Connect with Us

“Shthurja” e buxhetit, KLSH zbulon fshehjen e treguesve realë të borxhit e deficitit/ Rrezikohet skenari grek?!

Ekonomi

“Shthurja” e buxhetit, KLSH zbulon fshehjen e treguesve realë të borxhit e deficitit/ Rrezikohet skenari grek?!

Publikuar

-

Raporti i Kontrollit të Lartë të Shtetit mbi Buxhetin Faktik 2018 nxjerr në pah një shthurje të financave publike. Në përpjekje për të ruajtur parametrat e deficitit buxhetor dhe të borxhit publik, financat kanë fshehur detyrimet e prapambetura, të cilat realisht arrijnë në 75 miliardë lekë, nëse përllogariten dhe detyrimet kontigjente gjyqësore ndërkombëtare. Shtohen rreziqet për një paaftësi për të paguar detyrimet financiare në të ardhmen, teksa rritja ekonomike është përgjysmuar tashmë. PPP-të janë një tjetër rrezik për buxhetin. Fshehja e shpenzimeve, një skenar i ngjashëm me Greqinë.

Buxheti Faktik i vitit 2018, i ngjan një molle të kuqe nga jashtë, në kuptimin e ruajtjes së parametrave të deficitit buxhetor dhe borxhit publik, por që në fakt është e krimbur nga brenda. Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH), në raportin “Mbi zbatimin e buxhetit të shtetit 2018”, dorëzuar në Kuvend, ka konstatuar një sërë problematikash, që kanë lindur nga përpjekjet e financave për të fshehur situatën reale të financave publike. Treguesit realë të deficiti buxhetor, borxhit publik dhe detyrimeve të prapambetura janë të gjitha më të larta sesa raportohen nga Ministria e Financave, duke krijuar rrezikun e një paaftësie për të paguar detyrimet financiare në të ardhmen, ndërkohë që ekonomia ka hyrë tashmë në një spirale ngadalësimi (rritja në 6 muajt e parë të vitit u përgjysmua në rreth 2.2-2.3%). Nga kontrollet ka rezultuar se institucionet shtyjnë shpenzimet në kohë, në mënyrë që ato të mos llogariten si detyrime në vitin korent, çka i mundëson të ulin treguesit aktualë të borxhit, duke rritur detyrimet në të ardhmen, një skenar ky i ngjashëm me Greqinë (konstatim i “Monitor”).

Reformat fiskale nuk kanë funksionuar, presioni dhe risqet janë rritur, dhe në kushtet e rritjes së ulët ekonomike të parashikuar, herët a vonë do të duhet të merren masa korrigjuese. Në një kohë kur nevoja për investime në problemet themelore të ekonomisë sonë është e lartë, hapësirat për të kanalizuar fonde dhe hapësirat për korrigjime fiskale janë zvogëluar.

“Në kushtet e presioneve në treguesin e deficitit dhe borxhit publik, ndikuar nga problematikat sistemike të evidentuara në zbatimin e buxhetit të shtetit për vitin 2018 nga entet publike, nga ana e strukturave përgjegjëse janë marrë masa jo në përputhje me aktet ligjore dhe nënligjore në fuqi, duke përfshirë mosplanifikim të plotë të shpenzimeve, mosrespektim të radhës prioritare për buxhetimin e projekteve në vazhdim, kryerjen e shpenzimeve të pambështetura me plan buxhetor, moslejim përdorimi fondesh buxhetore të miratuara nga Kuvendi për njësitë e pushtetit vendor, mosraportim të plotë të shpenzimeve për disa zëra buxhetorë, me qëllim raportimin e treguesit të deficitit dhe disa zërave buxhetorë brenda kufijve të miratuar. Detyrimet e prapambetura dhe stoku në rritje i rimbursimit të TVSH nuk reflektohen në treguesit e konsoliduar fiskalë, treguesin e deficit, dhe treguesin e borxhit publik për vitin 2018”, thuhet në bazën për opinionin e auditimit.

Detyrimet e prapambetura arrijnë në 60 miliardë lekë, po kapin nivelin e 2013-s

Teksa Ministria e Financave dhe Ekonomisë (MFE) raporton që detyrimet e prapambetura janë 15 miliardë lekë (ose 8% më pak se një vit më parë), Kontrolli i Lartë i Shtetit, nga auditimet ka konstatuar se niveli i tyre është shumë më i lartë. “Në konkluzion konstatojmë se MFE nuk ka kontroll mbi saktësinë e shumave të detyrimeve të prapambetura të krijuara, të mbartura dhe gjendjes në fund të vitit”.

Detyrimet e llogaritura në total nga KLSH arrijnë në 60 miliardë lekë, ose 4 herë më të larta sesa ato që raportohen nga Ministria e Financave. Ky detyrim ndahet si më poshtë:

-Detyrimet për Rimbursimin e TVSH-së raportohen zero nga Ministria e Financave dhe Ekonomisë (MFE), ndërsa sipas KLSH-së ato janë 20.7 miliardë lekë. KLSH konstaton se MFE nuk ka kontroll mbi saktësinë e shumave të detyrimeve të prapambetura të krijuara, të mbartura dhe gjendjes në fund të vitit. Në këto kushte, nga evidencat e mbledhura, në vlerësimin e KLSH detyrimet e prapambetura vlerësohen të jenë të paktën 20 miliardë lekë në fund të vitit 2018 (pa përfshirë rimbursimin e TVSH dhe detyrimet e prapambetura të FSDKSH). Për më tepër dhe si trajtuar më lart, vlera e detyrimit për TVSH të rimbusueshme rezulton të jetë në shumën 20.7 miliardë lekë në fund të vitit 2018 dhe ajo në FSDKSH rezulton të jetë në shumën 1.2 miliardë lekë.

-Detyrime për projekte investimesh, mallra, shërbime, vendime gjyqësore të brendshme nga punësimi dhe të tjera janë 15.5 miliardë lekë sipas Ministrisë së Financave dhe 21.2 miliardë lekë, sipas KLSH.

-Rimbursimi i tepricës kreditore të tatimit të fitimit ka krijuar një detyrim prej 15.2 miliardë lekësh, sipas KLSH, ndërsa Ministria e Financave e raporton zero.

– Detyrime për vendime gjyqësore ndërkombëtare janë 3.2 miliardë lekë, sipas KLSH dhe zero sipas MFE.

KLSH, në këtë tabelë, nuk ka përfshirë detyrimet kontigjente për vendime gjyqësore ndërkombëtare në proces të cilat nga auditimi në Avokaturën e Shtetit vlerësohen se mund të jenë deri në shumën 15.18 miliardë lekë, ku më kryesorja i përket çështjes Becchetti. Nëse do të shtonim dhe këtë zë, detyrimet totale mund të arrijnë deri në 75.5 miliardë lekë, duke ia kaluar nivelit të detyrimeve të prapambetura që qeveria e re socialiste gjeti në vitin 2013, të cilat arritën në 72 miliardë lekë.

KLSH thekson se niveli i detyrimeve të prapambetura është rikthyer në problematik. Si theksuar në VKM nr. 50, datë 05.02.2014 “Për miratimin e strategjisë për parandalimin dhe shlyerjen e detyrimeve të prapambetura e të planit të veprimit”, të ndryshuar, “paaftësia për të paguar detyrimet e saj financiare, brenda një kohe të shpejtë pasi ato bëhen të kërkueshme, dhe si pasojë dhe akumulimi i një mase të madhe të detyrimeve financiare të prapambetura i shkakton dëm ekonomisë. Ndikimet përfshijnë ngadalësimin e rritjes ekonomike dhe rritjen e papunësisë, për sa kohë bizneset e varura nga kontratat qeveritare pushojnë ose shtyjnë aktivitetin e tyre si rezultat i vonesave në pagesa ose vështirësive në mundësinë e kredive nga bankat tregtare”.

Deficiti buxhetor real e kalon limitin ligjor prej 2% të PBB-së, financat e raportojnë 1.6%

Deficiti buxhetor i raportuar nga Ministria e Financave rezulton të jetë sa 1.6% e PBB-së, çka në aspektin formal rezulton brenda limitit ligjor prej 2% të PBB-së. Por, KLSH ka konstatuar nga auditimet që niveli faktik i deficitit është i nënvlerësuar, në vlerësimin e KLSH detyrimet e prapambetura janë rritur me rreth 12 miliardë lekë në krahasim me një vit më parë, duke kapur një nivel mbi 42 miliardë në fund të vitit 2018. Nëse do të përfshihej rritja e detyrimeve të prapambetura gjatë vitit 2018, duke i raportuar shpenzimet kur ndodhin, deficiti do të ishte rreth 2.2% e PBB-së.

Deficiti ka arritur vlerën e tij më të lartë në muajin dhjetor 2018, për 25,368 milionë lekë, e cila përfaqëson 97% të Deficitit Faktik të vitit 2018. Të dhënat tregojnë se në muajin dhjetor janë shpenzuar 67,448 milionë lekë, ose 1,8 herë më shumë se sa mesatarja e shpenzimeve mujore. Shlyera e faturave në masë të madhe në muajin dhjetor, vjen jo vetëm si rezultat i realizimit të shpenzimeve në këtë muaj, por edhe si rezultat i regjistrimit të shpenzimeve të ndodhura më parë, duke sjellë kështu risk për stabilitetin fiskal si dhe për efikasitetin real të këtyre shpenzimeve, devijime të shumta në mënyrën e mbulimit të financimit të deficitit buxhetor nga financim i brendshëm në atë të huaj. Ashtu si në vitet e mëparshme, ne kemi trajtuar në këtë raport problematika që lidhen me regjistrimin me vonesë ose mosregjistrimin e shpenzimeve, për të qëndruar brenda limiteve buxhetore, apo realizimin formal të shpenzimeve në fund të vitit, për të mos djegur fondet buxhetore. Këto fenomene evidentojnë qartë dobësitë në lidhje me menaxhimin e financave publike dhe thyerjet e sistemeve të kontrolleve gjatë të gjithë ciklit buxhetor, thuhet në raportin e KLSH.

Sipas raportimit të Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, deficiti buxhetor për vitin 2018, ishte parashikuar në vlerën 32,366 milionë lekë dhe është realizuar në masën 26,238 milionë lekë, ose realizuar në masën 81,1% e planit. Deficiti i raportuar rezulton të jetë sa 1.6% e PBB-së, çka në aspektin formal rezulton brenda limitit ligjor prej 2% të PBB-së. Nëse do të përfshihej rritja e detyrimeve të prapambetura gjatë vitit 2018, duke i raportuar shpenzimet kur ndodhin, deficiti do të ishte rreth 2.2% e PBB-së, kjo bazuar në kuptim të nenit 61, të ligjit nr. 9936, datë 26.06.2008 “Për menaxhimin e sistemit buxhetor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar në të cilin citohet se “…Metoda e njohjes së shpenzimeve dhe të ardhurave, për qëllim të këtij ligji, ka të bëjë me: a) njohjen e shpenzimeve të vitit buxhetor në çastin e ndodhjes së tyre, pavarësisht nga data e pagesës”.

Borxhi, financat e raportojnë 67.2% të PBB-së; sipas KLSH arrin në 71.6%

Ministria e Financave ka raportuar se stoku i borxhit publik zbriti në 67.2% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) në fund të vitit 2018. Por, KLSH konstaton se stoku i borxhit publik të raportuar për vitin 2018 paraqitet i nënvlerësuar bazuar në respektimin e kërkesave ligjore për raportimin e detyrimeve të prapambetura.

Në këtë mënyrë, mosfinancimi i detyrimeve të prapambetura nënvlerëson stokun e borxhit të marrë për financimin e shpenzimeve të padeklaruara. Detyrimet e prapambetura, sipas vlerësimit të KLSH për shpenzimet e ndodhura por të padeklaruara, detyrimin për TVSH-në e rimbursueshme dhe detyrimet e prapambetura të konstatuara në FSDKSH vlerësohen në total në rreth 42 miliardë lekë. Nëse merren në konsideratë këto detyrime, stoku i borxhit publik të raportuar, nga 1,107 miliardë lekë, do të ishte në rreth 1,149 miliardë lekë, i cili në raport me PBB do të jepte një tregues të borxhit në nivelin mbi 69.7%. Nëse do të zhvishet borxhi i jashtëm publik nga efekti i zhvlerësimit të kursit të këmbimit, atëherë borxhi real arrin në 71.6% të PBB-së, ose 4.4 pikë përqindje më i lartë sesa ai që raporton Ministria e Financave.

KLSH konstaton se ulja e treguesit të borxhit publik në raport me PBB ka ardhur kryesisht nga rritja më e madhe e PBB se rritja e stokut të borxhit publik, duke qenë se në krahasim me një vit më parë, të dy treguesit paraqiten me rritje. Në këtë mënyrë, rritja e stokut të borxhit vlerësohet në rreth 19,116 milionë lekë, ndërkohë që rritja bruto e PBB në raport me një vit më parë vlerësohet në rreth 92,425 milionë lekë. Rritja e borxhit publik me 19,116 milionë lekë gjatë vitit 2018 nuk reflekton rritjen reale të tij gjatë vitit, pasi shtesa në huamarrje, duke përfshirë financimin e huaj, atë të brendshëm dhe ripagesat paraqitet në rreth 52,590 milionë lekë sipas tabelës së mëposhtme:

Diferenca prej mbi 30 miliardë, ose rreth 1.9% të PBB lekë, përfaqëson efektin e rivlerësimit të stokut të borxhit në valutë të huaj në ulje si pasojë e ndryshimit të kursit të këmbimit. Edhe këtë vit, sikurse në vitin 2017, duke qenë se monedha vendase është mbiçmuar në raport me monedhat e huaja, efekti ka qenë pozitiv në uljen e raportit të borxhit publik në raport me PBB. Megjithatë, ulja e treguesit të stokut të borxhit si përqindje ndaj PBB, me 1.9% të PBB, si rezultat i kursit të këmbimit, është evidencë e ekspozimit të borxhit publik ndaj riskut të kursit të këmbimit, konstaton KLSH.

KLSh konstaton se monitorimi i treguesit të borxhit është tepër i rëndësishëm që të kryhet, duke marrë në konsideratë edhe implikimet buxhetore që lidhen me koncesionet/PPP. “Në këtë mënyrë, çdo kontratë e lidhur për koncesionet është një kontratë me flukse detyruese disavjeçare, për të cilën nevojitet financimi i realizimit të projektit. Referuar të dhënave aktuale në lidhje me 15 kontratat koncesionare rezulton se një pjesë e tyre, referuar standardeve të klasifikimit brenda ose jashtë bilancit të shtetit sipas risqeve të marra përsipër në kontratë, ndikojnë në treguesit e borxhit. Për këtë arsye, në planifikimin dhe realizimin e treguesve të borxhit është e rëndësishme që të merren në konsideratë këto kosto financiare që mbartin këto projekte, megjithëse Ministria e Financave dhe Ekonomisë nuk raporton në përputhje me standardet ndërkombëtare të raportimit, që kërkojnë që këto kontrata të raportohen në stokun e borxhit publik”, thuhet në raport./ Monitor

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Bota

Fondet e paligjshme/ Si i shpëtoi Qipro ndikimit negativ rus

Publikuar

-

Nga

Lufta ndaj financimeve të paligjshme ka kosto të larta për sistemin bankar. Qiproja njihej dikur si një vend me kushte bankare të favorshme, por në vitin 2014, filloi të reformojë bankat për të luftuar financimet e paligjshme. Për pasojë, sistemi bankar vendas humbi mbi 77 mijë llogari të cilat konsideroheshin të dyshimta, një pjesë e madhe e tyre të lidhura me investitorë rusë. Shkëputja e Qipros nga ky ndikim negativ u shqyrtua gjatë një konference në Uashington, të cilën e ndoqi për Zërin e Amerikës, kolegu ynë Ermal Mërtiri.

Në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington u shqyrtua rasti i Qipros në luftën kundër financimeve të paligjshme, në veçanti kundër ndikimit negativ rus në ekonomi.

“Kriza financiare e vitit 2013 në Qipro ishte realisht alarmi që zgjoi të gjithë aktorët në vend. Mësimi kryesor ishte se ishin vetë praktikat tona të këqija, në veçanti praktikat e luftimit të krimeve financiare që rezultuan në krizën bankare. Gjatë periudhës 2000 – 2013, në Qipro pati një pesëfishim të depozitave bankare”, tha Ioannis Matsis, Drejtor Ekzekutiv i Hellenic Bank të Qipros.

Në atë periudhë, Qiproja pati liberalizuar politikat e depozitave bankare dhe për pasojë volumi i depozitave arriti në vetëm tetë vite të bëhej gati pesë herë sa GDP-ja e vendit. Me taksa të ulëta dhe kushte favorizuese Qiproja u bë kështu papritur një vend tërheqës për fonde që vinin nga vendet e Evropës Lindore. Zoti Matsis tha se këto depozita në vazhdim u përdorën nga bankat për të dhënë hua, duke shkaktuar krizë financiare. Në vitin 2013, qeveria dhe sistemi bankar vendosën se duhej ndryshuar drejtimi financiar i vendit.

“Kuptuam se duhej ndryshuar drejtim, se duhej të bëheshim një vend me reputacion të mirë për të bërë biznes dhe të vendosnim praktika më të mira. Përpjekjet filluan me legjislacionin…”, tha Christakis Patsalides, Zv.Drejtor Ekzekutiv i Bankës së Qipros.

Zoti Patsalides tha se Qiproja nuk u mjaftua me kaq, por ndërmori masa të mëtejshme shtrënguese dhe si rezultat është tashmë ndër vendet me rregullat më të rrepta financiare.

LEXO EDHE:  Buxheti që projekton katastrofën financiare

“…Kemi arritur një transformim kulturor… Pranuam se patëm vepruar gabim dhe se nëse do të qëndronim në heshtje duke mos bërë asgjë nuk do të kishim patur rezultatet e dëshiruara”, tha Mario Skandalis, drejtor për zbatimin e ligjeve në Bankën e Qipros.

Zoti Skandalis tha se Qiproja nuk u mjaftua vetëm me marrjen e hapave të para, por vazhdoi me një sërë reformash dhe masash madhore.

“Nuk u mjaftuam vetëm me ndryshimin e ligjeve, por për të ndryshuar perceptimin e të kaluarës duhet të dëshmonim se mund të merrnim hapa të mëtejshme”, tha zoti Skandalis.

Qiproja zbatoi madje shtrëngimet e parashikuara nga rregullat financiare amerikane për identifikimin e përfituesve realë financiarë (Ultimate Beneficial Owners, UBO), një problem që lind në veçanti nga krijimi i kompanive offshore, apo kompanive guaska.

Gjithashtu, Qiproja ndjek zbatimin e sanksioneve ndaj personave në listat e sanksioneve financiare. Për rrjedhojë, autoritetet bankare thonë se sot vendi nuk pranon aktivitete financiare të kompanive guaska dhe nuk ekzistojnë më degë bankare ruse. Fondet ruse, sipas zotit Skandalis, nuk u tërhoqën mbrapsht në Rusi, por u zhvendosën drejt vendeve të tjera të Bashkimit Evropian.

“Llogaritë shkuan drejt tregjeve të tjera kryesore të shërbimeve financiare, si Gjermania, Luksemburgu, Hollanda, Malta dhe Mbretëria e Bashkuar. Shkojnë edhe drejt vendeve të tjera, por kryesisht në këto qendra financiare të BE-së”, tha zoti Skandalis.

Çdo llogari bankare në Qipro monitorohet tashmë që në krijimin e saj dhe në kohë reale gjatë gjithë transaksioneve, për të evidentuar përfituesit e vërtetë.

Sidoqoftë, sistemi financiar i Qipros pritet të vlerësohet deri në fund të këtij viti nëpërmjet një raporti të Moneyval, organ i Këshillit të Evropës që shqyrton përputhshmërinë me standartet financiare ndërkombëtare kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit./VOA

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Korrupsioni dhe taksat, pengesë për investimet e huaja në Shqipëri

Publikuar

-

Nga

Investimet e huaja në Shqipëri shumë shpejt pritet të hyjnë në një fazë vështirësie. Dy projektet e mëdha me ndikim afro 60% në totalin prej mbi 1 miliard euro të shifrës së investimeve të huaja direkte, janë drejt përfundimit dhe qeverisë do të duhet t’i zëvendësojë me projekte ambicioze. Komuniteti i investitorëve dhe përfaqësues të opozitës raportojnë disa probleme, që përbëjnë pengesë në terheqjen e kapitalit të huaj, si korrupsioni, taksat e larta, siguria ligjore, ndryshimet e shpeshta të ligjit fiskal, problemet me pronën etj, ndërsa qeveria angazhohet për përimirësimin e klimës së biznesit përmes forcimit të institucioneve dhe kuadrit ligjor.

Investimet janë një burim i rëndësishëm i fluksit të parasë dhe të kapitalit në ekonomi . Por megjithë përpjeket e qeverive të ndryshme për tërheqjen e kapialit të huaj Shqipëria mbetet e fundit në rajon. Përfaqësues të investitorëeve të huaj raportojnë barriera të shumta, në ushtrimin e aktivitetit të tyre. Zyrtarët thonë se investimet e huaja direkte kanë një trend në rritje, dhe kapën një shifër mbi 1 miliard euro në vitin 2018, që sipas opozitës nuk tregon realitetin.

“Nga viti 2013 deri në vitin 2018 për investimet e huaja kanë patur një ndikim të drejtpërdrejtë Tap dhe Devolli, por 60% e kësaj vlere janë këto dy investime. Tap-i ka përfunduar 90% të investimit të tij këtë vit, dhe nga viti tjetër ai stopon. E njëjtja gjë ndodh dhe me Devollin. Ky është një problem shumë serioz për ekonominë shqiptare, sepse nuk e dimë akoma me çfarë do të zëvendësohen”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Trendi i invesitmeve të huaja në Shqipëri këto vite ka qenë në rritje, por shumë shpejt do duhet të zëvendësojmë këto investime të mëdha me investime të tjera. Ajo që po mundohemi të bëjmë është të ndryshojmë qasje. Nga qasja në pritje në prtitje të investimeve të huaja, ne duam të bëjmë një qasje proaktive”- pohon Eduard Shalsi, Ministër shteti për mbrojtjen e sipërmarrjes.

“ Qeveria shqiptare nuk ka treguar se cilat janë prioritetet e saj, nuk ka ftuar investitorët e huaj dhe nuk ka absolutisht asnjë plan të ngjashëm, për të zëvendësuar Tap-in dhe Devoll-in me një investim të përmasave të tilla”- shprehet Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Janë disa projekte në fakt që po analizohen për t’ua paraqitur investitorëve të huaj. Kemi hidrocentralin e Skavicës, një investim rreth 350 milion euro. Nga ana tjetër kemi projektin Adriatik Pipeline që kërkon të lidhë Shqipërinë më Kroacinë. Në këtë funksion edhe Tec-in e Vlorës, kërkojmë të lidhim me Tap-in. Gjithashtu në zonën e Dumresë po studiohet për ndërtimin e një depozite të madhe gazi. Ndërkohë ka projekte siç është ai i një rafinerie shumë të madhe të përpunimit të naftës në Durrës”- shpjegon ​Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes .

Investitorët shohin në Shqipëri një treg të vogël, dhe investimet e tyre i planifikojnë në një kontekst rajonal, ku Shqipërisë i duhet të konkurojë me vendet e Ballkanit perëndimor.

“Në lidhje me konkurimin Shqipëria performon shumë dobët. Amerika ka qenë partneri i 8-të i Shqipërisë në vitin 2017 dhe është tani në këtë moment partneri i 10-të, pra kemi një rënie. Ditët e fundit është diksutuar shumë raporti i Bankës Botërore i 2020-ës, Doing Business. Një nga diskutimet kryesore ka qenë diskutimi global dhe rënia që Shqipëria ka patur në lidhje me renditjen globale”- pohon Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Ka 11 kritere raporti Doing Business dhe pjesa më e madhe e kritereve tregojnë që nuk ka përmirësim të klimës së biznesit. Janë dy elementë që meritojnë të analizohen. Një lidhur me mosfunksionimin e bursës në Shqipëri dhe një tjetër me kontratat dhe rolin e përmbaruesve”- thotë Eduard Shalsi, Ministër shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes .

“Një nga gjërat e tjera të rëndësishme që është anashkaluar në diksutime, është renditja rajonale e Shqipërisë. Shqipëria konkuron në vendin e fundit ose të parafundit” – thotë Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Kudo ku kemi shkuar dhe kemi konkuruar më vendet e tjera të rajonit, fatkeqësisht kemi humbur. Unë dua të kujtoj vetëm Samitin e Poznanit. Investimet e Maqedonisë së Veriut, të Bosnjë-Hercegovinës të Serbisë kanë qenë investime konkrete në energji dhe në infrastrukturë. Por çfarë ndodhi me Shqipërinë. Nuk kishte absolutisht asnjë investim sepse Shqipëria nuk dorëzoi asnjë paketë investimesh”- shprehet Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Ajo që është në dorën tonë ka të bëjë me përmirësimin e klimës së biznesit, me ofrimin e shërbimeve moderne për investitorët, me rregullimin e kuadrit ligjor me forcimin e kuadrit institucional. Kemi nevojë për institucione të forta profesionale dhe dinjitoze”- shprehet Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

Megjithë përpjekjet e qeverisë investitorët e huaj kanë disa probleme ende të pazgjidhura. Më e forta renditet ajo e korrupsionit e nënvizuar dhe në raportin e departamentit amerikan të shtetit.

“Korrupsioni në Shqipëri, në lidhje me klimën e biznesit dhe vendosjen e investimeve ka qenë i përhapur. Në fakt kemi raste investitoresh që kanë ardhur, janë munduar, kanë patur orientimin pozitiv për të investuar në Shqipëri, por janë ndeshur ose me korrupsionin ose me pegnesa të ndryshme ligjore dhe proçeduriale, të cilat herë kanë qënë të lidhura me korrupsionin e herë jo, por në fund kanë shkaktuar largimin e investitorëve”- shprehet Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Do të ishte e padrejtë të mos binim dakort me një pjesë të konstatimeve, por ilaçi më i mirë është reagimi ndaj fenomeneve që vihen re, dhe këto fenomene luftohen përmes dy komponentëve, rritjen e transparencës dhe rritjen e konkurueshmërisë”-pohon Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

LEXO EDHE:  Buxheti që projekton katastrofën financiare

“Një element tjetër që e citon raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit janë lidhjet politike. Sepse sot tenderat dhe konçensionet sipas DASH-it i marrin kompani të lidhura me shtetin. Por edhe nëse ke marrë një tender dhe një konçension, përsëri duhet që nënkontraktor të marrësh po kompani të lidhura me shtetin”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Kemi patur kërkesa tek investitorët tanë për të marrë nënkontraktorë të deleguar nga zyrtarë të ndryshëm, gjë që kanë raste tipike korrupsioni. Pra ky është një nga problemet themelore masive që ne kemi”- thotë Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Ajo që mund të them është vendosmëria e qeverisë për të luftuar fenomenet duke përmirësuar kuadrin ligjor dhe kuadrin institucional”- thotë Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

Përfaqësaues të investitorëve të huaj në Shqipëri mendojnë se ka dhe disa problemtika të tjera pengesë në rrugën e tyre të investimeve.

“Fusha të tjera të përmendura në raportin e Bankës Botërore që perceptohet e vështirë dhe e komplikuar për vendin, është regjistrimi i pronës. Regjistrat kadastralë kanë mangësi dhe nevojë për përmirësim dhe për këtë arsye vendi ka një rrugë të gjatë për të bërë në këtë fushë me synimin për ta zgjidhur atë”- thotë Tom Kristian Larsen, kryetar i bordit të Shoqatës së Investitorëve të Huaj

“Jemi në fazën e diskutimit të një ligji për investimet, por një ligji të unifikuar. Do të prezantojmë dhe disa përmirësime nisur dhe nga çfarë nuk ka shkuar mirë gjatë këtyre viteve në Shqipëri”- thotë Eduard Shalsi, Ministër shteti për mbrojtjen e sipërmarrjes.

“ Për të qenë të sinqertë problemet vijnë kur kemi të bëjmë me institucionet publike, me gatishmërinë për të dhënë dokumentat, kohën e pakët për të vlerësuar tenderat, si dhe ndryshimin e shpeshtë të ligjit fiskal”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

“Një nga shqetësimet e vazhdueshme të bizneseve të huaja apo vëndase ka qenë dhe ndryshimi shpeshtë i kuadrit fiskal. Kemi marrë një vendim që nuk do ketë paketë fiskale çdo fundviti, por çdo 4-5 vjet dhe kjo do të krijojë një kohë të mjaftueshme për të analizuar me detaje por dhe për të kalkuluar më me pjekuri pasojën e vendimeve apo ndryshimeve fiskale”- argumenton Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

“Struktura e taksave, që ka Shqipëria sot për momentin, është një progresive. Qeveria e lançoi si sukses, por fatkeqësisht ka rezultuar se 97% e bizneseve dhe e qytetarëve paguajnë taksa më të rritura”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Sondazhet e fundit në Shqipëri tregojnë se pjesa më e madhe e biznesit nuk ka problem me nivelin e taksave, përkundrazi janë të kënaqur, por ka problem me proçedurat burokratike me sorollatjet me shpeshherë administratën publike jo në nivelin që ne kërkojmë”- pohon Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

“Ndërkohë duhet të them edhe një problematikë me të cilën investitorët italianë përballen në përditshmëri, kur kërkojnë përgjigje apo edhe sqarime të thjeshta nga institucionet. Jepet përshtypja se institucionet janë si të përhumbura në burokracira, gjë që edhe e karakterizon këtë vend”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

“Nëse ka diçka ku jemi fokusuar, është përmirësimi i shërbimeve ndaj biznesit i cili vazhdimisht e thekson dhe këtu kemi shumë gjëra për të cilat ndjehemi krenar që i kemi bërë, por ka dhe gjëra të tjera që meritojnë t’i korigjojmë, rregullojmë apo përmirësojmë”- shprehet Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

Disa probleme të tjera të evidentuara nga investitorët e huaj lidhen respektimin e kontratave dhe gjyqet në arbitrazh. KLSH llogarit një borxh të qeverisë ndaj bizneseve në një vlerë prej 150 milion euro.

“Ajo që ne po përpiqemi me shumë mund të bëjmë është pikërisht forcimi i institucioneve, i kapaciteteve, burimeve njerëzore të administratës për të shmangur në të ardhmen konflikte të tilla”- thotë Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

Megjithë vështirësitë investitorët thonë se Shqipëria ka potenciale më të mëdha për investime.

“Shqipëria mund të renditet në vendin e parë ose të dytë në Ballkanin perëndimor dhe mund të tërheqë shumë të mëdha investimesh. Pra ka një potencial të lartë. Dhoma Amerikane e Tregëtisë ka filluar një inisiativë shumë të rëndësishme, e cila do lançohet vitin që vjen që synon përmirësimin e klimës së investimeve në Shqipëri”- shprehet Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Besoj se qeveria në shumë raste është e hapur që të tilla ndërveprime të ndodhin, të dëgjojnë qëndrimet e bizneseve dhe shqetësimet e tyre në lidhje me ndryshimet që po ndodhin”- thotë Tom Kristian Larsen, kryetar i bordit të Shoqatës së Investitorëve të Huaj

“ Shqipëria duhet që të përfundojë sa më shpejt të jetë e mundur reformën në drejtësi, sepse mungesa e një sistemi gjyqësor penalizon ekonominë në të gjitha nivelet, krizat politike ndikojnë gjithmonë mbi ekonominë. Kriza aktuale po zgjat ca si tepër dhe duhet me domosdo të zgjidhet shpejt. Kështu që të gjithe ne, sipërmarrës dhe politikanë duhet të impenjohemi që ky moment të mbetet pas shpine përndryshe ekonomia do ta paguajë shtrenjtë”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

Komuniteti i investitorëve të huaj në Shqipëri është krejt i qartë në konstatime dhe kërkesa. Situata nuk është ajo që do donin të ishte, por sërish ata mbeten optimistë se Shqipëria do ja dalë të jetë konkuruese mes vendeve të Ballkanit Perëndimor./VOA

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

PPP-të ose Paratë e Përdorura Paturpësisht!

Publikuar

-

Nga

Partneritet Privat-publik

Partneritetet Publike-Private, të njohura si PPP-të, apo koncesionet, nuk janë shpikur në Shqipëri. Ato përdoren si një alternativë investimi, kur një shtet ka nevojë për investime të mëdha dhe nuk ka burimet e duhura për ta bërë këtë.

Projektet i merr përsipër t’i realizojë investitori privat dhe shlyerja bëhet në një afat relativisht të gjatë, që zakonisht përkon me një periudhë të përafërt me atë të shfrytëzimit të këtij investimi e që jo doemos duhet të jetë nga shteti apo taksapaguesit, por shumë më tepër nga përdoruesit e këtij investimi, për një periudhë disavjeçare.

Rreziku ndahet mes dy palëve. Nga ana tjetër, shteti vendos që një projekt të caktuar ta japë me PPP, kur vëren që ka prioritete të tjera më të rëndësishme për investimet e kryera me para publike dhe pasi është i bindur se ky investitor e realizues privat ka kapacitetet e duhura, ekonominë e shkallës dhe kapitalin e nevojshëm. E megjithatë, edhe vende të zhvilluara e kanë pasur të vështirë t’i kontrollojnë këto lloj partneritetesh.

Eurodad (Rrjeti Europian mbi Monitorimin e Borxhit) që përbëhet prej 47 organizatash të shoqërisë civile, nga 20 vende europiane, gjeti së fundmi nga një monitorim se projektet PPP po rezultojnë me kosto të larta për buxhetet publike dhe me një nivel të tepruar të rrezikut për sektorin publik dhe, për rrjedhojë, një barrë të rëndë për qytetarët. Çdo PPP e studiuar ishte më e rrezikshme për shtetin, sesa për kompanitë private të përfshira, pasi sektori publik kërkohej të hynte dhe të merrte kostot kur gjërat nuk shkonin mirë. Edhe vende të zhvilluara nuk arrijnë t’i kontrollojnë ato. Në Suedi, kostoja totale e ndërtimit e spitalit të Nya Karolinska Solna (NKS) arriti nga 1.4 miliardë në 2.4 miliardë euro dhe tani njihet si “spitali më i shtrenjtë në botë”.

Në Shqipëri, çdo ditë e më shumë, po bëhet e qartë që kontratat PPP janë të hartuara keq, pa asnjë lloj studimi, me kosto të fryra që, për fat të keq, sa vijnë e po shtohen, me rrezikun që e merr të gjithë përsipër shteti. Kostot po tejkalojnë çdo lloj parashikimi, ndërsa shteti po detyrohet të paguajë dhe për shërbimet që privati nuk i kryen, pasi në kontrata është parashikuar pagesa për një numër fiks shërbimesh, që i mundësojnë privatit të dalë me fitim. Vetëm për koncesionet e shëndetësisë, janë paguar 4 vitet e fundit rreth 10 milionë euro për shërbime të pakryera.

Të mjaftueshme këto për të ndërtuar nga e para një spital modest! Nëse nuk paguan, privatët nuk e kanë të vështirë të fitojnë gjyqet. Në rastin e koncesionit të sterilizimit, Ministria e Shëndetësisë u detyrua të kufizonte operacionet, sepse pagesat në vitin 2018 dolën përtej parashikimit dhe u tejkaluan me rreth 3.6 milionë euro (nga 17 mln euro që ishte kontrata vjetore).
Në buxhetin e vitit 2020, shpenzimet kapitale parashikohen me ulje 4%, ndërsa pagesat koncesionare do të rriten me 16%! Këto pagesa kanë arritur në 30% të shpenzimeve kapitale me burime të brendshme dhe 17% të investimeve totale kapitale (një vit më parë, kjo peshë ishte rreth 13%). Po ndodh ajo që pritej. Angazhimi në projektet koncesionare pa efektivitet po e detyron qeverinë të kufizojë shpenzimet e tjera kapitale (ndoshta edhe më të domosdoshme), në mënyrë që të ruajë ekuilibrat e buxhetit.

LEXO EDHE:  Kriza ekonomike/ Deputeti zbulon çfarë ka ndodhur me buxhetin e shtetit

Transparenca mungon tërësisht. Projekti i Rrugës së Arbrit, me një të rënë të lapsit, u rrit me 45%, në 58 miliardë lekë, nga kontrata fillestare. Asnjë transparencë, pse, kur, dhe si u ndryshua kontrata. Për projektin tjetër, atë të Milot – Balldren, do të paguajmë 17 milionë euro për kilometër, për një rrugë në mes të askundit, që nuk i sjell asnjë vlerë të shtuar ekonomisë, por kursen vetëm 5-10 minuta nga koha e shoferëve. Kostoja e projektit tjetër, Orikum – Dukat, u rrit me 23% në tabelat e buxhetit 2020, në raport me kontratën.

Kostot vetëm sa vijnë e shtohen përtej parashikimeve dhe, nëse vazhdohet me këto ritme, rrezikohet që të kalohet kufiri i pagesave prej 5% të të ardhurave tatimore të vitit të mëparshëm, përtej së cilës qeveria do të detyrohej të korrektonte të ardhurat, ku rruga më e shpejtë do të ishte rritja e taksave. Projekti “One billion”, i trumbetuar me të madhe tre vjet më parë, që synonte të paktën ndërtimin e pesë akseve rrugore, përfshirë dhe Thumanë – Rrogozhinë, 150 shkollave, një spitali model në Fier etj., tashmë është “mbushur” vetëm me tre rrugë (Rruga e Abrit, Milot – Balldren dhe Orikum – Dukat). Një shpërdorim i paturpshëm ky i parave të taksapaguesve, që dekurajon bizneset dhe individët të jenë të përgjegjshëm në marrëdhëniet e tyre me shtetin.

Institucionet ndërkombëtare, të cilat kishin paralajmëruar që në fillim rreziqet që vinin nga angazhimi i lartë me PPP-të, tani po flasin hapur për pasojat dhe ndikimin negativ të tyre në rritjen ekonomike. Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), në raportin e saj të fundit, rendiste si një prej arsyeve të rishikimit në ulje të performancës ekonomike edhe “risqet e brendshme të lidhura me detyrimet e mundshme që rrjedhin nga programet e Partneriteteve Publike-Private, që u mungon transparenca dhe përgjegjshmëria”!-EDITORIAL- MONITOR

LEXO TE PLOTE