Connect with Us

Luftërat e ardhshme do të jenë për ujin e pijshëm

Blog

Luftërat e ardhshme do të jenë për ujin e pijshëm

Publikuar

-

Nga Jayati Ghosh “Project Syndicate”

Rreziqet e ndotjes së mjedisit, po marrin një vëmendje gjithnjë e më të madhe në ditët e
sotme, sidomos në botën në zhvillim, dhe për arsye të forta. Indekset e cilësisë së ajrit, janë përkeqësuar në shumë vende, me Indinë në veçanti, që po përballet me një emergjencë akute të shëndetit publik.
Por sado serioz që është problemi i ndotjes, ai nuk duhet të lërë në hije një katastrofë tjetër mjedisore, që mund të jetë një burim potencial për konflikte në të ardhmen:mungesa e
qasjes tek uji i pijshëm. Tani që nuk po zbatohen më rregullat e vjetra, që rregullojnë ciklet makroekonomike, mbetet të shihet se çfarë mund të shkaktojë recesioni ekonomik i rradhës
në Shtetet e Bashkuara.

Por nëse historia e kohëve të fundit, na ka mësuar diçka, del se kërcënimi më i madh buron jo nga Rezerva Federale e SHBA-së, apo ndonjë sektor i ekonomisë, por nga Shtëpia e Bardhë. Ne mund të jetojmë në një “planet blu”, por më pak se 3 për qind e gjithë ujit është i freskët, dhe
një pjesë e madhe e tij është e paarritshme.
Për shembull, sepse ndodhet nën akullnaja. Që nga viti 1960, sasia e ujit të freskët të disponueshëm për frymë është përgjysmuar, duke e lënë mbi 40 për qind të popullsisë së botë të përballet me stresin e gjetjes së ujit. Deri në vitin 2030, kërkesa për ujë të pijshëm, do të tejkalojë me 40 për qind furnizimin aktual me ujë.

Me gati 2/3 e ujit të pijshëm që vjen nga lumenjtë dhe liqenet, të cilët tejkalojnë kufijtë kombëtarë, shtimi i stresit për furnizimin më ujë po ushqen një rreth vicioz, në të cilin vendet konkurrojnë vendet, çka çon në stres më të madh, dhe tek më shumë konkurrencë. Sot, qindra marrëveshje ndërkombëtare për ujërat, janë nën një presion për t’u anuluar.
Kina, India dhe Bangladeshi, kanë një konflikt të fortë mes tyre mbi lumin Brahmaputra,
një nga më të mëdhenjtë në Azi. Kina dhe India po ndërtojnë vazhimisht diga, që kanë shtuar frikën e devijimit të rrjëdhës. Qeveria indiane e ka përdorur devijimin e rrjedhës, për të ndëshkuar Pakistanin për shkak të sulmeve terroriste.

Ndërtimi i digave në rrjedhën e sipërme të lumit Nil nga Etiopia, ka shkaktuar zemërimin e Egjiptit, ku lumi ka rrjedhën e tij të poshtme. Dhe konfliktet ndërkufitare janë vetëm fillimi. Tensionet e lidhura me ujërat, janë në rritje edhe brenda vendeve, midis komuniteteve rurale dhe urbane, dhe midis konsumatorëve bujqësorë, industrialë dhe shtëpiakë të ujit.
Vitin e shkuar, mungesa e ujit nxiti konflikte në pjesë të Afrikës Lindore, si Kenia, vend që ka një histori të përplasjeve të forta fisnore në lidhje me qasjen tek uji i pijshëm. Në fakt, ka histori të gjata të konflikteve mbi ujërat e shumë lumenjve kryesorë, përfshirë Nilin, Amazonën, Mekongun dhe Danubin.
Por ashpërsia dhe shpeshtësia e konflikteve të tilla është e destinuar të rritet, pasi ndryshimi i klimës po ndryshon modelet e reshjeve, duke shkaktuar thatësira dhe përmbytje më të shpeshta, më intensive dhe më të zgjatura në kohë. Rezervat e ujit po zvogëlohen gjithnjë e më shumë, teksa po ndoten nga industritë, plastika dhe mbeturinat e tjera.

LEXO EDHE:  Zjarr dhe furi!/SHBA-Kore e Veriut gati për luftë vdekjeprurëse! (Video)

Në vendet me të ardhura të mesme, trajtohet më pak se një e treta e ujërave të zeza. Ndërkohë, në vendet me të ardhura të ulëta, kjo shifër është shumë më e vogël. Rreth 1.8 miliardë njerëz, konsumojnë ujin që vjen nga burime të kontaminuara me fekale.
Stresi i gjetjes së ujit i prek të gjithë, por sektori bujqësor që përbën 70 për qind të të gjithë konsumit të ujit në nivel global, është më i prekshëm nga furnizimet e reduktuara. Mungesa e ujit e vështirëson mbarështimin e bagëtive. Edhe zonat urbane, rrezikohen nga një situatë katastrofike.
Vitin e kaluar, qyteti i Kejp Taunit në Afrikën e Jugut, u përball me mungesa të mëdha të ujit të pijshëm. Ngjashëm edhe Meksiko Siti, po përballet prej vitesh me krizën e ujit. Ashtu si
me ndryshimin e klimës, pasojat më të rënda të krizës së furnizimit me ujë, prekin disproporcionalisht rajonet më të varfra në botë, sidomos Afrikën dhe Azinë Jugore dhe Qendrore.

Në një pjesë rurale të rajonit Maharashtra në Indi, gratë dhe vajzat ecin deri në 25 kilometra në ditë, për të siguruar ujin e pijshëm. Në fshatra të tjerë, në kushtet kur puset e zonës kanë shterrur, familjet duhet të caktojnë një anëtar që të merret enkas vetëm me sigurimin e ujit të pijshëm.
Ndërkohë, ekonomitë e zhvilluara shmangin jo vetëm një pjesë të mirë të stresit të furnizimit me ujë (të paktën tani për tani). Por ato ruajnë ende teprimet e stilit të tyre të jetesës, të cilat kanë nxitur ndryshimin e klimës dhe degradimin e mjedisit, përfshirë këtu edhe pakësimin e ujit të pijshëm.
Kultivimi i orizit, përmendet shpesh si një nga shkaktarët e kësaj ituate. Por 1 kg mish viçi, kërkon 5 herë më shumë ujë, sesa prodhimi i 1 kg oriz, dhe 130 herë më shumë ujë se 1 kg patate. Dhe duke qenë se produktet bujqësore përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të eksporteve të shumë vendeve në zhvillim, këto vende janë shumë më të rrezikuara nga kriza e ujit.

Në vitin 2015, shtetet anëtare të OKB miratuan Synimet e Zhvillimit të Qëndrueshëm, ku përfshihet edhe domosdoshmëria për të “siguruar dhe menaxhuar në mënyrë të qëndrueshme furnizimin me ujë për të gjithë”. Por në 4 vitet e fundit, problemet në këtë fushë janë përkeqësuar. Komuniteti ndërkombëtar, mund ta gënjejë veten për një fare kohe, por kërcënimi nga luftërat për ujin, po afrohet gjithnjë e më tepër. Për shumë njerëz në Afrikë, Azi dhe gjetkë, ai ka mbërritur tashmë./Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Refuzoi postin e presidentit të Izraelit/ Çfarë nuk dini mbi shkencëtarin e famshëm Albert Ajnshtajn

Publikuar

-

Nga

I lindur në Gjermani më 14 mars 1879, Albert Ajnshtajni u bë i famshëm në komunitetin e shkencetarëve për teorinë e tij të përgjithshme mbi relativitetin, që ripërcaktoi kuptimet mbi hapësirën, ​​kohën, materien, energjinë dhe gravitetin.

Në vitin 1921, Ajnshtajni fitoi çmimin Nobel në Fizikë, për shpjegimin e efektit fotoelektrik.Ai konsiderohet një nga figurat më të respektuara në historinë e shkencës. Por sa informacion keni mbi jetën e tij? Ja cilat janë 5 faktet befasuese mbi të, të cilat mund të mos i keni ditur…

1.Teoria e tij e Relativitetit, u refuzua në Britani deri në vitin 1919

Teoria e Relativitetit, e bëri menjëherë të famshëm kur u konfirmua nga astronomët britanikë,

të udhëhequr nga shkencëtari Artur Edington, gjatë një eklipsi diellor në vitin 1919. Por kur Ajnshtajni i panjohur e publikoi për herë të parë në vitin 1905, teoria nuk bindi as edhe një shkencëtar britanik.

Shkencëtarët e Universitetit të Kembrixhit, e injoruan, ri-interpretuan ose e refuzuan konceptin e relativitetit, për shkak të mungesës së provave eksperimentale.Ajo u pranua dhe nisi t’u mësohet studentëve nga Edington në vitin 1920.Filozofët e Universitetit të Oksfordit, e tallnin teorinë deri në vitin 1919, pasi sipas tyre ajo binte në kundërshtim me mësimet e klasikëve grekë si Euklidi.

2.Albert Ajnshtajni, e braktisi pacifizmin e tij sapo nazistët u ngjitën në pushtet

Pacifizmi i Ajnshtajnit gjatë Luftës së Parë Botërore, është i mirë-njohur.Por më pak i njohur është ndryshimi i qasjes së tij në vitin 1933, disa muaj pasi në pushtet u ngjit Adolf Hitleri, në favor të riarmatimit ushtarak të Evropës, për t’iu kundërvënë kërcënimit nazist.Kjo shumë kohë para politikanëve evropianë dhe amerikanë.

Madje në vitin 1939, ai i rekomandoi presidentit amerikan Frenklin Ruzvelt ndërtimin e një bombe atomike, duke ndihmuar në fillimin e Projektit Manhatan në vitet 1941–1942.Por pas Luftës së Dytë Botërore, Ajnshtajni ndryshoi sërish mendje, dhe loboi shumë kundër armëve bërthamore. Akti i tij i fundit publik, disa ditë para vdekjes së tij në vitin 1955, ishte nënshkrimi  i Manifestit Anti-bërthamor Rasëll-Ajnshtajn, i iniciuar nga filozofi britanik Bertrand Rasëll.

LEXO EDHE:  Ja si Tajvani mund të fusë në luftë Amerikën dhe Kinën

LEXO EDHE:  BE luftë kundër dezinformimit rus në internet

3.Refuzoi postin e presidentit të Izraelit

Në vitin 1952, Ajnshtajnit iu ofrua presidenca e Izraelit. Ai e refuzoi atë, duke theksuar se marrëdhënia e tij me popullin hebre ishte “lidhja më e fortë e tij njerëzore”. Vendimi i tij, ishte kulmi i 3 dekadave të sjelljes së tij të dyfishtë ndaj Sionizmit. Hebre në origjinë, Ajnshtajni kishte  gjithnjë dyshime se Sionizmi, do të inkurajonte përdorimin e dhunës.

Megjithëse mblodhi para për kauzën sioniste në vitet 1920, dhe mbështeti themelimin e Universitetit Hebraik të Jeruzalemit – të cilit ia dhuroi të gjitha studimet e tij pas vdekjes – Ajnshtajni mbeti më shumë individualist, për t’u angazhuar ndaj një kombi të caktuar.

4.Nuk u rikthye kurrë në Evropë pas vitit 1933

Që nga vitet 1920, Ajnshtajni cilësohej si një qytetar i botës, pjesërisht si rezultat i ligjëratave të tij globale në Evropë, Japoni, Palestinë, Amerikën e Jugut dhe Shtetet e Bashkuara.Por pasi u largua nga Evropa në vitin 1933, dhe u vendos në Nju Xhersi, ai nuk u kthye më kurrë në atdheun e tij, megjithë ftesat e panumërta.Pjesë e këtij hezitimi ishte mosbesimi i tij i madh ndaj Gjermanisë së tij, pas tmerreve të periudhës naziste.Për më tepër, Ajnshtajni nuk kishte asnjë dëshirë të përfshihej në çështjen e Palestinës.

5.Është ndoshta figura më e cituar e epokës sonë

Albert Ajnshtajni, është një nga njerëzit më të cituar të të gjitha kohërave. Faqja e internetit, Ëikiquote, ka shumë më shumë referenca mbi Ajnshtajnin sesa mbi Aristotelin, Galileo Galilein, Isak Njutonin, Çarls Darvinin apo Stefën Houking, dhe madje më shumë sesa bashkëkohësit e tij të famshëm si Uinston Çërçill dhe Xhorxh Bernard Shou.

Përtej shkencës, Ajnshtajni ishte një analist mbi tema si arsimi, martesa, paratë, natyra e gjeniut, muzika, politikas etj. Siç i tha me ironi një miku të tij në vitin 1930:”Për të më ndëshkuar për shpërfillje ndaj autoritetit, fati më ka bërë vetë një autoritet!”./Përshtati në shqip CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

E rrallë në Rusi/ Shkencëtarët gjejnë qenin 18,000 vjeçar të ngrirë në akuj

Publikuar

-

Nga

Shkencëtarët rusë nxorën së fundmi në pah ekzistencën e një qenushi parahistorik, që besohet të jetë 18,000 vjeç.

Qeni është gjetur në një zonë të ngrirë në Lindje të vendit.
Ky qen është zbuluar vitin e kaluar nën një grumbull balte të ngrirë pranë qytetit lindor Yakutsk. Qenushi është ruajtur jashtëzakonisht mirë, ka qime, dhëmbë, mustaqe dhe qerpikë ende të paprekura.

“Ky qenush i ka të gjitha gjymtyrët, leshterikun, madje edhe mustaqet. Hunda është e dukshme. Ka dhëmbë. Për shkak të disa të dhënave është bërë i mundur përcaktimi i gjinisë, qenushi është mashkull”, tha Nikolai Androsov, drejtor i muzeut privat të Botës Veriore ku ruhen eshtrat.

Fjalimin e mbajti në prezantimin e bërë në Muzeun Mammoth të Yakutsk, muze ky i specializuar për ekzemplarët antikë.
Me të zbuluar qenushin, shkencëtarët nga Qendra e Palaeogjenetikës me qendër në Stokholm, morën një pjesë të eshtrave për të studiuar ADN-në, gjë që përcaktoi moshën 18,000 vjeçare të qenit.

LEXO EDHE:  Kulla: Nikolla Gruevski po e con Maqedoninë drejt luftës

LEXO EDHE:  Lufta brenda PS-së/ Deputeti i majtë shuan zërat

Vitet e fundit, Territori lindor i Rusisë ka siguruar shumë pasuri për shkencëtarët që studiojnë mbetjet e kafshëve antike. Ndërsa akulli i prekur nga ndryshimi i klimës shkrihet, gjithnjë e më shumë pjesë të mamuthëve të leshtë, qenve dhe kafshëve të tjera parahistorike po zbulohen. Shpesh zbuluesit nuk janë shkencëtarët por gjahtarët mamoshë ata që i zbulojnë.

Fakti që një nga arsyet e gjetjes së kafshëve prehistorike nën akullnaja është ngrohja globale përbën një problematikë masive, e cila shkon përtej studimit të mbetjeve të gjetura./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse NATO është ende thelbësore për paqen në botë

Publikuar

-

Nga

Nga Jeremy Cliffe “New Statesman”

Për mendjet e përqëndruara, nuk ka gjë më negative sesa kërcënimi nga Armagedoni bërthamor. Kjo ishte të paktën e vërtetë për NATO-n, gjatë dekadave që pasuan themelimin e saj në vitin 1949. Gjatë Luftës së Ftohtë, aleanca kishte një qëllim të përbashkët (mbrojtjen kolektive), një hapësirë të përbashkët (Atlantikun e Veriut), dhe një kundërshtar të përbashkët (Bashkimin Sovjetik).
Parimet ishin të thjeshta. Të tilla ishin edhe në vitin 1989, pasi ra Muri i Berlinit, dhe kur shtetet e Evropën Qendrore dhe Lindore iu bashkuan aleancës. Megjithatë më 3 dhjetor 2019, kur udhëheqësit e saj u mblodhën në Londër, për të kremtuar 70-vjetorin e lindjes së NATO-s, u shtruan pikëpyetje të mëdha mbi të ardhmen e saj.
Madje Emanuel Makron, e shpalli NATO-n “klinikisht të vdekur”, gjatë një interviste që tha për “The Economist” muajin e kaluar. Deklaratat e tij synonin të provokonin, dhe në këtë aspekt pati sukses. Atlantistët e tronditur nga Uashingtoni në Varshavë, e kritikuan papërgjegjshmërinë e një qasje të tillë.
“Ky nuk është këndvështrimi im i bashkëpunimit në NATO”- deklaroi Angela Merkel. Rexhep Tajip Erdogan ishte më pak diplomatik. Presidenti turk, tha se ishte Makron ai që kishte pësuar “një vdekje klinike”. Ndërkohë presidenti amerikan Donald Trump, i quajti “fyese” komentet
e Makron.
Është e vërtetë:gjuha e presidentit francez ishte shumë e ashpër. Neni 5 i traktatit të NATO-s, mbi mbrojtjen kolektive, bazohet në parimin se një sulm ndaj njërit prej anëtarëve, është një sulm ndaj të gjithëve. Në këndvështrimi komod i Parisit, kjo gjë mund të duket si abstrakte.
Por në skajet lindore të Evropës, ai nen është shumë domethënës.
Vizitoni për pak ditë vendet e Balltikut, që po vëzhgojnë me nervozizëm ndërtimin e pozicioneve të reja ushtarake në enklavën ruse të Kaliningradit. Aty Neni 5, nënkupton ndryshimin midis sovranitetit paqësor, dhe luftës hibride që Rusia ka zhvilluar në Ukrainë dhe Gjeorgji.
Por ndërhyrja e Makronit, nuk ishte tërësisht e pajustifikuar. Në nivelin intelektual dhe strategjik, NATO në mos ka vdekur, është dukshëm në agoni. Nëse misioni i saj është të mbrojë Perëndimin nga Rusia, atëherë pse Turqia po ble sistemet ruse të mbrojtjes, dhe me bekimin e heshtur të SHBA-së, po lufton tani kurdët në Sirinë Veriore, bashkë me trupat ruse?
Nëse misioni i NATO-s, është të garantojë sigurinë, pse Trumpi ka sugjeruar që SHBA-ja të mos ndërhyjë për të mbrojtur anëtarët më të vegjël të aleancës, siç është për shembull Mali i Zi? Nëse misioni i saj është të kundërbalancojë fuqitë jo-perëndimore, pse vetë Makron deklaroi kohët e fundit se “armiku ynë i përbashkët është terrorizmi”?
Përplasjet dhe përçarjet janë të shumta. NATO ka dështuar të ndërtojë një kulturë të përbashkët strategjike, ka shmangur debatet e mëdha mbi të ardhmen e saj, dhe e ka nënçmuar mendimin e opinionit publik. Por në veprim, janë edhe shumë forca të tjera të mëdha.
Në horizont, po shfaqet një rend i ri shumëpolar botëror, në të cilin interesat dhe përparësitë e anëtarëve të NATO-s, nuk janë më dhe aq të njëjta sa dikur. Evropianët e marrin shpesh si të mirëqenë mbrojtjen nga aleanca, edhe kur flirtojnë me fuqitë e jashtme. Të njëjtët udhëheqës gjermanë që kritikuan komentet e Makron, janë duke e ftuar me entuziazëm kompaninë kineze Huauei të instalojë rrjetin e tij të ri celular 5G.
Sulmet e SHBA-së ndaj aleatëve të saj, kontrastojnë shumë me frikën nga rritja e Kinës, një tendencë që nuk do të marrë fund me presidencën Trump. Makron veçoi me të drejtë ngjarjet në Siri, ku “nuk ka pasur asnjë planifikim dhe koordinim të NATO-s”.
Presidenti francez, pyeti nëse duhet të zbatohet Neni 5, nëse Siria hakmerret kundër Turqisë, dhe pyeti sërish se sa të përkushtuara mbeten SHBA-të për të ofruar garanci, në një rajon që po lëshon ndaj sferës ruse të ndikimit. Leksoni, përfundon Makron, është se “Evropa duhet të jetë autonome, në aspektin e strategjisë dhe aftësisë ushtarake”.
Dhe kjo nënkupton sipas tij, rivendosjen e marrëdhënieve me Rusinë, dhe përqendrimin mbi zgjidhjen e krizave në periferi të kontinentit. Sa më jofunksionale që duket NATO, aq më shumë ndikim do kenë mendimet e Makron. Evropa po ecën përpara.
Buxhetet e saj të mbrojtjes, po shkojnë drejt mesatares prej 2 për qind të PBB-së, që është dhe objektivi i NATO-s. Ministrja gjermane e Mbrojtjes, Anegret Kramp-Karrenbauer, iu përgjigj komenteve të Makron, duke rikthyer angazhimin e vendit të saj për arritjen e kuotës 2 për
qind.
Dhe evropianët janë duke u përmirësuar në shpenzimin e parave për mbrojtjen. Por përpjekjet e Evropës, janë më tepër hapa të vegjël në drejtimin e duhur, sesa një zëvendësues serioz i fuqisë kolektive të NATO-s. Rusia e Putinit, mbetet një kërcënim gjeopolitik.
Hendeku midis kërkesave më të gjera që po shpalosen në shekullin XXI, dhe kapaciteteve
të një Evrope post-NATO, mbetet shumë i madh. Gjermania mund të ketë si synim 2 për qind shpenzime në mbrojtje, por do ta arrijë këtë vetëm në vitet 2030 në rastin më të mirë.
Aleancës mund t’i mungojë një kulturë e përbashkët strategjike, dhe po kështu ndodh edhe me BE-në. Qasja e Makron është pra realiste. SHBA-ja po bëhet ralisht më pak e besueshme, dhe Evropa duhet të mbrojë interesat e saj, duke bërë më shumë për sigurinë e vet, dhe duke u përpjekur të sigurojë një autonomi në këtë aspekt./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE