Connect with Us

Shpikësi më vdekjeprurës në botë/ Mikail Kallashnikov dhe AK-47-a e tij

Blog

Shpikësi më vdekjeprurës në botë/ Mikail Kallashnikov dhe AK-47-a e tij

Publikuar

-

Cila ka qenë arma më vdekjeprurëse e shekullit XX-të? Ndoshta gjëja e parë që ju vjen ndërmend është bomba bërthamore, që llogaritet të ketë vrarë rreth 200.000 njerëz kur Shtetet e Bashkuara hodhën 2 prej tyre në qytetet japoneze të Hiroshimës dhe Nagasakit, në gushtin e vitit 1945.

Në fakt, një armë tjetër është përgjegjëse për shumë më tepër vdekje, madje miliona të tilla. Ajo është pushka sulmuese automatike Kallashnikov, e njohur zakonisht si AK-47. E prodhuar në fillim në fshehtësi vetëm për ushtrinë sovjetike, deri më sot janë prodhuar rreth 100 milionë kallashnikovë, dhe disa variante të kësaj arme.

Ajo gjendet sot në mbarë botën, sidomos në duart e shumë qytetarëve amerikanë. Sipas të dhënave zyrtare në vitin 2012, amerikanët blenë po aq AK-47 sa policia dhe ushtria ruse.

Rusi Mikail Kallashnikov, e shpiku armën që mban emrin e tij në mesin e shekullit të kaluar.

I lindur më 10 nëntor 1919, Kallashnikov ishte një mekanik tankesh në ushtrinë sovjetike gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai u plagos gjatë pushtimit gjerman të Bashkimit Sovjetik në vitin 1941. Duke parë në betejë avantazhin e madh që u jepnin gjermanëve armët e zjarrit, Kallashnikov vendosi të ndërtojë një armë më të mirë automatike.

Ai prodhoi disa modele, të cilat nuk ishin më të mira se të rivalëve të tij, para se të prodhonte AK-47 e parë. Emri i shpikjes më të madhe të tij, vjen nga ‘Automat Kalashnikova’ 1947, viti kur u prodhua për herë të parë. Në vitin 1949, AK-47 u bë arma zyrtare sulmuese e ushtrisë sovjetike.

E përdorur më vonë edhe nga vendet e tjera të Paktit të Varshavës, kjo armë u përhap me shpejtësi në gjithë botën, duke u shndërruar në një simbol të revolucionit në vende si Vietnami, Afganistani, Kolumbia dhe Mozambiku. Gjatë jetës së tij të gjatë, Kallashnikov vazhdoi që të modifikonte dizajnin klasik të armës së tij.

Në vitin 1959, ai nisi prodhimin e AKM, një armë më e lehtë dhe më pak e kushtueshme se AK-47. Ai prodhoi ndërkohë edhe mitralozin PK. AK-47 të modifikuara, prodhohen ende sot në shumë vende të botës. Po pse kjo armë ishte kaq shumë revolucionare?

Së pari, është relativisht e lirë për t’u prodhuar, është më e shkurtër, dhe më e lehtë për t’u mbajtur në duar, dhe e lehtë për t’u përdorur. Kjo armë cilësohet si tepër e besueshme në terrenet më të ashpra, duke nisur nga xhunglat e lagështa, deri tek stuhitë e rërës në Lindjes së Mesme, si në të ftohtë ashtu edhe në vapë.

LEXO EDHE:  SHBA përjashton Shqipërinë nga darka për Jeruzalemin

Ndërkohë, kërkon pak mirëmbajtje. Dhe kjo për shkak të ingranazheve të saj cilësore, që parandalojnë bllokimin e armës. Mikail Kallashnikovit, i pëlqente të mburrej për epërsinë e armës së tij ndaj pushkës automatike M-16 të ushtrisë amerikane.

“Gjatë Luftës së Vietnamit, ushtarët amerikanë do të flaknin armët e tyre M-16, për të marrë AK-47 dhe plumbat e saj nga ushtarët e vdekur vietnamezë. Dhe kam dëgjuar që ushtarët amerikanë në Irak e përdorin shumë shpesh këtë armë”- tha ai në një intervistë të vitit 2007.

Arma më e përdorshme në botë, cilësohet gjithashtu e përshtatshme për akte kriminale dhe terroriste. Pengmarrësit që sulmuan fshatin Olimpik në Mynih në vitin 1972 ,ishin të armatosur me kallashnikovë. Vetë ushtria amerikane, ka shpërndarë shumë nga këto armë në konflikte të ndryshme si në Afganistan dhe Irak.

Me një jetëgjatësi prej 20-40 vjetësh, AK-47 mund të çmontohet lehtësisht dhe rimodifikohet. Sot, çmimet e një arme të tillë shkojnë në qindra dollarë. Por disa AK-47, mund të blihen edhe për vetëm 50 dollarë amerikanë. Prodhimi i madh i armëve në të gjithë botën, veçanërisht në vendet me kosto të ulët të krahut të punës, ka nxitur rënien e çmimeve.

Për shpikjen e tij të spikatur, Bashkimi Sovjetik i dha Kallashnikovit Çmimin Stalin, Yllin e Kuq dhe Urdhrin e Leninit. Në vitin 2007, presidenti rus Vladimir Putin e veçoi këtë armë si “një simbol të gjenialitit të popullit rus”. Kallashnikov vdiq si një hero kombëtar në vitin 2013, në moshën 94-vjeçare.

Gjatë gjithë jetës së tij, Kallashnikov hodhi poshtë akuzat që bënin atë përgjegjës për numrin e madh të vrasjeve, dhe plagëve të shkaktuara me shpikjen e tij. Ai këmbëngulte se e shpiku atë atë armë për mbrojtje, dhe jo për sulm. Kur një gazetar e pyeti në vitin 2007, se si mund ta zërë gjumi natën, ai u përgjigj:”Unë fle mirë. Janë politikanët ata që duhet të fajësohen kur dështojnë të arrijnë një marrëveshje, dhe nisin të përdorin dhunën”.

Megjithatë, në vitin e fundit të jetës së tij, Kallashnikovi duket se ndryshoi mendje. Ai i shkroi një letër kreut të Kishës Ortodokse Ruse, ku ndër të tjera shprehej:”Dhimbja në shpirtin tim është e padurueshme. Vazhdoj t’i bëj vetes të njëjtën pyetje të pazgjidhshme:Nëse pushka ime ka marrë jetën e shumë njerëzve, a do të thotë që jam unë përgjegjës për vdekjen e tyre?”. Është një debat shumëvjeçar:Kush vret? Arma, apo që e mban atë? Në fund të letrës, ai shkroi:”Një skllav i Zotit, projektuesi Mikail Kallashnikov”./ The Conversation-Përshtatur nga CNA.al

 

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Pse Norvegjia është lidere në riciklimin e plastikës

Publikuar

-

Nga

Herë pas herë një zonjë e moshuar, i vendos mbeturinat e saj plastike në vrimën e një makinerie në hyrje të një supermarketi në kryeqytetin norvegjez Oslo. Me një sistem depozitimi që funksionon shumë mirë, Norvegjia riciklon pothuajse të gjitha shishet e saj plastike.

“Ju mund të shpëtoni prej tyre, por këtu keni mundësi ta bëni këtë në një mënyrë inteligjente”- thotë gruaja në të 70-at, teksa makineria i nxjerr një biletë me barkod që i jep të drejtën të marrë rreth 30 kroner (3 euro) në para të thata, ose të hedhura në kartën e saj të kredititit.

Me një normë riciklimi rekord prej 97 për qind, Norvegjia është 10 vjet përpara datës që synohet nga Bashkimin Evropian, vitit 2029, kur vendet anëtare duhet të riciklojnë të paktën 90 përqind të shisheve të tyre plastike. Kjo shifër është e jashtëzakonshme, po të krahasohet me 60 për qind në Francë dhe në Mbretërinë e Bashkuar, që po merr në konsideratë ngritjen e një sistemi të ngjashëm depozitimi të mbetjeve plastike.

Një sistemi i tillë depozitash, shihet gjerësisht si çelësi i suksesit të vendit nordik. Konsumatorët paguajnë vetëm pak cent shtesë, kur blejnë një pije në një shishe plastike, dhe ata kompensohen kur rikthejnë shishet bosh. “Kur keni një lloj depozite të tillë, ju në fakt po u thoni konsumatorëve që ta blejnë produktin, teksa ata huazojnë paketimin”- shpjegon Kjell Olav Maldum, kreu i “Infinitum”, një kompani e krijuar nga prodhuesit dhe shpërndarësit, për të menaxhuar sistemin e depozitave.

Koncepti i rikthimit të shisheve plastike bosh është bërë kaq shumë i përhapur, madje për të ka tashmë edhe një folje në gjuhën norvegjeze:a pante. Si një bonus i shtuar për qytetarët, makinat shitëse u japin klientëve mundësinë e përdorimit të rimbursimit të tyre për të blerë një biletë llotarie, nga të cilat përfitojnë edhe shoqatat bamirëse.

Në vitin 2018, më shumë se 1.1 miliardë shishe plastike dhe kanoçe alumini u rikthyen në pikat e grumbullimit në supermarkete, stacionet e karburantit dhe dyqanet e vogla. Në Fetsund, rreth 30 kilometra në verilindjes të Oslos, qindra kamionë çojnë mijëra tona mbetje në qendrën kryesore të përpunimit të kompanisë “Infinitum”.
Pasi kalojnë nëpër rripat e transmisionit, shishet plastike që dikur përmbanin ujë apo lëngje
të ndryshme renditen, shtypen dhe vendosen në stiva që u ngjajnë kubeve të mëdhenj shumëngjyrëshe të Rubikonit, të destinuara për të pasur një jetë të dytë pas riciklimit.
Çdo shishe e re plastike, përmban rreth 10 për qind materiale të riciklueshme, një nivel që Norvegjia shpreson të rritet, dhe për këtë arsye ka vendosur një taksë regressive, që do të inkurajojë prodhuesit të përdorin plastikë të ricikluar në vend të plastikës së re, e cila aktualisht është më e lirë.

LEXO EDHE:  A “rrëzoi” Trump edhe mediat tradicionale?/ Nga Blendi FEVZIU

LEXO EDHE:  A "rrëzoi" Trump edhe mediat tradicionale?/ Nga Blendi FEVZIU

“Ne e quajmë atë riciklim të fjongos së pastër:nëse vendosni shishet tuaja në një makineri të tilla, ato të japin një fjongo të pastër”- thotë Harald Henriksen, drejtues i një biznesi riciklimi në Tomra. “Ju mund ta përdorni sërish, dhe mund të prodhoni shumë herë shishe të reja”-thekson ai.
Në këtë shembull të një ekonomie ciklike, ajo që disa e konsiderojnë mbeturina bëhet burim, vlera e së cilës inkurajon grumbullimin dhe riciklimin e mbetjeve urbane. Kjo ide ka filluar që të kopjohet edhe diku tjetër. Një shembull është Lituania, një vend që kishte një normë riciklimi prej 34 për qind para se të fuste në përdorim sistemin e depozitave, dhe në fund të vitit të dytë e kishte rritur tashmë në 92 për qind”- thotë Henriksen.
Larisa Kopelo e organizatës mjedisore “Zero Ëaste Europe” tha për AFP se sistemet e depozitave të mbetjeve, janë “e vemja mënyrë” për të përmbushur objektivin e Bashkimit Evropian. Por organizata, do të donte të shihte një sistem të përzier, që do të mbledhte shishet e qelqit për ripërdorim, dhe që do ta shtrinte sistemin e depozitave edhe në llojet e tjera paketimesh plastike.

Çdo minutë, në oqeanet e gjithë botës hidhen 15 tonë plastikë. Ndërsa industria norvegjeze e riciklimit, e pranon se planeti duhet t’i japë fund këtij problemi, ekspertët mendojnë se plastika – një material i lehtë, praktik dhe i lire, ka ende një të ardhme premtuese. “Problemi qëndron tek vetë plastika, apo tek mënyra se si sillemi ne konsumatorët? Plastika është ende një material fantastik, por ju lutemi mbajeni atë larg natyrës!”- shprehet Maldum./Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse dashurojmë?/ Origjina dhe evolucioni i ndjenjës kryesore në këtë botë

Publikuar

-

Nga

Pse dashurojmë? Në rastin më të mirë, dashuria është një bekim, në rastin më të keq një mallkim. Ajo i bën njerëzit e zgjuar të veprojnë si budallenj; shkakton dhimbje dhe pikëllim në zemër.

Të dashurit na thyejnë zemrat, familja ndonjëherë na çmendin, ndërsa miqtë mund të na dëshpërojnë.

Por ne jemi të prirur për të qenë të lidhur me njëri-tjetrin. Kjo sugjeron se evolucioni i aftësisë për të dashur evoluoi, dhe se përzgjedhja natyrore favorizoi përkujdesjen ndaj njëri-tjetrit. Fosilet na tregojnë se dashuria evoluoi qindra miliona vjet më parë, duke ndihmuar paraardhësit tanë gjitarë të mbijetojnë në epokën e dinosaurëve.

Por njerëzit kanë një jetë emocionale të ndërlikuar. Dashuria romantike, lidhja afatgjatë midis meshkujve dhe femrave, është e pazakontë tek gjitarët e tjerë. Ne njerëzit jemi gjithashtu të pazakontë në formimin e marrëdhënieve afatgjata, me individë me të cilët nuk kemi lidhje gjaku por miqësi.

Por njerëzit dhe të gjithë gjitarët e tjerë ndajnë një lloj dashurie, lidhjen midis një nëne dhe pasardhësve të saj. Universaliteti i kësaj ndjenje, sugjeron që është forma origjinale, ajo stërgjyshore e lidhjes lloji i parë i dashurisë, nga e cila evoluan të gjitha të tjerat.

Provat e lidhjes prindër-pasardhës shfaqet rreth 200 milion vjet më parë, në fund të epokës Triasike dhe në fillim të asaj Jurasike. Fosilet e Kajentaterium një proto-gjitar i epokës Jurasik gjetur në Arizona, SHBA, tregojnë një nënë që vdiq duke mbrojtur 38 bebet e saj të vogla.

Që kjo sjellje të ekzistonte, instinktet e nënës dhe të pasardhësve duhej që të evoluonin.

Tek kafshët primitive si hardhucat, prindërit nuk janë saktësisht prindër. Një dragua nënë  llojit Komodo braktis vezët e saj, duke i lënë të vegjëlit të kujdesen vetë për veten e tyre. Nëse do të takohet ndonjëherë me të vegjlit, ajo ka të ngjarë që të përpiqet t’i hajë ata:dragonjtë Komodo janë kanibalë. Të rinjtë do të vraponin instinktivisht për të shpëtuar kokën.

LEXO EDHE:  SHBA përjashton Shqipërinë nga darka për Jeruzalemin

LEXO EDHE:  Rrëzimi i avionit në Havana/ Ja urdhri i Trump

Ndërkohë, gjitarët evoluan në aftësinë e tyre për të krijuar marrëdhënie. Ata mund të krijojnë marrëdhënie si familje dhe miq në grupe të sofistikuara shoqërore:tek tufat e elefantëve, majmunëve, balenave vrasëse, qenve apo fiseve njerëzore.

Ndërkohë dashuria romantike midis burrave dhe grave, është një zhvillim evolucionar i kohëve të fundit, i lidhur me meshkujt që i ndihmojnë femrat të kujdesen për fëmijët. Në shumicën e gjitarëve, meshkujt janë baballarët e munguar, që kontribojnë vetëm me gjenet gjenet dhe asgjë tjetër për pasardhësit e tyre.

Tek të afërmit tanë më të afërt, shimpanzetë, kujdesi atëror është minimal. Lidhja në çift evoluoi diku pasi paraardhësit tanë u ndanë nga shimpanzetë, 6-7 milionë vjet më parë, sndoshta para ndarjes midis njerëzve dhe Neandertalëve. Ne mund të hamendësojmë se Neandertalët formuan marrëdhënie afatgjata, pasi ADN-ja e tyre është e trashëguar tek ne.

Sot, ekosistemi dominohet nga kafshët me kujdes prindëror. Gjitarët dhe zogjtë, dhe insektet si milingonat apo bletët, kujdesen për të vegjlit e tyre. Njerëzit janë specia mbizotëruese në Tokë. Kujdesi prindëror është adaptiv në vetvete, por duke i mësuar kafshët të krijojnë marrëdhënie, ai i hapi ndërkohë rrugë evolucionit të shoqërisë dhe bashkëpunimit në një shkallë më të madhe. Kujdesi na ndihmon të bashkëpunojmë, dhe bashkëpunimi na ndihmon të konkurrojmë.

Njerëzit mund të jenë egoistë dhe shkatërrues. Por ne e kemi dominuar planetin, vetëm sepse një aftësi e pashembullt për t’u kujdesur për njëri-tjetrin – për partnerët, fëmijët, familjet, miqtë, njerëzit e tjerë – mundësoi bashkëpunimin në një shkallë të tillë, që nuk ishte parë kurrë më parë në historinë e jetës./ Theconversation-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si të parandaloni rënien e flokëve?/ 10 recetat që jep shkenca

Publikuar

-

Nga

Gati dy të tretat e burrave, përjetojnë një formë të rënies së flokëve, para se të mbushin 35-vjeç. Ekspertët thonë se ekzistojnë mbi 50 forma të rënies së flokëve, ku 10 prej tyre janë mëse të zakonshme, por jo të njohura për shumicën e pacientëve. Por lajmi i mirë është se pavarësisht shkaqeve thelbësore, ka disa hapa që mund të ndërmerren për t’i mbajtur flokët të shëndetshme.

1. Mbani një dietë ushqimore të shëndetshme

Ashtu si me çdo gjë tjetër që lidhet me plakjen, pasja e një diete të shëndetshme ushqimore, mund të ndihmojë në mbajtjen e trupit në formë. Dhe një trup i shëndetshëm, mund të rrisë flokë të shëndetshme. Pra duke u siguruar që dieta juaj të jetë plot me të gjitha vitaminat dhe lëndët e duhura ushqyese, ju mund të parandaloni rënien e flokëve.

2. Pini shumë ujë

Rritja e flokëve është shumë e lidhur me nivelet e hidratimit të trupit tuaj. Floku përbëhet nga 25 për qind ujë, thotë Greçen Friling, dermatopatologe. “Ruajtja e hidratimit të trupit, inkurajon rritjen e shëndetshme të flokëve. Që kjo të ndodhë, Friling rekomandon pirjen e 8 gotave ujë në ditë.

3. Kufizoni konsumimin e alkoolit

“Pirja me tepri e alkoolit, zvogëlon rritjen e flokëve”-paralajmëron Friling. Në një studim të vitit 2013 mbi binjakët meshkuj, studiuesit zbuluan se konsumimi i më shumë se 4 gotave me pije alkoolike në javë, shoqërohej me rënien e flokëve.

4. Mos i lyeni flokët me bojë

Kini shumë kujdes me lyerjen e flokëve. “Produkte që zbardhin ngjyrën e flokëve, i heqin shtresën mbrojtëse fibrave të flokëve. Kjo e bën boshtin e tyre më të hollë dhe më të dobët, gjë që i bën më të ndjeshëm ndaj dëmtimit”- shpjegon dermatologia Melisa Piliang.

5. Mos i krihni flokët e lagura

Mundohuni të mos i krihni flokët, sapo dilni nga dushi. “Flokët e lagura, janë në gjendjen e tyre më të dobët, ndaj rritet shansi për rënien e tyre”- shprehet Friling.

6. Shmangni stilimin e flokëve në një mënyrë, që i tendos shumë ato

Shani Francis, ekperte në “Ashira Industries” në SHBA, vëren se është shumë e rëndësishme që sidomos femrat të minimizojnë praktikat traumatike, kur flokët kapen shpesh pas kokës, apo edhe zgjatimet e tyre artificiale, që mund të shkaktojnë dëme.

LEXO EDHE:  Dhëndri Erdogan akuza të rënda SHBA-së/ “Po nisin terrorizmin”

LEXO EDHE:  Po nis lufta?/ Mediat serbe: Shqiptarët do të zbarkojnë të armatosur në kufi dhe…

7. Mos përdorni çdo ditë të njëjtin stilim flokësh

Në vijim të këshillës së mësipërme, ekspertët këshillojnë shmangien e përdorimit të përditshëm të një stilimi ku flokët tërhiqen fort. Kjo praktikë, do t’i jepte flokëve mundësinë që të përtëriheshin.

8. Mos e gradoni në maksimum tharësen e flokëve

Friling thotë se duhet t’i lejoni flokët të thahen vetë, sidomos gjatë verës. Ndërsa kur jeni të detyruar t’i thani, sidomos në dimër mos e gradoni tharësen tuaj në temperaturën më të lartë të mundshme. Studiuesit koreanë, zbuluan në vitin 2011, se sipërfaqja e fijeve të flokut ka tendencë të dëmtohen kur temperatura e tharëses është e lartë.

9. Kufizoni përdorimin e mjeteve të tjera të stilimit të flokëve

Ashtu si tharësja e flokëve, edhe mjetet e stilimit të tyre, duhet të gradohen në minimumin e temperatures, për të shmangur rënien e mundshme të flokëve. Dhe kur përdorni pjastër për drejtimin e flokëve, duhet të përdorni spraj mbrojtës ndaj nxehtësisë, për të kufizuar sado pak dëmet që shkaktohen.

10. Menaxhoni nivelin e stresit

Sipas Freling, ekzistojnë disa lloje të rënies së flokëve, që lidhen direkt me nivele të larta të stresit, duke përfshirë telogen effluvium, alopecia areata dhe trichotillomania. Edhe pse mënyrat përmes të cilave stresi ndikon në flokët tuaj, ndryshojnë sipas rrethanave, ato trajtohen që të gjitha me të njëjtën mënyrë:duke mos u stresuar./Bestlifeonline.com- Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE