Connect with Us

Nëse nuk luftoni për demokracinë, nuk e meritoni atë

Blog

Nëse nuk luftoni për demokracinë, nuk e meritoni atë

Publikuar

-

Nga Roger Cohen “The New Jork Times”

* Athinë- Ndoshta e dini atë historinë e papagallit në Rusinë Sovjetike, që doli nga kafazi i tij dhe u arratis përmes dritares. Pronari i tij shkoi me vrap në Ministrinë e Brendshme. “Unë dua t’ju garantoj se sido që të vijnë punët, mendimet e papagallit tim nuk janë të miat!”-u thotë ai agjentëve të policisë.

Asnjë nga ne nuk dëshiron të jetojë në një shoqëri, ku duhet të shqetësohemi se çfarë mund të thonë papagallët tanë. Dhe as në një shoqëri, ku papagalli presidencial do të përsëriste:”Unë jam gjeni! Amerika e Para! Gjueti shtrigash! Grusht shteti!”. Kina e ka ndaluar në internet dhe në kinema, serialin amerikan të animuar “Winnie Pooh”.

Ndoshta sepse Pooh thotë mes të tjerash:”Njerëzit thonë se asgjë nuk është e pamundur, por çdo ditë unë nuk arrij të bëj dot asgjë!”. Një shoqëri që ndalon “Winnie Pooh”, për shkak të një ngjasimi të supozuar me Udhëheqësin e saj të Madh, ka disa probleme serioze.

Ndërsa po mbushen 30 vjet nga rënia e Murit të Berlinit, fjala e lirë duhet të mbrohet edhe më më tepër këmbëngulje, pasi nëse ajo vdes, dhe bashkë më të edhe e vërteta, më e keqja bëhet e mundur, dhe me gjasë e pashmangshme. Së fundmi, mora pjesë në Forumin e Demokracisë në Athinë, një aktivitet i organizuar në bashkëpunim me “The New York Times”.

Aty u njoha me Magdalena Adamovic. Bashkëshorti i saj, Pavël Adamovic, u vra në fillim të këtij viti në Gdansk, qyteti më evropian në Poloni, ku ai shërbente si kryetar bashkie. Me forcën solemne të dinjitetit të saj, ajo më kujtoi se ne duhet të bëjmë më shumë në luftën kundër gjuhës së urrejtjes.

Por edhe liria e shprehjes, mbron gjithashtu idetë që ne urrejmë. Ky është çmimi i lirisë, dhe liria duhet të rimësohet çdo ditë. E ndjej ende në veshët e mij jehonën e apelit të Adamovic: ”Arsimimi, arsimimi, arsimimi…”. Kur bashkëshorti i saj u godit për vdekje me thikë, një nga fjalët e tij të fundit ishte “solidaritet”, me një “s” të vogël, siç vërejti Donald Tusk, presidenti në largim i Këshillit Evropian. Vrasja e tij, ishte një akt i çmendur, që na kujtoi se “muret” e nacionalistëve janë ndërtuar për të rrëzuar.

Demokracia e digjitalizuar e shekullit XXI, nuk mund të jetë demokracia e shekullit XX. Ndërkohë, teksa institucionet duhet të përshtaten, indi lidhës i shoqërive tona duhet të ripërtërihet, dhe ekonomitë tona të rigjenerohen, ekziston detyrimi për të mbrojtur vlerat që siguruan kuadrin e rendit ndërkombëtar të shekullit XX-të:liria dhe hapja; sundimi i ligjit; të drejtat e njeriut; demokracia dhe vetëvendosja; siguria; dhe mundësitë e tregut të lirë.

Asnjë tërheqje e gabuar e ndonjë udhëheqësi amerikan nga idealet e SHBA-së, nuk mund të zvogëlojë rëndësinë e këtij misioni. Por unë nuk besoj se kjo mund të kryhet përmes nacionalizmit dhe barrierave, mitologjisë dhe ksenofobisë. Siç vërente më te drejtë Fransua Miterran, “stacioni” i fundit i nacionalizmit është lufta.

Kjo nuk është më pak e vërtetë sot, sesa në kohën e zbarkimit aleat në Normandi. Fjalët janë të bukura, por pa vepra ato treten si në mjegull. Nathan Lou, politikan dhe aktivist nga Hong Kongu, tha n forum:”Ne solidarizohemi me mbrojtësit e lirisë, kudo që ata ndodhen. Në Hong Kong, jemi vënë në ballë të një beteje mes vlerave autoritare dhe atyre liberale. Nëse në fund do dominojë komunizmi, do të kërcënojë të gjitha demokracitë liberale”.

Kasem Eid, shkrimtar sirian theksoi:”Nëse nuk luftoni për demokracinë, ju nuk e meritoni atë!”. Bie tërësisht dakord me të. Pol Polman, ish-kreu i Unilever, duke iu referuar leksioneve të krizës financiare botërore të vitit 2008 u shpreh:”Bankat ishin shumë të mëdha për të dështuar, ndërsa njerëzit shumë të vegjël për të pasur rëndësi!”. Nuk kisha dëgjuar një përmbledhje më të saktë të asaj krize.

LEXO EDHE:  “Ma kërkuan tokën për të mbjellë drogë”/ Reportazhi i CNA.al tregon se ç’po ndodh në fshatin ku u gjet thesari ilir

Politologu bullgar Ivan Krastev, e përshkroi kështu fuqinë e miteve:”Më shumë hungarezë besojnë se kanë parë një UFO, sesa janë të prirur të besojnë se kanë parë ndonjë refugjat”.

Megjithatë, për kryeministrin hungarez Viktor Orban, anti-liberalizmi ksenofobik funksionon. Asgjë nuk është më e lehtë, apo më e rrezikshme, se sa kultivimi i urrejtjes ndaj të huajve.

Ne duhet të tregohemi të përulur, dhe të dëgjojmë zërat e harruar. Siç u shpreh kryeministri grek Kiriakos Micotaqis:”Elitat kanë dështuar bujshëm, në kuptimin e ndarjeve të reja. Vetëkënaqësia dhe përbuzja, kanë qenë tradicionalisht armiqtë më të këqij të demokracisë”.

Demokracitë kanë meritën e shprehjes së pakënaqësisë. Kjo është ajo që kemi parë në valën e fundit të nacionalizmit: një reagim i padukshëm nga masat e margjinalizuara prej mjeshtrave të globalizmit.

“Jeta, është një situatë që i paraprin vdekjes”- tha dikur një i mençur. Luftërat tona sot , nuk janë aq të reja dhe aq të ndryshme, sa e imagjinojmë ne. Tensioni midis lirisë dhe barazisë, nuk është i ri. As lufta mes njerëzimit dhe makinerive. Po ashtu edhe empatia njerëzore ndaj marrëzisë.

Të reja janë mjetet që kemi tani në dispozocion, të cilat shpresohet t’i përdorim si duhet, për të ndërtuar një botë të ndërlidhur, me dinjitet dhe rregull.

Për një pjesë të mirë të jetës time, unë e kam parë lirinë dhe demokracinë të përhapej pandalshëm nëpër botë, edhe pse jo pa probleme apo në mënyrë të barabartë. Rënia e Murit të Berlinit dhe luftërat që e shpërbënë Jugosllavinë, ishin ngjarjet kryesore të jetës sime, që e çimentuan lidhjen midis SHBA-së dhe lirisë, SHBA dhe paqes.

Kjo është arsyeja pse Nju Jorku është shtëpia ime. Sot patriotizmi amerikan, siç e kuptoj unë, kërkon pikërisht këtë:mbrojtjen e Kushtetutës, sundimin e ligjit, të vërtetën, lirinë dhe kundërvënies e botës ndaj akteve shkatërruese të Shtëpisë së Bardhë, dhe banorit të saj gjithnjë e më të rrezikshëm.

Secili prej nesh ka një udhëtim për të kryer. Unë jam një hebre me origjinë nga Afrika e Jugut,  rritur në Britani, formuar në Francë, dhe sot jam një shtetas amerikan. Këto janë momentet kyçe të historisë së jetës time. Dhe janë ato që më sollën këtu në Athinë, ku lindi demokracia. Unë jam një njeri që ndërtoj ura, dhe jo mure. E si mund të jem ndryshe?/ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Pse rënia e ndikimit të Perëndimit, përbën një shqetësim për botën

Publikuar

-

Nga

Nga Andrew Hammond ”Gulf News”

* Konferenca e Sigurisë e Mynihut, përfundoi të dielën pas diskutimeve të gjata që përfshinë rreth 500 liderë politikë dhe të biznesit, përfshirë Emanuel Makron, Majk Pompeo dhe Mark Zukerberg. Një nga temat kryesore këtë vit ishte e ashtuquajtura “Westlessness” (rënien e ndikimit të Perëndimit në botë), duke reflektuar pasiguritë në lidhje me rolin aktual të Perëndimit, pavarësisht faktit se ai ndikim ende mund të ripërtërihet.

Ndër çështjet që u ngritën për diskutim në Mynih ditët e fundit, ishte ajo nëse bota po bëhet më pak perëndimore, nëse vetë Perëndimi po bëhet më pak perëndimor, dhe çfarë do të thotë për botën nëse Perëndimi ua lë gjithnjë e më shumë të tjerëve skenën ndërkombëtare.

Ky diskutim i gjerë, ka të bëjë me fenomenin e “Westlessness”, që u përkufizua në Mynih si një “ndjenjë e përhapur e shqetësimit, përballë rritjes së pasigurisë, në lidhje me qëllimin e qëndrueshëm të Perëndimit përballë shumë sfidave të sigurisë, të cilat duket se janë bërë të pandashme, nga ato që disa i përshkruajnë si shenja të shkatërrimit të projektit perëndimor”.

Një nga qëllimet kryesore të konferencës, nuk ishte vetëm hulumtimi mbi këto çështje, por gjithashtu nisja e adresimit të një sfide kryesore strategjike për partnerët trans-atlantikë, që është dalja me një strategji të përbashkët e Perëndimit, ndaj asaj që mund të jetë një epokë e re e rivalitetit mes fuqive të mëdha.

Sado e vështirë që mund të duket për disa, ripërtëritja e Perëndimit si aleanca kryesore politike në botë, është larg nga të qënit e pamundur. Hapi i parë i domosdoshëm, është që të gjitha palët kryesore, përfshirë BE-në, Kanadanë dhe Japoninë, të pranojnë se nuk mund të jetë i mundur rikthimi i rendit të vjetër liberal.

Për shumë njerëz, është mëse e qartë se të tentosh t’i rikthehesh një morie rregullash të vjetra, të bazuara në rregullat ndërkombëtare, mund të mos jetë realiste. Brenda bllokut perëndimor, sfidat janë të mëdha. Këtu përfshihet çështja e ndryshimit të klimës, ku OKB-ja ka bërë thirrje për më shumë bashkëpunim, gjë që nuk ka ndodhur për shkak të planeve të Trump për t’u tërhequr nga Marrëveshja e Parisit, deri në fund të këtij viti.

Për më tepër, përkundër marrëveshjes tregtare të fazës së parë SHBA-Kinë, tensionet më të gjera ekonomike ndërkombëtare, janë në nivele të larta. Përveç veprimeve të SHBA-së, edhe Japonia ka vendosur tarifa të reja për Korenë e Jugut, ndërsa Italia është në mosmarrëveshje me Francën dhe Brukselin për buxhetin e saj dhe çështjen e emigracionit.

Ndërkohë, Gjermania nuk bie dakord me fqinjët e saj lindorë për sundimin e ligjit dhe sigurinë  energjitike. Edhe Kanadaja, po tregon disa shenja të heqjes dorë nga rendi liberal i pasluftës. Ajo po e pranon se sistemi i zgjidhjes së mosmarrëveshjeve në OBT-së nuk po funksionon si duhet, ndaj po ndjek aktivisht një rrugë alternative.

Nisja e dekadës së re këtë vit, është koha e duhur për t’u përballur me këto fakte. Dhe është momenti i duhur për të nisur studimin, se si duhet të jetë një qasje e re e udhëhequr nga Perëndimi mbi qeverisjen globale. Një parakusht për ta mundësuar këtë qëllim, është fokusimi tek çështjet e mëdha strategjike me të cilat përballet Perëndimi.

LEXO EDHE:  Milioneri, që i dogjën makinën e shkatërruar/ Zbardhen bëmat e gjyqtarit Andri Ymeri

LEXO EDHE:  Si eksploratori norvegjez Roald Amundsen, e fitoi garën për “pushtimin” e Polit të Jugut

Këto janë të shumta, dhe nuk do të zgjidhen me një samit të vetëm, apo edhe një seri konferencash këtë vit. Së pari, Bashkimi Evropian dhe Mbretëria e Bashkuar, duhet të bien dakord se si të menaxhojnë një Brexit kaotik, në rast se arritja e një marrëveshje tregtare do të duket e pamundur të arrihet.

Së dyti, është e nevojshme që Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara, me marrëdhëniet dypalëshe që kanë hyrë në ngërç nën Trumpin dhe Angela Merkelin, të bien dakord se ekzistojnë një varg sfidash të sigurisë dhe ato ekonomike, të cilat mund të përballohen më mirë së bashku.

Së treti, Franca dhe Italia duhet të përpiqen të sheshojnë dallimet mes tyre. Sigurimi i eurozonës ndaj krizës ekonomike të radhës, kërkon një bashkëpunim të thellë midis tyre dhe Gjermanisë.

Dhe ky duhet të jetëm vetëm fillimi. Çështje të tjera, përfshijnë të ardhmen e sistemit ndërkombëtar të tregtisë, që po vuan pasojat e sanksioneve të fundit të vendosura në të gjithë globin.

Megjithatë, në kontekstin aktual nuk duhet përpjekur për të bërë shumë gjëra. Premtimet e tepërta, dhe mbajtja e shumë pak prej tyre, nuk është mënyra e duhur për të ripërtërirë aleancën perëndimore. Nëse dominon realizmi, dhe kjo temë shndërrohet në një dialog shumëvjeçar, forume si NATO dhe G7, sado të papërsosura që janë, mund të ngjiten në lartësinë e sfidës.

Për shembull, NATO ka një rëndësi të vazhdueshme me anëtarësimin e vendeve me një popullsi të përbashkët prej rreth 1 miliardë njerëzish. Ajo mbetet një nga organizatat ushtarake më të suksesshme në botë, duke ndihmuar në periudhën më të gjatë të paqes së qëndrueshme në historinë moderne të Perëndimit.

Skeptikët do të thonë se asgjë e madhe nuk do të ndryshojë në një drejtim pozitiv, të paktën për sa kohë që Trumpi do të jetë president i SHBA-së. Sado problematike që janë shumë nga pozicionet politike të Trumpit, Perëndimi nuk është vetëm një bashkësi vlerash, por ndërkohë edhe një bashkësi interesash.

Kur vlerat përplasen, ne duhet të përqendrohemi tek interesat. Dhe në këtë moment të fundit të pasigurisë gjeopolitike dhe ekonomike, viti 2020 mund të jetë momenti për të filluar rivendosjen e themeleve për një Perëndim të ripërtërirë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si të parandalohet një pandemi tjetër, përpara se ajo të shpërthejë

Publikuar

-

Nga

Nga Annie Sparow “Foreign Policy”

* Përhapja e epidemive është e pashmangshme. Nëse ato bëhen pandemike – pra kur ka një përhapje të pakontrolluar të sëmundjeve ngjitëse, në të gjitha vendet dhe kontinentet e botës – kjo varet nga përgjigja jonë.

Pandemitë varen gjithmonë nga rrjetet e shpejta të udhëtimit dhe popullsitë e dendura, që dikur ishin relativisht të pazakonta, ndërsa sot janë një normë globale nga Nairobi në Xhakarta. Përhapja e virusit Ebola në Republikën Demokratike Lindore të Kongos, është një kërcënim i tillë pandemik.

Pas më shumë se 18 muajsh, ekzistojnë vetëm 3 raste. Por Kongo dhe shumë vende të tjera të varfra në Afrikë dhe gjetkë, janë tashmë të kërcënuara nga koronavirusi i ri. Koronavirusi është teknikisht vetëm një epidemi, që nuk ka lëvizur ende në një numër të konsiderueshëm jashtë Kinës.

Që nga 14 shkurti, pati mbi 60.000 raste të konfirmuara në Kinë, dhe më pak se 500 raste në 24 vende të tjera. Katër prej këtyre vendeve raportojnë raste, kur infektimi ka ndodhur jashtë Kinës. Si duhet të reagojë bota, përballë kërcënimit, që virusi mund të përhapet në gjithë botën? Kina ka futur në karantinë mbi 80 milionë njerëz.

Në fakt asnjë shtet nuk mund të kontrollojë plotësisht qarkullimin e e një virusi. Dhe vendimet se kush jeton dhe kush vdes, diktohen nga modele që mund të mos jenë mënyra më e mençur ose më efektivja për të trajtuar shëndetin global. Shpërthimet e epidemive, shkaktohen nga sëmundjet që kalojnë nga kafshët te njerëzit.

Në 50 vitet e fundit, më shumë se 300 patogjenë janë shfaqur ose rishfaqur, të nxitur nga ndryshimi i klimës, shkretëtirëzimi i tokës, rritja e ndërveprimeve midis kafshëve dhe njerëzve, sistemet e dobëta shëndetësore, rritja e popullsisë dhe urbanizimi.

Në mënyrë tipike, epidemitë shoqërohen me përdorimin e masave si karantina, mbikëqyrja dhe vaksinimi. Kjo qasje kontrolluese ndaj sëmundjes synon një patogjen të vetëm në një kohë të dhënë. Ky proces filloi me Murtajën, një sëmundje bakteriale e transmetuar kryesisht nga pleshtat që jetojnë tek minjtë e zinj.

Murtaja godiste shpejt, shkaktonte simptoma agonizuese, dhe vriste shpejt të prekurit, zakonisht brenda 3 ditësh. Me një normë mesatare vdekshmërie rreth 70 përqind, ndonjëherë në ndonjë qytet e fshat mbeteshin gjallë shumë pak njerëz, për të të varrosur të vdekurit.

Pandemia e dytë e madhe globale e Murtajës, që filloi në vitin 1347 dhe zgjati deri në shekullin e XVII-të, vrau afërsisht 100 milion njerëz, ose një të katërtën e popullsisë së botës në atë kohë. Frika e përhapur në atë kohë, solli përpjekjet e para të organizuara për ruajtjen e shëndetit publik gjatë shekujve në vazhdim. Bllokadat detare, karantinat ushtarake dhe kordonet sanitare, u përdorën për të izoluar qytete dhe madje edhe vende të tëra.

Autoritetet shëndetësore identifikonin raste të dyshuara gjatë kërkimeve derë më derë, dhe burgosnin me forcë të infektuarit. Ndërkohë, u kërkuan anëtarëve të familjes të të sëmurit nga Murtajës, të hynin në karantinë për 40 ditë. Në shekullin e 18-të në Evropë dhe Amerikë, përhapja e lijës, një sëmundje virale e transmetuar nga njeriu tek njeriu, u lehtësua nga zhvillimi i urbanizimit dhe jetesa në  grupe të mëdha.

LEXO EDHE:  Si eksploratori norvegjez Roald Amundsen, e fitoi garën për “pushtimin” e Polit të Jugut

LEXO EDHE:  Historiani rus: Lenini vdiq i helmuar nga Stalini

Ajo vriste një të tretën e atyre që infektonte, dhe i linte përgjithmonë me shenja të mbijetuarit.

Vaksina e mjekut anglez Eduard Xhener, e prodhuar në vitin 1796, garantoi një masë të re për shëndetin publik. Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, teoria e mikrobeve, e promovuar nga biologu francez Lui Pastër, u konsolidua teksa mjeku gjerman Robert Koh izoloi i pari bakterin që shkakton tuberkulozin dhe më pas kolerën, ndërsa mjeku hungarez Injac Semelveis, isht pionier i praktikës së dezinfektimit dhe larjes së duarve.

Teoria e mikrobeve, çoi në modelin biomjekësor të qasjes ndaj sëmundjes, që supozon se secila sëmundje ka një shkak specifik. Në Evropë dhe Amerikën e Veriut, nevoja e higjenës nxiti një lëvizje sanitare që e reformoi jetesën në qytete, përmes programeve të shëndetit publik që përmirësuan kushtet e jetesës mbi një spektër të gjerë sëmundjesh:ujë të sigurt, kanalizime, mbledhje e mbeturinave, asgjësim i ujërave të zeza, ventilim etj.

Pastaj në vitin 1946, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e ripërcaktoi shëndetin si “gjendje e mirëqenies së plotë fizike, mendore dhe sociale, dhe jo thjesht mungesa e ndonjë sëmundje”. Ajo e vuri theksin tek vaksinimi dhe mjetet për të luftuar infeksionin përmes aspekteve pozitive:ushqim më të mirë, edukim fizik, kujdes dhe sigurim shëndetësor.

Sot, reagimi ndërkombëtar është përqendruar kryesisht tek sëmundjet që paraqesin një kërcënim për Perëndimin. Sëmundjet endemike që vrasin shumë më tepër njerëz si malarja, kolera dhe tuberkulozi, marrin shumë më pak fonde dhe vëmendje, dhe shkaqet rrënjësore mbeten të paadresuara.

Patogjenët ndjekin rrugë tashmë të njohura. Prandaj, përhapja e tyre dhe rreziku i transmetimit të qëndrueshëm, varet nga bashkëpunimi global.Reagimi ndërkombëtar ndaj shpërthimit të koronavirusit, është vetëm shembulli i fundit. Edhe pse shumë vende perëndimore përfitojnë nga zhvillimet më të fundit të mjekësisë, në pjesën më të madhe të botës mungon kujdesi i duhur shëndetësor.

Numri i kufizuar i rasteve të diagnostikuara, nuk nënkupton se përhapja globale e tij është e stabilizuar në 24 vendet aktuale, apo se nuk po ndodh ndonjë përhapje lokale. Mungesa e rasteve në Afrikë, edhe pse ka një fluks të lartë trafiku me Kinën, ka të ngjarë t’i detyrohet mungesës së aftësisë diagnostikuese të kontinentit.

E njëjta gjë vlen për Indonezinë dhe Pakistanin. Nëse virusi përhapet gjatë verës në Afrikë ose Indonezi, mund të ketë një transmetim të tij gjatë gjithë vitit. Kjo do të shtonte mundësinë që koronavirusit të bëhet endemik dhe pandemi si malarja. Dhe do të shkaktonte shpërthime vjetore çdo sezon gripal, duke paraqitur një kërcënim të vazhdueshëm.

Modeli biomjekësor, ia nënshtron njerëzit sëmundjes. Bota ka nevojë për një model që i vë njerëzit të parët. Ashtu si shëndeti individual nuk është mungesa e sëmundjes, në një nivel shoqëror apo edhe global, shëndeti i një popullate nuk mund të përcaktohet nga mungesa e shpërthimeve epidemike./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Studimi/ Njerëzit janë më të mirë, sesa mendojmë zakonisht

Publikuar

-

Nga

A janë njerëzit egoistë apo bujarë? A janë lakmia dhe interesi vetjak, ato që na nxisin në pjesën më të madhe të gjërve që bëjmë? Apo jemi të aftë t’i vendosim nevojat e të tjerëve, përpara tonave? Tradicionalisht, sociologët kanë qenë të prirur drejt pikëpamjes cinike, sipas së cilës njerëzit janë shumë egoistë.

Ata besonin në “interesin e arsyeshëm mbi vetveten”, dhe tek “parimin e minimumit”, që thotë se ne jemi programuar të minimizojmë kostot tona në jetë, dhe të maksimizojmë përfitimet tona. Po kështu, psikologët evolucionarë argumentonin shpesh se altruizmi – ndihma ndaj një personi tjetër, pa pritur asgjë në këmbim – thuajse nuk ekziston.

Por në dallim nga pikëpamjet e tilla mbi natyrën njerëzore, studimet e fundit kanë zbulur prova që sugjerojnë se qeniet njerëzore janë shumë më të dashura dhe më bujare, se sa mund të mendoni. Madje edhe fëmijët e vegjël, duan të ndihmojnë të tjerët.

Feliks Uorneken, që studion bashkëpunimin tek fëmijët, sugjeron se fëmijët e vegjël socializohen për të ndihmuar të tjerët, dhe shfaqin një prirje të natyrshme për ta bërë këtë. Ai sugjeron se në mjediset në të cilat evoluan njerëzit, edhe ndihma më e vogël që mund të jepnin fëmijët për të tjerët (si për shembull kapja për dore), do të kontribuonte në mbijetesën e familjes së tyre.

Studimi i Uornken, tregoi sesi fëmijët e vegjël ndihmuan në mënyrë spontane një të huaj të rritur, për sa kohë që nevoja për ndihmë ishte mjaftueshëm e qartë që vogëlushët ta kuptonin atë. Për shembull, nëse një i panjohur për ta në moshë madhore, kishte nevojë për ndihmë për të kaluar një pengesë të dukshme, apo për ndihmë në ngritjen e një objekti të rënë përtokë, fëmijët e vegjël ia ofronin atë me lehtësi.

Uorneken arriti në përfundimin se “sjelljet e hershme ndihmëse, janë vërtet pro-sociale dhe i shërbejnë një funksioni evolucionar tek njerëzit”. Ndërkohë ata që e ndiejnë empatinë, angazhohen në forma ekstreme të ndihmës. Të dyja studimet klasike mbi empatinë dhe ndihmën, dhe hulumtimet e fundit mbi dhuruesit e gjallë të veshkave, sugjerojnë se altruizmi është një dukuri e vërtetë në marrëdhëniet njerëzore.

Psikologu social Daniel Batson, që e ka studiuar altruizmin për 3 dekada me radhë, tregoi se nëse një i huaj, për të cilin ndjejmë empati, vuan vazhdimisht, ne do të ndërhyjmë ndonjëherë dhe vuajmë në vendin e tij, madje edhe atëherë kur kemi mundësi që ta shmangim atë.

Ngjashëm, hulumtimi i neuroshkencëtares Ebigeil Marsh mbi dhuruesit e veshkave, tregon se këta dhurues kanë trurin të prirur për të ndihmuar të tjerët. Për shembull, truri i dhuruesve të veshkave, është shumë më reagues ndaj fytyrave që shprehin frikë, sesa truri i shumicës së njerëzve të tjerë.

LEXO EDHE:  “Ma kërkuan tokën për të mbjellë drogë”/ Reportazhi i CNA.al tregon se ç’po ndodh në fshatin ku u gjet thesari ilir

LEXO EDHE:  Historiani rus: Lenini vdiq i helmuar nga Stalini

Marsh sugjeron se të njëjtat mekanizma psikologjikë që promovojnë kujdesin prindëror tek njerëzit që kanë fëmijë, mund të aktivizohen edhe tek të huajt që duket se vuajnë. Ndërkohë një tjetër studim nga neuroshkencëtarët socialë Naomi Ajzenberger dhe Met Liberman, tregon se njerëzit përjetojnë kënaqësi kur shohin që u ndodhin gjëra të mira njerëzve që kanë nevojë për ndihmë, si dhe kur ndihmojnë të tjerët me paratë e tyre.

Ata sugjerojnë se kjo ndodh pasi ne jemi krijesa të tilla sociale, dhe jemi të inkurajuar nga evolucioni të ndjejmë kënaqësi kur ndihmojmë njerëzit e tjerë. Madje edhe kur kjo ndodh me një kosto për sa i përket kohës, përpjekjeve apo parasë së shpenzuar.

Ndërkohë një argument klasik kundër altruizmit, është argumenti “i tradhtisë” i Riçard Doukins. Argumenti thotë që nëse gjenet do të promovonin altruizëm tek njerëz të caktuar, anëtarët e tjerë të grupit të një personi, mund të presin të përfitojnë nga këta mirëbërës dhe të bëhen mashtrues, duke marrë gjithmonë, pa dhënë asgjë në këmbim.

Por kjo logjikë, bazohet në disa supozime të diskutueshme. Një supozim është se bamirësit i tolerojnë mashtruesit përreth tyre. Por në fakt nuk e bëjnë këtë. Ata i ndëshkojnë shpesh mosmirënjohësit. Por dëshmia më e drejtpërdrejtë kundër argumentit “të tradhëtisë” së Doukins vjen nga kërkimet në psikologjinë shëndetësore.

Stefani Braun dhe kolegët e saj, monitoruan më shumë se 800 të moshuar mbi 65-vjeç për 5 vite, për të parë se kush do të jetonte më gjatë. Njerëzit që kishin më shumë gjasa të mbijetonin në atë periudhë, ishin ata që raportuan në fillim të studimit se ofronin më shumë ndihmë emocionale dhe fizike për njerëzit e tjerë. S’ka dyshime që ne të gjithë jemi të aftë të jemi egoistë. Por duket se shumica e njerëzve janë gjithashtu të aftë për akte të mëdha të mirësisë dhe vetëmohimit./Spsp.org- Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE