Connect with Us

Bie miti/ Lulet që mbani në shtëpi nuk e pastrojnë ajrin, ja ç’duhet të bëni

Blog

Bie miti/ Lulet që mbani në shtëpi nuk e pastrojnë ajrin, ja ç’duhet të bëni

Publikuar

-

Mbushja e shtëpisë me vazo me lule, mund t’ju bëjë të ndihemi më të lumtur dhe më produktivë. Por ato nuk do ta bëjnë më të pastër ajrin që thithni. Kjo do të thotë, që ato e pastrojnë ajrin vetëm nëse janë në një sasi tepër të madhe:diku midis 10-1.000  lule për çdo metër katrorë të dhomës apo sallonit tuaj.

Një studim i fundit, i bazuar në 30 vjet kërkime të mëhershme, ka zbuluar se lulet ose bimët që rrisim brenda shtëpisë, kanë pak vlerë reale si pastruese të ajrit. Duke përdorur të dhëna nga një duzinë studimesh të ndryshme ndër vite, autorët konstatuan se për një shtëpi ose zyrë me përmasa 140 m2, duhen mbi 680 bimë shtëpiake, ose minimumi 5 të tilla për një 1 metër katror, për të arritur të njëjtën ajrosje që përfitohet nga hapja e dy kanatave të dritares.

“Ky ka qenë një koncept i gabuar prej kohësh”- thotë inxhinieri i mjedisit Majkëll Uoring nga Universiteti Dreksel. “Bimët janë të shkëlqyera. Por ato në fakt nuk e pastrojnë ajrin e ambjenteve tona të brendshme aq shpejt, sa të kenë një efekt mbi cilësinë e ajrit”- theksoi ai.

Miti lindi në vitin 1989, kur agjensia amerikane e hapëirës, NASA, kreu një studim mbi bimët, për të parë nëse ato mund të filtronin kimikatet, që shkaktojnë kancer në stacionet hapësinore. Ata vendosën një bimë në një dhomë më të vogël se 1 metër kub, me ajër të rralluar.

Rezultatet ishin mbresëlënëse. Brenda një dite, autorët e studimit njoftuan se deri në 70 përqind të ndotësve toksikë në ajër ishin zhdukur. Por një dhomë e vogël e mbyllur, është shumë e ndryshme nga një mjedis i vërtetë shtëpiak në një ndërtesë të madhe.

Me kalimin e kohës, studimi i NASA-s dhe hulumtimet pasuese, u nxorën jashtë kontekstit.

LEXO EDHE:  Ja pse Bob Marli quhej “Djali i bardhë” kur ishte fëmijë

Në një ndërtesë normale, argumentojnë autorët e studimit, ajri i ndenjur zëvendësohet vazhdimisht me ajër të pastër nga jashtë, shumë më shpejt se sa eksperimentet në dhomën e vogël.

Autorët e studimit, e treguan këtë duke marrë 196 rezultate eksperimentale, dhe duke i përkthyer ato në nivele të furnizimit të ajrit të pastër (CADR). Duke përdorur këtë metrikë, ata llogaritën se në gati të gjitha studimet, shkalla me të cilën bimët pastronin përbërësit organike të paqëndrueshëm (VOC) nga ajri, ishte aq e ngadaltë, sa që ishte e papërfillshme.

Ndërsa disa nga studimet, kanë matur ambientet e brendshme shtëpiake, Uoring dhe Kamings, thonë se pajisjet që ata përdorën, ishin të prirura të ishin të pasakta, ndaj matën përqendrime të larta dhe jorealiste të ndotësve toksikë. Për më tepër, asnjë prej tyre nuk ka kontrolluar ose matur normën e shkëmbimit të ajrit në natyrë.

Ata shkruajnë se gjetën vetëm 2 studime, që hedhin poshtë konceptin se bimët e zakonshme që mbajmë në shtëpi, e përmirësojnë cilësinë e ajrit të brendshëm. Dhe ato janë kryer nga ekspertët të njohur të fushës. Dhe në një eksperiment të ripërsëritur në vitin 2009, përfundimet e tyre ishin thuajse të njëjta si tani./ Sciencealert-Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Bota duhet të bëjë diçka për fëmijët e luftëtarëve të ISIS-it

Publikuar

-

Nga

“The Washington Post”

* Midis shumë çështjeve ende të acaruara në Lindjen e Mesme, që mund të përkeqësohen ose të lihen pas dore, si pasojë e rritjes së tensionit mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, askush nuk është më shqetësues sesa vuajtjet e mijëra fëmijëve të vegjël në rajon, të cilët po lëngojnë nëpër kampet e ngritura në mbarë Sirinë Verilindore.

Ata janë djem dhe vajza të luftëtarëve të huaj të Shtetit Islamik. Sipas të dhënave zyrtare të Kombeve të Bashkuara, deri në dhjetor të vitit 2019, numëroheshin afro 8.000 të tillë. Ata janë të grupuar – zakonisht me nënat e tyre, por shpesh edhe të pashoqëruar – në këto qytete-çadra të çuditëshme, ku më i madhi prej tyre, Al-Hol, përmban më shumë se 68.000 njerëz, qëkur bastionet e fundit të Shtetit Islamik në Siri, ranë 1 vit më parë nën kontrollin e forcave kurde të mbështetura nga SHBA-ja.

Si vlerat humanitare, ashtu edhe konsideratat e sigurisë, kërkojnë që qeveritë e vendeve të tyre të origjinës në Evropë dhe gjetkë, t’u gjejnë sa më shpejt që të jetë e mundur vende të reja dhe më të sigurta atyre që jetojnë në këto kampe.

S’ka dyshim që është një problem shumë i vështirë, dhe një variant veçanërisht mizor i çështjes më të gjerë dhe të pazgjidhur, se çfarë duhet bërë me mijëra luftëtarë të huaj të Shtetit Islamik, vendet amtare të të cilëve nuk kanë dëshirë t’i pranojnë, si pasojë e frikës së kuptueshme se ata do t’i rikthehen një ditë akteve terroriste.

Gjithsesi, gjysma e fëmijëve që jetojnë në 3 kampet në Sirinë Veriore, janë sipas OKB-së nën moshën 5-vjeçare, dhe 80 për qind janë nën 12-vjeç. Në kampe, të cilat po ruhen nga forcat kurde ende të financuara dhe të mbështetura nga Shtetet e Bashkuara, këta fëmijë po marrin kujdesin shëndetësor dhe arsimimin bazë.

Ata mbeten subjekt i indoktrinimit nga ISIS, dhe shpesh përmes nënave të tyre, shumë prej të cilave i qëndrojnë ende besnike organizatës terroriste. Dhe madje i zbatojnë rregullat e saj, duke ushtruar dhunë ndaj grave të tjera, deri në eleminimin fizik rë tyre.

Sa më gjatë që të qëndrojnë fëmijët atje, dhe sa më shumë që rriten ata, aq më shumë ka të ngjarë që të shndërrohen në një brez të ri të Shtetit Islamik. Vetëm midis muajve janar dhe tetorit të vitit të kaluar, rreth 350 fëmijë të lindur nga prindër nga 17 kombësi të tjera nga Siria apo Iraku, janë riatdhesuar.

LEXO EDHE:  Si po zhduken shkrimet kritike ndaj Ramës dhe Veliajt/ Zbulohet kompania që sulmon mediat

LEXO EDHE:  Në fillim u injorua nga njerëzit/ Ja si lindi kinemaja 124 vjet më parë

Nga këta, më shumë se gjysma u rikthyen në Kazakistan, ose saktësisht 156, në një kohë që Kosova tërhoqi 74. Disa në mos asnjë nga këta fëmijë është shtetas i SHBA-së, pjesërisht sepse vetëm rreth 300 amerikanë iu bashkuan Shtetit Islamik.

