e bindi pas shumë lutjesh, duke i premtuar se do të paguante vetë shumën nëse nuk do të mund ta zbuste kalin.

Organizoi një garë se kush pi më shumë, dhe të gjithë vdiqën…

Aleksandri i Madh ishte i njohur për pasionin e tij të madh për alkoolin. Ndryshe nga grekët, maqedonasit e pinin verën të pa holluar me ujë. Në vitin 324, Aleksandri mësoi se një nga këshilltarët e tij, Kalanusi ishte i sëmurë dhe pritej së shpejti të vdiste. Për nder të tij, ai organizoi një festë të madhe me një garë pijesh.

41 burra u bënë pjesë e saj, dhe çmimi për fituesin ishte rreth 25 kg ar, ose rreth 1.4 milionë dollarë me vlerën e sotme. Konkurrentët nisën të pinin vazhdimisht verë. Të pa mësuar me alkoolin, shumë prej tyre u sëmurën. 35 nga garuesit vdiqën në vend, ndërsa të tjerët përfshirë fituesin që konsumoi mbi 15 litra verë, vdiqën pak ditë më vonë.

Ishte i famshëm, pasi mendonte jashtë skemave të zakonshme

Një nga tregimet më të famshme rreth Aleksandrit të Madh, është zgjidhja prej i tij e Nyjës Gordiane. Nyja Gordiane, është një term që përdoret ende sot për të përshkruar një enigmë kaq shumë komplekse, sa që është thuajse e pamundur të zgjidhet.

Emri i Nyjës vjen nga Gordium, një vend në Turqinë e sotme. Në hyrje të qytetit të lashtë, ekzistonte një nyjë e lidhur me një litar. Kishin kaluar shekuj, dhe askush nuk kishte arritur ta zgjidhte atë. Legjenda thoshte që ai që do ta kuptonte mënyrën e zgjidhjes, do të bëhej sundues i gjithë Azisë.

Me të mbërritur në Gordium, Aleksandri e pa nyjën dhe provoi ta zgjidhë. Ai dështoi si shumë të tjerë para tij. Por në fund iu sos durimi, e nxori shpatën dhe e preu nyjën më dysh, duke e zgjidhur problemin, dhe duke treguar se gjithmonë ka më shumë se sa një mënyrë për të arritur qëllimet në jetë.

Themeloi rreth 20 qytete

Para se të vdiste, Aleksandri kishte themeluar jo më pak se 20 qytete, dhe shumë të tjera kanë marrë emrin e tij që nga ajo kohë. Qyteti më i shquar që ai themeloi ishte Aleksandria në Egjipt. Të tjerat ndodhen në Afganistan, Pakistan, Liban, Irak, Turqi etj. Në Pakistan ekziston edhe një qytet që mban emrin e kalit të tij, Buçefalus./Përshtati në shqip CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Lehtësimi i dialogut Kosovë-Serbi, mundësi që BE-ja të kompensojë gabimet e shumta me Ballkanin

Publikuar

-

Nga

Lehtësimi i dialogut Kosovë-Serbi, mundësi që BE-ja të kompensojë gabimet e shumta me Ballkanin

Nga Augustin Doehler “War On the Rocks”

Shtëpia e Bardhë kishte planifikuar mbajtjen e një samiti midis presidentit serb Aleksandër Vuçiç dhe atij të Kosovës Hashim Thaçi më 27 qershor. SHBA-ja shpresonte të luante një rol kryesor në zgjidhjen e mosmarrëveshjes që ka e mbajtur peng Ballkanin, që kur Kosova shpalli pavarësinë e saj nga Serbia në vitin 2008.

Kosova e shpalli pavarësinë gati një dekadë pas përfundimit të konfliktit të dhunshëm

midis ushtrisë jugosllave të dominuar nga serbët, dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës të dominuar nga shqiptarët, e cila përfundoi kur NATO bombardoi kryeqytetin serb Beograd.

Por vetëm 3 ditë para takimit, Thaçi u akuzua për krime lufte. Aktakuza, e shpallur nga Dhomat Specialeve të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar në Hagë, flet për vrasje dhe veprimtari të tjera të paligjshme, siç është trafikimi i organeve, që dyshohet se ka ndodhur gjatë kohës që Thaçi ishte në krye të UÇK-së.

Thaçi anuloi pjesëmarrjen në samit, dhe po ashtu edhe kryeministri Avdullah Hoti. Samiti i anuluar i Uashingtonit përfaqëson një prirje në rritje në Ballkan, kur Shtetet e Bashkuara e shohin veten gjithnjë e më të distancuar. Boshllëku i krijuar, ofron një mundësi që Bashkimi Evropian të luajë një rol konstruktiv në politikën e rajonit.

Ballkani Perëndimor – Shqipëria, Bosnja, Kroacia, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia – janë thelbësore për sigurinë dhe stabilitetin e Evropës në tërësi. Por qasja e Brukselit ndaj këtij rajonit ka qenë e zbehtë në të kaluarën e afërt.

Brukselit i ka munguar shpesh një vizion koherent dhe i unifikuar për rajonin, gjë që

ka çuar në një destabilitet të brendshëm politik në shumë vende. Për më tepër, qasja e BE-së ka kompromentuar vlerat e saj, dhe ka mundësuar ngjitjen në pushtet të liderëve autokratë, që nga ana tjetër e ka thelluar prapambetjen demokratike.

Synimi i politikës së Bashkimit Evropian ndaj Ballkanit Perëndimor që nga Samiti i Selanikut i vitit 2003, ka qenë integrimi eventual i të gjitha vendeve të rajonit në Bashkimin Evropian. Në afro 2 dekada, vetëm Kroacia është integruar me sukses. Pjesa tjetër e rajonit, po përpiqet të përmbushë standardet e BE-së në parametrat kryesore si demokracia , sundimi i ligjit dhe liria e medias.

Shumica e këtyre vendeve, u janë nënshtruar udhëheqësve autoritarë vitet e fundit, dhe shpesh Bashkimi Evropian i ka mbështetur në vend se t’i denoncojë këta udhëheqës.

Pasiviteti dhe distancimi i Bashkimit Evropian përkundrejt Ballkanit Perëndimor, u dha mundësi Shteteve të Bashkuara që ta mbushnin boshllëkun.

Paqëndrueshmëria politike e brendshme në Ballkanin Perëndimor, është mundësuar pjesërisht edhe nga paaftësia e Bashkimit Evropian për të rënë dakord mbi një politikë të unifikuar ndaj rajonit. Në tetor 2019, Maqedonia e Veriut pritej të çelte zyrtarisht procesin e negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

LEXO EDHE:  13 milionë të vdekur, 500 mijë lëkundje në vit/ Çfarë nuk dini mbi tërmetet

LEXO EDHE:  Kriza ekonomike nga pandemia dhe trazirat, nuk do ta zvogëlojnë mbështetjen për Trumpin

Kjo shpresë u shua nga presidenti francez Emanuel Makron, që pretendoi reformim të procesit të anëtarësimit, përpara nisjes së bisedimeve me Shkupin. Vetoja e Makron, u motivua të paktën pjesërisht edhe nga shqetësimet e brendshme politike në Francë.

Vendimi i Makronit e trazoi peizazhin politik në Maqedonisë së Veriut. Ish-kryeministri i vendit, Zona Zaev kishte rrezikuar të ardhmen e tij politike duke nënshkruar Marrëveshjen e Prespës me Greqinë, e cila i dha fund mosmarrëveshjes dhjetëra-vjeçare midis dy vendeve, duke e ndryshuar emrin e vendit nga Maqedoni në Maqedonia e Veriut.

Duke e kuptuar se e kishte humbur legjitimitetin e tij për të qeverisur pas refuzimit të Bashkimit Evropian, Zaev dha dorëheqjen si kryeministër , ndërsa zgjedhjet e parakohshme do të mbahen më 15 korrik. Këto zgjedhje, mund të risjellin në pushtet të djathtën nacionaliste.

Ndërkohë, Brukseli ka promovuar në ndonjë rast stabilitetin rajonal në kurriz të demokracisë. Disa analistë kanë përdorur termin “stabilitokraci”, për ta përshkruar këtë dukuri, ku BE-ja bën një vesh shurdh e sy qorr ndaj udhëheqësve autokratë në Ballkanin Perëndimor, për sa kohë që ata pengojnë emigrimin drejt BE-së të qytetarëve të tyre.

Ky model është veçanërisht i dukshëm në Serbi dhe Malin e Zi, ku sipas “Freedom House”,

ato kanë degraduar nga “demokraci gjysmë të konsoliduara” në “regjime hibride”.

Dhe pavarëisht kësaj rënie, drejtuesit e të dyja vendeve kanë pasur gjatë gjithë kohës mbështetjen e Bashkimi Evropian, duke e legjitimuar kësisoj sundimin e tyre.

Bashkimi Evropian duhet të jetë më bindës në promovimin e demokracisë në Ballkanin Perëndimor. Pranimi pasiv i tendencave autoritare në rajon është dritëshkurtësi. Ndërsa mund të duket i përshtatshëm për momentin, me kalimin e kohës ai do të minojë pozitat e Evropës në këtë pjesë të kontinentit.

Brukseli ka interesa strategjike për demokracinë dhe sundimin e ligjit në Ballkanin Perëndimor, dhe duhet të jetë më i fuqishëm në artikulimin dhe avancimin e këtyre interesave. Lehtësimi i dialogut Kosovë-Serbi, i jep Bashkimit Evropian mundësinë t’i kompensojë disa nga këto gabime.

Brukseli duhet t’ua bëjë të qartë njerëzve dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor, se është plotësisht i përkushtuar për të ardhmen e tyre si pjesë e Bashkimit Evropian. Bashkimi Evropian ka shumë për t’i ofruar Ballkanit Perëndimor sa i përket mundësive ekonomike, sundimit të ligjit dhe të drejtave të njeriut, sidomos në krahasim me fuqitë e tjera si Kina dhe Rusia./Përshtati në shqip CNA.al

LEXO TE PLOTE