Connect with Us

PPP-të ose Paratë e Përdorura Paturpësisht!

Ekonomi

PPP-të ose Paratë e Përdorura Paturpësisht!

Publikuar

-

Partneritet Privat-publik

Partneritetet Publike-Private, të njohura si PPP-të, apo koncesionet, nuk janë shpikur në Shqipëri. Ato përdoren si një alternativë investimi, kur një shtet ka nevojë për investime të mëdha dhe nuk ka burimet e duhura për ta bërë këtë.

Projektet i merr përsipër t’i realizojë investitori privat dhe shlyerja bëhet në një afat relativisht të gjatë, që zakonisht përkon me një periudhë të përafërt me atë të shfrytëzimit të këtij investimi e që jo doemos duhet të jetë nga shteti apo taksapaguesit, por shumë më tepër nga përdoruesit e këtij investimi, për një periudhë disavjeçare.

Rreziku ndahet mes dy palëve. Nga ana tjetër, shteti vendos që një projekt të caktuar ta japë me PPP, kur vëren që ka prioritete të tjera më të rëndësishme për investimet e kryera me para publike dhe pasi është i bindur se ky investitor e realizues privat ka kapacitetet e duhura, ekonominë e shkallës dhe kapitalin e nevojshëm. E megjithatë, edhe vende të zhvilluara e kanë pasur të vështirë t’i kontrollojnë këto lloj partneritetesh.

Eurodad (Rrjeti Europian mbi Monitorimin e Borxhit) që përbëhet prej 47 organizatash të shoqërisë civile, nga 20 vende europiane, gjeti së fundmi nga një monitorim se projektet PPP po rezultojnë me kosto të larta për buxhetet publike dhe me një nivel të tepruar të rrezikut për sektorin publik dhe, për rrjedhojë, një barrë të rëndë për qytetarët. Çdo PPP e studiuar ishte më e rrezikshme për shtetin, sesa për kompanitë private të përfshira, pasi sektori publik kërkohej të hynte dhe të merrte kostot kur gjërat nuk shkonin mirë. Edhe vende të zhvilluara nuk arrijnë t’i kontrollojnë ato. Në Suedi, kostoja totale e ndërtimit e spitalit të Nya Karolinska Solna (NKS) arriti nga 1.4 miliardë në 2.4 miliardë euro dhe tani njihet si “spitali më i shtrenjtë në botë”.

Në Shqipëri, çdo ditë e më shumë, po bëhet e qartë që kontratat PPP janë të hartuara keq, pa asnjë lloj studimi, me kosto të fryra që, për fat të keq, sa vijnë e po shtohen, me rrezikun që e merr të gjithë përsipër shteti. Kostot po tejkalojnë çdo lloj parashikimi, ndërsa shteti po detyrohet të paguajë dhe për shërbimet që privati nuk i kryen, pasi në kontrata është parashikuar pagesa për një numër fiks shërbimesh, që i mundësojnë privatit të dalë me fitim. Vetëm për koncesionet e shëndetësisë, janë paguar 4 vitet e fundit rreth 10 milionë euro për shërbime të pakryera.

Të mjaftueshme këto për të ndërtuar nga e para një spital modest! Nëse nuk paguan, privatët nuk e kanë të vështirë të fitojnë gjyqet. Në rastin e koncesionit të sterilizimit, Ministria e Shëndetësisë u detyrua të kufizonte operacionet, sepse pagesat në vitin 2018 dolën përtej parashikimit dhe u tejkaluan me rreth 3.6 milionë euro (nga 17 mln euro që ishte kontrata vjetore).
Në buxhetin e vitit 2020, shpenzimet kapitale parashikohen me ulje 4%, ndërsa pagesat koncesionare do të rriten me 16%! Këto pagesa kanë arritur në 30% të shpenzimeve kapitale me burime të brendshme dhe 17% të investimeve totale kapitale (një vit më parë, kjo peshë ishte rreth 13%). Po ndodh ajo që pritej. Angazhimi në projektet koncesionare pa efektivitet po e detyron qeverinë të kufizojë shpenzimet e tjera kapitale (ndoshta edhe më të domosdoshme), në mënyrë që të ruajë ekuilibrat e buxhetit.

LEXO EDHE:  Ekonomia mund të dëmtojë shanset e presidentit Trump për rizgjedhje

Transparenca mungon tërësisht. Projekti i Rrugës së Arbrit, me një të rënë të lapsit, u rrit me 45%, në 58 miliardë lekë, nga kontrata fillestare. Asnjë transparencë, pse, kur, dhe si u ndryshua kontrata. Për projektin tjetër, atë të Milot – Balldren, do të paguajmë 17 milionë euro për kilometër, për një rrugë në mes të askundit, që nuk i sjell asnjë vlerë të shtuar ekonomisë, por kursen vetëm 5-10 minuta nga koha e shoferëve. Kostoja e projektit tjetër, Orikum – Dukat, u rrit me 23% në tabelat e buxhetit 2020, në raport me kontratën.

Kostot vetëm sa vijnë e shtohen përtej parashikimeve dhe, nëse vazhdohet me këto ritme, rrezikohet që të kalohet kufiri i pagesave prej 5% të të ardhurave tatimore të vitit të mëparshëm, përtej së cilës qeveria do të detyrohej të korrektonte të ardhurat, ku rruga më e shpejtë do të ishte rritja e taksave. Projekti “One billion”, i trumbetuar me të madhe tre vjet më parë, që synonte të paktën ndërtimin e pesë akseve rrugore, përfshirë dhe Thumanë – Rrogozhinë, 150 shkollave, një spitali model në Fier etj., tashmë është “mbushur” vetëm me tre rrugë (Rruga e Abrit, Milot – Balldren dhe Orikum – Dukat). Një shpërdorim i paturpshëm ky i parave të taksapaguesve, që dekurajon bizneset dhe individët të jenë të përgjegjshëm në marrëdhëniet e tyre me shtetin.

Institucionet ndërkombëtare, të cilat kishin paralajmëruar që në fillim rreziqet që vinin nga angazhimi i lartë me PPP-të, tani po flasin hapur për pasojat dhe ndikimin negativ të tyre në rritjen ekonomike. Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), në raportin e saj të fundit, rendiste si një prej arsyeve të rishikimit në ulje të performancës ekonomike edhe “risqet e brendshme të lidhura me detyrimet e mundshme që rrjedhin nga programet e Partneriteteve Publike-Private, që u mungon transparenca dhe përgjegjshmëria”!-EDITORIAL- MONITOR

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomi

Pas tërmetit, ndryshon rregullorja për zhvillimin e territorit

Publikuar

-

Nga

Situata e post-tërmetit ka lënë pas emergjencën për riparime dhe ndërhyrje në objektet që janë dëmtuar. Për të përshpejtuar këtë proces Këshilli i Ministrave ka ndërhyrë në një vendim që lidhet pikërisht me këtë pikë duke shkurtuar afatin për dhënien e autorizimit për këtë pjesë. Konkretisht në mbledhjen e fundit qeveria miratoi ndryshimin e një pike në nenin 24 të rregullores për zhvillimin e territorit.

Ky ndryshim përcakton se në raste të jashtëzakonshme autoritetet vendore vendosin brenda 5 ditësh për pajisjen e leje ndërtimi.

“1/1. Autoriteti vendor vendos, me procedurë të përshpejtuar, brenda 5 (pesë) ditëve pune nga data e paraqitjes së aplikimit në sistemin e-leje, për pajisjen me leje ndërtimi, për ndërtimin, riparimin apo restaurimin e objekteve të dëmtuara, si pasojë e fatkeqësive natyrore dhe emergjencave civile.

Përjashtimisht, vetëm për këto raste, autoriteti përgjegjës për miratimin e lejeve të ndërtimit për ndërtimin, riparimin apo restaurimin e objekteve të dëmtuara, si pasojë e fatkeqësive natyrore dhe emergjencave civile, është kryetari i bashkisë brenda territorit administrativ të bashkisë ku kërkohet leja me procedurë të përshpejtuar, dhe:

  1. a) aplikimet paraqiten për shqyrtim dhe miratim nëpërmjet sistemit elektronik të lejeve nga ana e Institutit të Ndërtimit, bashkisë përkatëse apo projektuesve të licencuar;
  2. b) dokumentacioni i vetëm që duhet të dorëzohet nga aplikuesi është:
  3. akti i konstatimit për objektin e dëmtuar, i hartuar nga strukturat përkatëse të ngarkuara nga legjislacioni në fuqi;
  4. projekti teknik/konstruktiv i hartuar nga Instituti i Ndërtimit, bashkia përkatëse apo projektuesit e licencuar”” thuhet në vendim.

LEXO EDHE:  “Do kemi raste të rënda goditjesh”/ Paralajmëron Rama

LEXO EDHE:  "Do kemi raste të rënda goditjesh"/ Paralajmëron Rama

Në pikën 1 të nenit 24 të rregullores saktësohet se afati normal për të vendosur për një leje është 10 ditë nga dorëzimi i aplikimeve.

Tërmeti i 26 nëntorit la të dëmtuara me mijëra banesa ndërkohë që një pjesë e tyre duan ndërhyrje nga më të thjeshtat deri tek më të sofistikuarat kurse të tjera është vendosur që të shemben përfundimisht. Deri në datë 10 nëntor ishin 6298 objekte të inspektuara në total nga ana e inspektorëve në terren./ Monitor

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Dëmet nga tërmeti katastrofik / Xhepa: Të parikuperueshëm për ekonominë

Publikuar

-

Nga

Eksperti i ekonimisë, Selami Xhepa, ka qenë pjesë e tryezës së studios së lajmeve të “RTV Ora” ku si temë diskutimi ka qenë fatura financiare që shkaktoi tërmeti i 26 nëntorit dhe pesha e saj  në ekonominë e vendit.

Për Xhepën dëmet ekonomike që solli tërmeti janë të parikuperueshme jo vetëm për momentin por edhe për vitet në vijim.

Fatkeqësisht lajmet negative që ka pasur ekonomia përgjatë gjithë vitit 2019 po ofrojnë që edhe për vitin 2020, ku barra apo pesha e ngjarjeve negative do vazhdojë të jetë edhe më e fortë. Vettingu i politikës, që pati kosto kaq të madhe për ekonominë, performanca ekonomike e vendit tonë ka qenë e moderuar për të mos thënë mediokre. Kostot dhe fatura financiare që ekonomia jonë do jetë e detyruar të bëjë për të përballuar dëmin shumë të madh që iu është bërë ekonomisë, në fakt është një dëm që fatura financiare, se kjo do varet nga shkalla dhe ambicia e qeverisë, sepse është qeveria që do e përcaktojë, por si dëm ekonomik, ajo zhbërja e pasurisë së individit dhe e pasurisë kombëtare dhe efekti që ka për rritjen ekonomike jo vetëm në 2019 por dhe në vazhdimësi janë të parikuperueshme,” ka vlerësuar eksperti Xhepa./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Fiskalizimi/ Rreth 100 milion euro kosto për bizneset

Publikuar

-

Nga

Procesi i fiskalizimit do të kërkojë që bizneset të nxjerrin më shumë para ekstra nga xhepi. Për t’iu përshtatur kërkesave të reja të fiskalizimit, një biznesi do t’i duhet që minimalisht të ketë një kompjuter apo smartphone për të shkarkuar aplikacionin që do të bëjë regjistrimin e shitjeve ditore, printerin fiskal, vulën dixhitale, vetëm marrja e së cilës kërkon 4.000 lekë në vit dhe një linjë interneti të dedikuar, si dhe kostot e mirëmbajtjes.

“Monitor” ka përllogaritur më herët, me ndihmën e kontabilistëve, kostot me të cilat do të përballet biznesi me implementimin e procesit të fiskalizimit dhe për fat të keq ato janë disafish më të larta edhe se vetë taksat që paguan biznesi i vogël.

Kështu vetëm kostot fillestare në vitin e parë të implementimit shkojnë 53,200 lekë, ndërsa kostot e mirëmbajtjes në varësi të linjës së internetit që do të përdoret, do të shkojnë nga 64,200 deri në 94,200 lekë. Në total, vitin e parë një biznes do të paguajë 960 – 1200 euro, sipas tabelës më poshtë.

Bazuar në parashikimet e ekspertëve mbi kërkesat që ka sistemi i ri dhe përllogaritjeve të Monitor duke iu referuar çmimeve të tregut  tek kostot fillestare që do të nevojiten për implementimin e sistemit është përfshirë: çmimi i një kompjuteri rreth 30 mijë lekë, printer fiscal 16800 lekë (140 euro), vula dixhitale e cila kushton 6400 lekë. Ndërsa në kostot e mirëmbajtjes, të cilat janë periodike, ekspertët llogarisin kostot për mirëmbajtjen e softuerit, linjën e dedikuar të internetit, si dhe përditësimin e programeve financiare.

Në fund të vitit 2018, sipas të dhënave të INSTAT, numri i ndërmarrjeve në vend ishte 121 mijë, pa përfshirë këtu fermerët. Prej tyre rreth 105 mijë është numri i ndërmarrjeve aktive. Minimalisht biznesit shqiptar vetëm gjatë vitit të parë fiskalizimi do t’i kushtojë rreth 100 milionë euro (llogaritur me koston minimale fillestare prej rreth 1,000 euro). Në vitet në vijim kosto përgjysmohet, por sërish mbetet e lartë për shkak të mirëmbajtjes, vulës dixhitale dhe internetit të dedikuar.

Kompanitë e kasave fiskale paralajmërojnë kosto të larta

Gjatë seancës dëgjimore më kompanitë e kasave fiskale ditën e djeshme u diskutuan kostot që sistemi i ri i fiskalizimit. Në një vlerësim të kompanive të kasave fiskale kostot përllogaritet të shkojnë deri në 1300 euro. Bledar Balla përllogariti disa nga kostot që do të përballet menjëherë biznesi. Sipas tij një kompjuter sot me çmim tregu kushton 250 euro, printeri fiskal është rreth 100 euro, licenca e Windows 1010 euro, një ubs 30 euro, licenca për një soft të thjeshtë shitjesh përllogaritet rreth 200 euro, një antivirus 15 euro në muaj (180 euro në vit), linja e internetit 100 euro në vit, dhe certifikata digjitale 6000 lekë çdo vit. Me tej, Bledar Balla përllogarit se vetëm për mirëmbajtjen e softit një biznes duhet të paguajë 5 mijë lekë ccdo muaj apo rreth 60 mijë lekë në vit.

“Sot për kasat kompanitë në 5 vjet është e llogaritur paguajnë 479 euro bashkë me çmimin e kasës dhe vlerën e mirëmbajtjes në 5 vjet. Totali për ta mirëmbajtur për 5 vjet 479 euro”,- shpjegon Bledar Balla, përfaqësues i kompanive të kasave.

Më herët për Monitor kompanitë e kasave fiskale kishin deklaruar se sistemi i ri do të kërkojë që kasat të raportojnë të gjitha transaksionet në kohë reale. Përfaqësues të kompanive të kasave fiskale thanë për “Monitor” se po punojnë dhe kanë arritur që kasat të përshtaten me kërkesat e reja të sistemit, por sipas një protokolli që ata kanë krijuar.

LEXO EDHE:  Basha me biznesin gjerman/ Fund abuzimeve

LEXO EDHE:  Një buxhet vetëm për Lulin

“Që në momentin kur u hodh ideja e fiskalizimit, me kërkesat që ata parashtruan, ne kemi ndërtuar një protokoll për kasat aktuale. Kemi krijuar një protokoll tonin, i cili mundëson që këto pajisje të transformohen me pak kosto për tatimpaguesin me gjithë karakteristikat që kërkon sistemi i ri. Qëllimi ynë është që transformimi nga një sistem në një sistem të jetë sa më i ulët”, – shpjeguan ata për “Monitor”.

N.q.s. do të punohet me logjikën e re të sistemit, i bie pastaj që është revolucion total dhe pajisjet duhen ndërruar të gjitha. Thënë më thjesht, kasat aktuale fiskale flasin një gjuhë, ndërsa sistemi i fiskalizimit flet një gjuhë tjetër. Kompanitë që ofrojnë kasa fiskale në treg konfirmuan për “Monitor” se janë në bisedime të vazhdueshme me përfaqësues të Ministrisë për të gjetur një zgjidhje me sa më pak kosto për biznesin.

Ministria: Fiskalizimi do të sjellë ulje të kostove dhe konkurrencë më të madhe në treg

Nga ana tjetër zëvendës Ministri i Financave dhe Ekonomisë ka deklaruar se nuk bëhet fjalë për kostot kaq të larta dhe se biznesi nuk do të paguajë më shumë se 7-8 euro në muaj për mirë mbajtjen. Ai u prononcua për mediat se nga të gjitha konsultimet që kemi bërë asnjëherë nuk është artikuluar një kosto e tillë, qoftë nga kompanitë e kasave fiskale, apo edhe nga operatorët e tjerë, të cilët jo detyrimisht janë të lidhur me një pajisje të caktuar fiskale. I gjithë ndryshimi ligjor ka konsistuar në hapjen e tregut, në hapjen e tregut për më shumë operatorë dhe në liberalizimin e përdorimit të një hardëare të caktuar, pra jo detyrimisht duhet përdorur një pajisje e caktuar fiskale, pasi mund të jetë çdo pajisje elektronike, e cila mund të instalojë një softëare fiskal dhe mund të transmetojë me transmetim 3G apo edhe me transmetim nëpërmjet kabullit. Thënë kjo, mundësitë janë të pafundme dhe natyrshëm e logjikshëm do të sjellë dhe një ulje të kostove dhe konkurrencë më të madhe në treg. Por, investime në lidhje me pajisjet fiskale, në vlera të tilla të cilat janë artikuluar sot, ne nuk kemi pasur asnjëherë. Ne kemi pasur komunikim verbal intensiv me të gjithë kompanitë e kasave, ashtu siç kemi pasur edhe komunikim me shkrim dhe nëpërmjet postës elektronike dhe kostot e vetme të cilat janë të lidhur me sistemin e ri të fiskalizimit janë kosto të mirëmbajtjes, të cilat së bashku me certifikatën elektronike, e cila është një risi në transmetim, pra kërkohet që biznesi të pajiset me një certifikatë elektronike, pra certifikatë elektronike së bashku me mirëmbajtjen varion në rangun e 7-9 euro në muaj dhe kjo është kostoja e vazhdueshme që do të jetë gjatë gjithë pjesës së fiskalizimit dhe kosto fillestare ne nuk kemi mar ndonjë artikulim, është hera e parë./ Monitor

LEXO TE PLOTE