E megjithatë, Shtetet e Bashkuara kanë bërë në fakt më shumë për të riatdhesuar shtetasit e saj të lidhur me ISIS, sesa shumica e vendeve të tjera. Sipas Grupit Ndërkombëtar të Krizave (ICG), që nga nëntori i vitit të shkuar, SHBA ka marrë 6 burra, 3 gra dhe 9 fëmijë.

Ligji amerikan, i lejon të rriturit e dyshuar për krime terroriste që të ndiqen më lehtë penalisht, sesa mund të ndodhë në Evropë. Prandaj, si për ironi, fëmijët e pafajshëm – dhe nënat e tyre, shumë prej të cilëve nuk janë militantë të Shtetit Islamik – mund të burgosen me shumë gjasa në Siri, për shkak se vendet evropiane kanë frikë se nuk mund t’i burgosin dot prindërit fajtorë.

Grupit Ndërkombëtar të Krizave, rekomandon politikën e riatdhesimit “Gratë dhe Fëmijët në Plan të Parë”, që do të përqendronte burimet e vendeve perëndimore tek identifikimi i banorëve më të rrezikuar të kampit, që janë më pak të rrezikshëm.

Ata duhen ndarë në 2 kategori, dhe më pas të rrikthehen në shtëpitë e tyre për t’u gjykuar ose rehabilizuar, siç e kërkojnë rrethanat. Sado të mëdha që mund të jenë pengesat ligjore, logjistike dhe politike, ky është një rrezik që ia vlen të ndërmerret, veçanërisht duke pasur parasysh rreziqet edhe më të mëdha, nga të mos bërit asgjë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Një dimër bërthamor do të shkaktonte uri në mbarë botën/ Ja çfarë do të mund të hamë

Publikuar

-

Nga

Më shumë se 2 shekuj më parë, shpërthimi më i madh vullkanik në historinë e regjistruar, çoi në pragun e urisë miliona njerëz në Amerikën e Veriut dhe Evropë. Në vitin 1815, Mali vulkanik Tambora në Indonezi shpërtheu duke pompuar në atmosferë miliona tonë pluhur, hi dhe dioksid squfuri.

Shpërthimi bëri që vera e vitit 1816 të kishte temperatura tipike dimërore, dhe kjo shkatërroi të gjitha prodhimet bujqësore. Miliona zogj ranë nga qielli të ngordhur. Të dëshpëruar për ushqim, njerëzit thuhet se u ushqyen me rakunë dhe pëllumba.

Ajo periudhë, u bë e njohur si “dimri vullkanik” ose “viti pa verë”. Mesatarisht, temperatura globale ra me afro 1.5 gradë Celcius. Dejvid Denkenberger, një inxhinier mekanik në Universitetin e Alaskës në SHBA, e përdor shpesh këtë shpërthim si një shembull kur njerëzit e pyesin mbi mundësinë e një dimri bërthamor sot, pas një lufte bërthamore.

Denkenberger drejton Aleancën e Ushqimit të Botës pas Katastrofës (ALLFED), që studion mënyrat se si të mbrohet furnizimin me ushqim i botës gjatë një katastrofe globale. Në rastin e një dimri bërthamor, thotë ai, ushqimet si kërpudhat, alga e detit dhe madje edhe sheqeri i nxjerrë nga gjethet, mund të ndihmojë në krijimin e një “diete të qëndrushme ushqimore të fatkeqësisë”.

Studiuesit parashikojnë që një luftë bërthamore në shkallë të plotë midis Indisë dhe Pakistanit, vende që vazhdojnë të shtojnë arsenalin e tyre bërthamor, mund të sjellë shpërthimin e 250 armëve 100-kilotonëshe, secila më shumë se 6 herë më e madhe se bomba atomike “Little Boy” që u hodh në Hiroshima të Japonisë.

Në këtë skenar ekstrem, një re me blozë të zezë mund të mbështjellë qiellin dhe të bllokojë rrezet e diellit, duke bërë që temperaturat të bien në mënyrë dramatike. Kjo do të pamundëojë rritjen e kulturave në bujqësi, duke shkaktuar një uri globale. “Do të kishte një ndryshim të menjëhershëm të klimës”- thotë për “Business Insider” Alan Robosk, autori i një studimi të fundit që analizon efektet e një lufte të mundshme bërthamore midis dy vendeve.

“Sado të tmerrshme që do të jenë efektet direkte të armëve bërthamore, efektet indirekte në lidhje me furnizimin ushqimor, do të ishin shumë më negative”- thekson ai. Por Denkenberger beson se ekzistojnë mënyrat për të mbijetuar, edhe nëse toka zhuritet dhe përfshihet nga të ftohtit ekstrem.

Në një studim të botuar në vitin 2008, ai tregon se si kërpudhat mund t’i mbijetojnë një holokausti termonuklear, por dhe një dimri bërthamor që do të pasonte. Sipas vlerësimeve të tij, edhe nëse një dimër bërthamor do shkatërronte triliona pemë, kërpudhat mund të ushqeheshin me atë lëndë të vdekur, duke krijuar një burim ushqimi rigjenerues, që mund të ushqejë potencialisht të gjithë njerëzit në planet për rreth 3 vjet.

Meqë kërpudha është një bimë që nuk mbështetet tek fotosinteza, ajo mund të mbijetojnë pa shumë dritë. E njëjta gjë vlen edhe për algat e detit. “Leshterikët e detit, janë realisht një burim i mirë ushqimi në një skenar të tillë, pasi ato mund të tolerojnë një nivel të ulët të dritës. Plus që rriten shumë shpejt”- thotë Denkenberger.

LEXO EDHE:  “Numri magjik” i Danbar/ Ja pse një njeri mund të ketë realisht vetëm 150 miq të afërt

LEXO EDHE:  Alarmi i OKB/ Bota në prag të një pandemie apokaliptike, që mund të vrasë 80 milionë njerëz

Në një dimër bërthamor, toka do të ftohet më shpejt se sa oqeanet. Prandaj oqeanet do të mbeten pak më të ngrohta, dhe leshterikët e detit mund të përballojnë temperaturat relativisht të ulëta. Për të ushqyer të gjithë njerëzit, shkencëtari vlerëson se botës do t’i duheshin rreth 1.6 miliardë ton ushqim të thatë në vit.

Denkenberger hartoi një dietë tipike prej 2.100 kalorish në një skenar apokaliptik. Ajo përfshin një përzierje të mishit, vezëve, sheqerit dhe kërpudhave. Ajo përfshin edhe çaj të bërë nga gjethet e pemëve, të cilat përmbajnë Vitaminë C. Bakteret që rriten natyrshëm aty, do të shërbenin si një burim i vitaminës E, çka është e rëndësishme për funksionimin e trurit të njeriut.

Sipas tij gjethet përmbajnë gjithashtu fibra të trasha celuloze, të cilat mund të shndërrohen në sheqer. Nëse sistemi bujqësor global do të rrënohej, dyqanet aktuale të ushqimit të thatë mund të ushqenin vetëm rreth 10 përqind e popullsisë globale për 5 vjet. Dhe kjo natyrisht që është e pamjaftueshme.

Edhe ruajtja e sasive të mëdha të ushqimit, përpara një katastrofe do të ishte gjithashtu e kushtueshme. Sipas Denkenberger, një përpjekje e tillë do të kushtojë “triliona dollarë dhe do të zgjaste shumë në kohë”. Ndërkohë algat e thata të detit, mund të prodhohen për rreth 1 dollarë kg.

Pra do të kushtonte rreth 3.2 trilioën dollarë amerikanë, prodhimi i mjaftuehëm i algave të detit për të ushqyer të gjithë njerëzit në Tokë 1 një vit rresht. Gjithashtu, Denkenberger ka propozuar disa zgjidhje teknologjike për rritjen e ushqimit, që nuk mund të magazinohet. Ai rekomandon përdorimin e gazit natyror në atmosferë për të prodhuar proteina.

Kompania daneze Unibio, po zhvillon tashmë një mënyrë për ta shndërruar gazin metan në një proteinë shumë të përqendruar, që mund të thahet dhe paketohet si një ushqim për peshqit. Ndërkaq kompania amerikane Kalista, po përdor gazra si azoti dhe metani për të ushqyer peshqit dhe bagëtitë. Në rastin e një katastrofe, tha Denkenberger, këto proteina mund të përdoren edhe për të ushqyer njerëzit./ Sciencealert.com/Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

A janë vezët të dobishme për shëndetin tonë, apo shkaktare të sëmundjeve të zemrës?

Publikuar

-

Nga

Nëse do të kishte një ushqim të përsosur, vezët do të ishin pretendentet kryesore. Ato janë lehtësisht të disponueshme, të thjeshta për tu gatuar, kanë një kosto të përballueshme, dhe përmbajnë shumë proteina. “Veza është një ushqim, që përmban të gjithë përbërësit e duhur për rritjen e njeriut”- thotë Kristofer Bleso, profesor i asociuar i shkencës ushqyese në Universitetin e Konektikatit në SHBA.

Konsumi i vezëve bashkë me ushqime të tjera, mund ta ndihmojë trupin tonë të thithë më shumë vitamina. Për shembull, një studim zbuloi se shtimi i një veze në sallatë, mund të rrisë sasinë e vitaminës E që marrim nga sallata.

Por për dekada, ngrënia e vezëve ka qenë një çështje e diskutueshme, për shkak të përmbajtjes së lartë të kolesterolit në të, të cilin disa studime e kanë lidhur me një rrezik të shtuar të sëmundjeve të zemrës. E verdha e vezës, përmban rreth 185 miligram kolesterol, ose më shumë se gjysma e sasisë ditore prej 300 mg kolesterol, që kanë rekomanduar historikisht dietologët në SHBA.

Par a do të thotë kjo që vezët, në vend se të jenë një ushqim ideal për ne, mund të na bëjnë në fakt më shumë dëm? Kolesteroli, një yndyrë në ngjyrë të verdhë i prodhuar në mëlçinë dhe zorrët tona, mund të gjendet në secilën prej qelizave të trupit tonë. Ne zakonisht e mendojmë atë si “të keq”.

Por kolesteroli, është një element kryesor i membranav tona qelizore. Ai është ndërkohë i nevojshëm për prodhimin e vitaminës D, dhe hormoneve të testosteronit dhe estrogjenit nga trupat tanë.Ne e prodhojmë të gjithë kolesterolin që na duhet. Por ai gjendet edhe në produktet shtazore që konsumojmë, përfshirë mishin, vezët, djathin dhe gjalpin.

Kolesteroli transportohet nëpër trupit tone, përmes molekulave lipoproteinike​. Çdo njeri ka një kombinim të ndryshëm të llojeve të ndryshme të lipoproteinave. Dhe përbërja jonë individuale, luan një rol në përcaktimin e rrezikut për të zhvilluar ose jo sëmundje të zemrës.

Kolesteroli me lipoproteinë me densitet të ulët (LDL) – i quajtur si kolesterol “i keq” – transportohet nga mëlçia në arteriet dhe indet e trupit. Studiuesit thonë se kjo mund të sjellë ndërtimin e kolesterolit në enët e gjakut, dhe të rrisë rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare .

Por studiuesit nuk e kanë lidhur përfundimisht konsumin e kolesterolit, me një rrezik të shtuar të sëmundjeve kardiovaskulare . Për rrjedhojë, ekspertët në SHBA dhe Britaninë e Madhe, nuk kanë më një kufizim të nivelit kolesterolit. Sot theksi vihet më shumë në kufizimin e konsumit të yndyrnave të ngopura që konsumojmë, dhe që mund të shtojnë rrezikun e shfaqjes së sëmundjeve kardiovaskulare.

Ndërkohë, vezët janë ushqimi i vetëm që përmban shumë kolesterol, por pak yndyrna të ngopura. “Ndërsa kolesteroli në vezë është shumë më i madh, sesa tek mishi dhe produktet e tjera shtazore, yndyra e ngopur e rrit sasinë e kolesterolit në gjak. Kjo është dëshmuar nga shumë studime për shumë vite”-thotë Maria Fernandez, profesore e shkencave ushqyese në Universitetin e Konektikatit në SHBA, studimit i fundit i të cilës nuk zbuloi asnjë lidhje midis konsumit së vezëve, dhe një rreziku të shtuar të sëmundjeve kardiovaskulare.

LEXO EDHE:  A parapëlqejnë vërtet gratë të martohen me burra të pasur, sesa me ata simpatikë?

LEXO EDHE:  Dhjetor 1940/ Kur Gandi i lutej në një letër Hitlerit, t’i jepte fund luftës që sapo kishte nisur

Diskutimi mbi efektet shëndetësore të vezëve, ka ndryshuar pjesërisht pasi trupat tanë mund ta kompensojnë kolesterolin që konsumojmë. “Për shumicën e njerëzve, kolesteroli dietik mund të mos jetë problem”- thotë Elizabet Xhonson, profesore e asociuar e shkencave ushqyese në Universitetin Tafts në Boston, SHBA.

Pas një rishqyrtimi të 40 studimeve të mëhershme në vitin 2015, Xhonson dhe një ekip studiuesish, nuk mundën të gjenin asnjë provë përfundimtare mbi marrëdhëniet midis kolesterolit dietik dhe sëmundjeve të zemrës. Dhe kur është fjala për vezët, kolesteroli mund të përbëjë edhe më pak rrezik për shëndetin tonë.

“Kolesteroli është më i dëmshëm kur oksidohet në arteriet tona, por oksidimi nuk ndodh me kolesterolin që gjendet tek veza”- thotë Bleso. Ndërkohë kolesteroli me lipoproteinë me densitet të lartë (HDL) udhëton në mëlçi, ku shpërbëhet dhe del nga trupi. HDL mendohet se ka një efekt mbrojtës kundër sëmundjeve kardiovaskulare, duke parandaluar ndërtimin e kolesterolit në gjak.

“Njerëzit duhet të shqetësohen për kolesterolin që qarkullon në gjakun e tyre, pasi është ai që çon në sëmundje të zemrës”- thekson Fernandez. Ajo që ka rëndësi, është raporti mes HDL dhe LDL në trupin tonë, pasi një HDL e ngritur kundërvepron ndaj efekteve negative të LDL.

Por studimi i fundit i bërë publik në fillim të këtij viti, e sfidoi konsensusin e viteve të fundit, se vezët nuk i shkaktojnë asnjë dëm shëndetin tonë. Studiuesit shqyrtuan të dhënat e 30.000 të rriturve për 17 vjet me radhë, dhe zbuluan se çdo gjysmë veze shtesë në ditë, lidhej dukshëm me një rrezik më të lartë të sëmundjeve të zemrës dhe vdekjes së parakohshme.

“Ne zbuluam se për ata që merrnin më shumë kolesterol përtej normës 300 mg në ditë, pavarësisht ushqimit të konsumuar, kishin një rrezik të shtuar prej 17 përqind për t’u prekur nga sëmundjet kardiovaskulare, dhe një rrezik 18 për qind më të lartë të vdekshmërisë nga të gjitha shkaqet”- thotë Norina Alen, një nga autoret e studimit, profesore në Universitetin Northuestern në Ilinois, SHBA.

Por ky studim, ishte i natyrës vëzhguese, duke mos dhënë indikacione për shkakun dhe efektin. Për më tepër, ai u mbështet në një grup të vetëm të dhënash të vetë-raportuara. Në një kohë që dietat tona ushqimore, mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Gjithsesi, shumica e studimeve sugjerojnë se vezët janë të mira për shëndetin e zemrës./ BBC-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE