Connect with Us

Luftërat e ardhshme do të jenë për ujin e pijshëm

Blog

Luftërat e ardhshme do të jenë për ujin e pijshëm

Publikuar

-

Nga Jayati Ghosh “Project Syndicate”

Rreziqet e ndotjes së mjedisit, po marrin një vëmendje gjithnjë e më të madhe në ditët e
sotme, sidomos në botën në zhvillim, dhe për arsye të forta. Indekset e cilësisë së ajrit, janë përkeqësuar në shumë vende, me Indinë në veçanti, që po përballet me një emergjencë akute të shëndetit publik.
Por sado serioz që është problemi i ndotjes, ai nuk duhet të lërë në hije një katastrofë tjetër mjedisore, që mund të jetë një burim potencial për konflikte në të ardhmen:mungesa e
qasjes tek uji i pijshëm. Tani që nuk po zbatohen më rregullat e vjetra, që rregullojnë ciklet makroekonomike, mbetet të shihet se çfarë mund të shkaktojë recesioni ekonomik i rradhës
në Shtetet e Bashkuara.

Por nëse historia e kohëve të fundit, na ka mësuar diçka, del se kërcënimi më i madh buron jo nga Rezerva Federale e SHBA-së, apo ndonjë sektor i ekonomisë, por nga Shtëpia e Bardhë. Ne mund të jetojmë në një “planet blu”, por më pak se 3 për qind e gjithë ujit është i freskët, dhe
një pjesë e madhe e tij është e paarritshme.
Për shembull, sepse ndodhet nën akullnaja. Që nga viti 1960, sasia e ujit të freskët të disponueshëm për frymë është përgjysmuar, duke e lënë mbi 40 për qind të popullsisë së botë të përballet me stresin e gjetjes së ujit. Deri në vitin 2030, kërkesa për ujë të pijshëm, do të tejkalojë me 40 për qind furnizimin aktual me ujë.

Me gati 2/3 e ujit të pijshëm që vjen nga lumenjtë dhe liqenet, të cilët tejkalojnë kufijtë kombëtarë, shtimi i stresit për furnizimin më ujë po ushqen një rreth vicioz, në të cilin vendet konkurrojnë vendet, çka çon në stres më të madh, dhe tek më shumë konkurrencë. Sot, qindra marrëveshje ndërkombëtare për ujërat, janë nën një presion për t’u anuluar.
Kina, India dhe Bangladeshi, kanë një konflikt të fortë mes tyre mbi lumin Brahmaputra,
një nga më të mëdhenjtë në Azi. Kina dhe India po ndërtojnë vazhimisht diga, që kanë shtuar frikën e devijimit të rrjëdhës. Qeveria indiane e ka përdorur devijimin e rrjedhës, për të ndëshkuar Pakistanin për shkak të sulmeve terroriste.

Ndërtimi i digave në rrjedhën e sipërme të lumit Nil nga Etiopia, ka shkaktuar zemërimin e Egjiptit, ku lumi ka rrjedhën e tij të poshtme. Dhe konfliktet ndërkufitare janë vetëm fillimi. Tensionet e lidhura me ujërat, janë në rritje edhe brenda vendeve, midis komuniteteve rurale dhe urbane, dhe midis konsumatorëve bujqësorë, industrialë dhe shtëpiakë të ujit.
Vitin e shkuar, mungesa e ujit nxiti konflikte në pjesë të Afrikës Lindore, si Kenia, vend që ka një histori të përplasjeve të forta fisnore në lidhje me qasjen tek uji i pijshëm. Në fakt, ka histori të gjata të konflikteve mbi ujërat e shumë lumenjve kryesorë, përfshirë Nilin, Amazonën, Mekongun dhe Danubin.
Por ashpërsia dhe shpeshtësia e konflikteve të tilla është e destinuar të rritet, pasi ndryshimi i klimës po ndryshon modelet e reshjeve, duke shkaktuar thatësira dhe përmbytje më të shpeshta, më intensive dhe më të zgjatura në kohë. Rezervat e ujit po zvogëlohen gjithnjë e më shumë, teksa po ndoten nga industritë, plastika dhe mbeturinat e tjera.

LEXO EDHE:  Paralajmërimi i shërbimeve ruse për një luftë të re në Maqedoni

Në vendet me të ardhura të mesme, trajtohet më pak se një e treta e ujërave të zeza. Ndërkohë, në vendet me të ardhura të ulëta, kjo shifër është shumë më e vogël. Rreth 1.8 miliardë njerëz, konsumojnë ujin që vjen nga burime të kontaminuara me fekale.
Stresi i gjetjes së ujit i prek të gjithë, por sektori bujqësor që përbën 70 për qind të të gjithë konsumit të ujit në nivel global, është më i prekshëm nga furnizimet e reduktuara. Mungesa e ujit e vështirëson mbarështimin e bagëtive. Edhe zonat urbane, rrezikohen nga një situatë katastrofike.
Vitin e kaluar, qyteti i Kejp Taunit në Afrikën e Jugut, u përball me mungesa të mëdha të ujit të pijshëm. Ngjashëm edhe Meksiko Siti, po përballet prej vitesh me krizën e ujit. Ashtu si
me ndryshimin e klimës, pasojat më të rënda të krizës së furnizimit me ujë, prekin disproporcionalisht rajonet më të varfra në botë, sidomos Afrikën dhe Azinë Jugore dhe Qendrore.

Në një pjesë rurale të rajonit Maharashtra në Indi, gratë dhe vajzat ecin deri në 25 kilometra në ditë, për të siguruar ujin e pijshëm. Në fshatra të tjerë, në kushtet kur puset e zonës kanë shterrur, familjet duhet të caktojnë një anëtar që të merret enkas vetëm me sigurimin e ujit të pijshëm.
Ndërkohë, ekonomitë e zhvilluara shmangin jo vetëm një pjesë të mirë të stresit të furnizimit me ujë (të paktën tani për tani). Por ato ruajnë ende teprimet e stilit të tyre të jetesës, të cilat kanë nxitur ndryshimin e klimës dhe degradimin e mjedisit, përfshirë këtu edhe pakësimin e ujit të pijshëm.
Kultivimi i orizit, përmendet shpesh si një nga shkaktarët e kësaj ituate. Por 1 kg mish viçi, kërkon 5 herë më shumë ujë, sesa prodhimi i 1 kg oriz, dhe 130 herë më shumë ujë se 1 kg patate. Dhe duke qenë se produktet bujqësore përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të eksporteve të shumë vendeve në zhvillim, këto vende janë shumë më të rrezikuara nga kriza e ujit.

Në vitin 2015, shtetet anëtare të OKB miratuan Synimet e Zhvillimit të Qëndrueshëm, ku përfshihet edhe domosdoshmëria për të “siguruar dhe menaxhuar në mënyrë të qëndrueshme furnizimin me ujë për të gjithë”. Por në 4 vitet e fundit, problemet në këtë fushë janë përkeqësuar. Komuniteti ndërkombëtar, mund ta gënjejë veten për një fare kohe, por kërcënimi nga luftërat për ujin, po afrohet gjithnjë e më tepër. Për shumë njerëz në Afrikë, Azi dhe gjetkë, ai ka mbërritur tashmë./Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Pse Norvegjia është lidere në riciklimin e plastikës

Publikuar

-

Nga

Herë pas herë një zonjë e moshuar, i vendos mbeturinat e saj plastike në vrimën e një makinerie në hyrje të një supermarketi në kryeqytetin norvegjez Oslo. Me një sistem depozitimi që funksionon shumë mirë, Norvegjia riciklon pothuajse të gjitha shishet e saj plastike.

“Ju mund të shpëtoni prej tyre, por këtu keni mundësi ta bëni këtë në një mënyrë inteligjente”- thotë gruaja në të 70-at, teksa makineria i nxjerr një biletë me barkod që i jep të drejtën të marrë rreth 30 kroner (3 euro) në para të thata, ose të hedhura në kartën e saj të kredititit.

Me një normë riciklimi rekord prej 97 për qind, Norvegjia është 10 vjet përpara datës që synohet nga Bashkimin Evropian, vitit 2029, kur vendet anëtare duhet të riciklojnë të paktën 90 përqind të shisheve të tyre plastike. Kjo shifër është e jashtëzakonshme, po të krahasohet me 60 për qind në Francë dhe në Mbretërinë e Bashkuar, që po merr në konsideratë ngritjen e një sistemi të ngjashëm depozitimi të mbetjeve plastike.

Një sistemi i tillë depozitash, shihet gjerësisht si çelësi i suksesit të vendit nordik. Konsumatorët paguajnë vetëm pak cent shtesë, kur blejnë një pije në një shishe plastike, dhe ata kompensohen kur rikthejnë shishet bosh. “Kur keni një lloj depozite të tillë, ju në fakt po u thoni konsumatorëve që ta blejnë produktin, teksa ata huazojnë paketimin”- shpjegon Kjell Olav Maldum, kreu i “Infinitum”, një kompani e krijuar nga prodhuesit dhe shpërndarësit, për të menaxhuar sistemin e depozitave.

Koncepti i rikthimit të shisheve plastike bosh është bërë kaq shumë i përhapur, madje për të ka tashmë edhe një folje në gjuhën norvegjeze:a pante. Si një bonus i shtuar për qytetarët, makinat shitëse u japin klientëve mundësinë e përdorimit të rimbursimit të tyre për të blerë një biletë llotarie, nga të cilat përfitojnë edhe shoqatat bamirëse.

Në vitin 2018, më shumë se 1.1 miliardë shishe plastike dhe kanoçe alumini u rikthyen në pikat e grumbullimit në supermarkete, stacionet e karburantit dhe dyqanet e vogla. Në Fetsund, rreth 30 kilometra në verilindjes të Oslos, qindra kamionë çojnë mijëra tona mbetje në qendrën kryesore të përpunimit të kompanisë “Infinitum”.
Pasi kalojnë nëpër rripat e transmisionit, shishet plastike që dikur përmbanin ujë apo lëngje
të ndryshme renditen, shtypen dhe vendosen në stiva që u ngjajnë kubeve të mëdhenj shumëngjyrëshe të Rubikonit, të destinuara për të pasur një jetë të dytë pas riciklimit.
Çdo shishe e re plastike, përmban rreth 10 për qind materiale të riciklueshme, një nivel që Norvegjia shpreson të rritet, dhe për këtë arsye ka vendosur një taksë regressive, që do të inkurajojë prodhuesit të përdorin plastikë të ricikluar në vend të plastikës së re, e cila aktualisht është më e lirë.

LEXO EDHE:  75 vjetori i çlirmit të Tiranës/ Braçe sulmon opozitën: Po i shpallin luftë SHBA për pushtet

LEXO EDHE:  Krimet e luftës/ Komandanti i UÇK-së përpara Gjykatës Speciale

“Ne e quajmë atë riciklim të fjongos së pastër:nëse vendosni shishet tuaja në një makineri të tilla, ato të japin një fjongo të pastër”- thotë Harald Henriksen, drejtues i një biznesi riciklimi në Tomra. “Ju mund ta përdorni sërish, dhe mund të prodhoni shumë herë shishe të reja”-thekson ai.
Në këtë shembull të një ekonomie ciklike, ajo që disa e konsiderojnë mbeturina bëhet burim, vlera e së cilës inkurajon grumbullimin dhe riciklimin e mbetjeve urbane. Kjo ide ka filluar që të kopjohet edhe diku tjetër. Një shembull është Lituania, një vend që kishte një normë riciklimi prej 34 për qind para se të fuste në përdorim sistemin e depozitave, dhe në fund të vitit të dytë e kishte rritur tashmë në 92 për qind”- thotë Henriksen.
Larisa Kopelo e organizatës mjedisore “Zero Ëaste Europe” tha për AFP se sistemet e depozitave të mbetjeve, janë “e vemja mënyrë” për të përmbushur objektivin e Bashkimit Evropian. Por organizata, do të donte të shihte një sistem të përzier, që do të mbledhte shishet e qelqit për ripërdorim, dhe që do ta shtrinte sistemin e depozitave edhe në llojet e tjera paketimesh plastike.

Çdo minutë, në oqeanet e gjithë botës hidhen 15 tonë plastikë. Ndërsa industria norvegjeze e riciklimit, e pranon se planeti duhet t’i japë fund këtij problemi, ekspertët mendojnë se plastika – një material i lehtë, praktik dhe i lire, ka ende një të ardhme premtuese. “Problemi qëndron tek vetë plastika, apo tek mënyra se si sillemi ne konsumatorët? Plastika është ende një material fantastik, por ju lutemi mbajeni atë larg natyrës!”- shprehet Maldum./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse dashurojmë?/ Origjina dhe evolucioni i ndjenjës kryesore në këtë botë

Publikuar

-

Nga

Pse dashurojmë? Në rastin më të mirë, dashuria është një bekim, në rastin më të keq një mallkim. Ajo i bën njerëzit e zgjuar të veprojnë si budallenj; shkakton dhimbje dhe pikëllim në zemër.

Të dashurit na thyejnë zemrat, familja ndonjëherë na çmendin, ndërsa miqtë mund të na dëshpërojnë.

Por ne jemi të prirur për të qenë të lidhur me njëri-tjetrin. Kjo sugjeron se evolucioni i aftësisë për të dashur evoluoi, dhe se përzgjedhja natyrore favorizoi përkujdesjen ndaj njëri-tjetrit. Fosilet na tregojnë se dashuria evoluoi qindra miliona vjet më parë, duke ndihmuar paraardhësit tanë gjitarë të mbijetojnë në epokën e dinosaurëve.

Por njerëzit kanë një jetë emocionale të ndërlikuar. Dashuria romantike, lidhja afatgjatë midis meshkujve dhe femrave, është e pazakontë tek gjitarët e tjerë. Ne njerëzit jemi gjithashtu të pazakontë në formimin e marrëdhënieve afatgjata, me individë me të cilët nuk kemi lidhje gjaku por miqësi.

Por njerëzit dhe të gjithë gjitarët e tjerë ndajnë një lloj dashurie, lidhjen midis një nëne dhe pasardhësve të saj. Universaliteti i kësaj ndjenje, sugjeron që është forma origjinale, ajo stërgjyshore e lidhjes lloji i parë i dashurisë, nga e cila evoluan të gjitha të tjerat.

Provat e lidhjes prindër-pasardhës shfaqet rreth 200 milion vjet më parë, në fund të epokës Triasike dhe në fillim të asaj Jurasike. Fosilet e Kajentaterium një proto-gjitar i epokës Jurasik gjetur në Arizona, SHBA, tregojnë një nënë që vdiq duke mbrojtur 38 bebet e saj të vogla.

Që kjo sjellje të ekzistonte, instinktet e nënës dhe të pasardhësve duhej që të evoluonin.

Tek kafshët primitive si hardhucat, prindërit nuk janë saktësisht prindër. Një dragua nënë  llojit Komodo braktis vezët e saj, duke i lënë të vegjëlit të kujdesen vetë për veten e tyre. Nëse do të takohet ndonjëherë me të vegjlit, ajo ka të ngjarë që të përpiqet t’i hajë ata:dragonjtë Komodo janë kanibalë. Të rinjtë do të vraponin instinktivisht për të shpëtuar kokën.

LEXO EDHE:  Rritja e çmimit të ujit të pijshëm/ PDIU del pro, por…

LEXO EDHE:  Paralajmërimi i shërbimeve ruse për një luftë të re në Maqedoni

Ndërkohë, gjitarët evoluan në aftësinë e tyre për të krijuar marrëdhënie. Ata mund të krijojnë marrëdhënie si familje dhe miq në grupe të sofistikuara shoqërore:tek tufat e elefantëve, majmunëve, balenave vrasëse, qenve apo fiseve njerëzore.

Ndërkohë dashuria romantike midis burrave dhe grave, është një zhvillim evolucionar i kohëve të fundit, i lidhur me meshkujt që i ndihmojnë femrat të kujdesen për fëmijët. Në shumicën e gjitarëve, meshkujt janë baballarët e munguar, që kontribojnë vetëm me gjenet gjenet dhe asgjë tjetër për pasardhësit e tyre.

Tek të afërmit tanë më të afërt, shimpanzetë, kujdesi atëror është minimal. Lidhja në çift evoluoi diku pasi paraardhësit tanë u ndanë nga shimpanzetë, 6-7 milionë vjet më parë, sndoshta para ndarjes midis njerëzve dhe Neandertalëve. Ne mund të hamendësojmë se Neandertalët formuan marrëdhënie afatgjata, pasi ADN-ja e tyre është e trashëguar tek ne.

Sot, ekosistemi dominohet nga kafshët me kujdes prindëror. Gjitarët dhe zogjtë, dhe insektet si milingonat apo bletët, kujdesen për të vegjlit e tyre. Njerëzit janë specia mbizotëruese në Tokë. Kujdesi prindëror është adaptiv në vetvete, por duke i mësuar kafshët të krijojnë marrëdhënie, ai i hapi ndërkohë rrugë evolucionit të shoqërisë dhe bashkëpunimit në një shkallë më të madhe. Kujdesi na ndihmon të bashkëpunojmë, dhe bashkëpunimi na ndihmon të konkurrojmë.

Njerëzit mund të jenë egoistë dhe shkatërrues. Por ne e kemi dominuar planetin, vetëm sepse një aftësi e pashembullt për t’u kujdesur për njëri-tjetrin – për partnerët, fëmijët, familjet, miqtë, njerëzit e tjerë – mundësoi bashkëpunimin në një shkallë të tillë, që nuk ishte parë kurrë më parë në historinë e jetës./ Theconversation-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si të parandaloni rënien e flokëve?/ 10 recetat që jep shkenca

Publikuar

-

Nga

Gati dy të tretat e burrave, përjetojnë një formë të rënies së flokëve, para se të mbushin 35-vjeç. Ekspertët thonë se ekzistojnë mbi 50 forma të rënies së flokëve, ku 10 prej tyre janë mëse të zakonshme, por jo të njohura për shumicën e pacientëve. Por lajmi i mirë është se pavarësisht shkaqeve thelbësore, ka disa hapa që mund të ndërmerren për t’i mbajtur flokët të shëndetshme.

1. Mbani një dietë ushqimore të shëndetshme

Ashtu si me çdo gjë tjetër që lidhet me plakjen, pasja e një diete të shëndetshme ushqimore, mund të ndihmojë në mbajtjen e trupit në formë. Dhe një trup i shëndetshëm, mund të rrisë flokë të shëndetshme. Pra duke u siguruar që dieta juaj të jetë plot me të gjitha vitaminat dhe lëndët e duhura ushqyese, ju mund të parandaloni rënien e flokëve.

2. Pini shumë ujë

Rritja e flokëve është shumë e lidhur me nivelet e hidratimit të trupit tuaj. Floku përbëhet nga 25 për qind ujë, thotë Greçen Friling, dermatopatologe. “Ruajtja e hidratimit të trupit, inkurajon rritjen e shëndetshme të flokëve. Që kjo të ndodhë, Friling rekomandon pirjen e 8 gotave ujë në ditë.

3. Kufizoni konsumimin e alkoolit

“Pirja me tepri e alkoolit, zvogëlon rritjen e flokëve”-paralajmëron Friling. Në një studim të vitit 2013 mbi binjakët meshkuj, studiuesit zbuluan se konsumimi i më shumë se 4 gotave me pije alkoolike në javë, shoqërohej me rënien e flokëve.

4. Mos i lyeni flokët me bojë

Kini shumë kujdes me lyerjen e flokëve. “Produkte që zbardhin ngjyrën e flokëve, i heqin shtresën mbrojtëse fibrave të flokëve. Kjo e bën boshtin e tyre më të hollë dhe më të dobët, gjë që i bën më të ndjeshëm ndaj dëmtimit”- shpjegon dermatologia Melisa Piliang.

5. Mos i krihni flokët e lagura

Mundohuni të mos i krihni flokët, sapo dilni nga dushi. “Flokët e lagura, janë në gjendjen e tyre më të dobët, ndaj rritet shansi për rënien e tyre”- shprehet Friling.

6. Shmangni stilimin e flokëve në një mënyrë, që i tendos shumë ato

Shani Francis, ekperte në “Ashira Industries” në SHBA, vëren se është shumë e rëndësishme që sidomos femrat të minimizojnë praktikat traumatike, kur flokët kapen shpesh pas kokës, apo edhe zgjatimet e tyre artificiale, që mund të shkaktojnë dëme.

LEXO EDHE:  Memaliaj po kërcënohet nga një sëmundje e fortë/ Prokuroria të nisë hetimet

LEXO EDHE:  Memaliaj po kërcënohet nga një sëmundje e fortë/ Prokuroria të nisë hetimet

7. Mos përdorni çdo ditë të njëjtin stilim flokësh

Në vijim të këshillës së mësipërme, ekspertët këshillojnë shmangien e përdorimit të përditshëm të një stilimi ku flokët tërhiqen fort. Kjo praktikë, do t’i jepte flokëve mundësinë që të përtëriheshin.

8. Mos e gradoni në maksimum tharësen e flokëve

Friling thotë se duhet t’i lejoni flokët të thahen vetë, sidomos gjatë verës. Ndërsa kur jeni të detyruar t’i thani, sidomos në dimër mos e gradoni tharësen tuaj në temperaturën më të lartë të mundshme. Studiuesit koreanë, zbuluan në vitin 2011, se sipërfaqja e fijeve të flokut ka tendencë të dëmtohen kur temperatura e tharëses është e lartë.

9. Kufizoni përdorimin e mjeteve të tjera të stilimit të flokëve

Ashtu si tharësja e flokëve, edhe mjetet e stilimit të tyre, duhet të gradohen në minimumin e temperatures, për të shmangur rënien e mundshme të flokëve. Dhe kur përdorni pjastër për drejtimin e flokëve, duhet të përdorni spraj mbrojtës ndaj nxehtësisë, për të kufizuar sado pak dëmet që shkaktohen.

10. Menaxhoni nivelin e stresit

Sipas Freling, ekzistojnë disa lloje të rënies së flokëve, që lidhen direkt me nivele të larta të stresit, duke përfshirë telogen effluvium, alopecia areata dhe trichotillomania. Edhe pse mënyrat përmes të cilave stresi ndikon në flokët tuaj, ndryshojnë sipas rrethanave, ato trajtohen që të gjitha me të njëjtën mënyrë:duke mos u stresuar./Bestlifeonline.com- Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE