Connect with Us

Studimi/ Jeta pranë bregdetit, garanton një shëndet më të mirë mendor

Blog

Studimi/ Jeta pranë bregdetit, garanton një shëndet më të mirë mendor

Publikuar

-

Bota natyrore, mund të bëjë mrekullira për shëndetin tonë mendor. Për shembull shëtitja në një pyll, është lidhur shpeshherë me një nivel më të ulët të ankthi, rrahje më të ulëta të zemrës, presion të ulët të gjakut, një sistem imunitar më të fortë, lehtësimin e dhimbjeve, një gjumë më të mirë etj.

Edhe vetëm 20 minuta të kaluara në një park të qytetit, mund të rritë lumturinë, dhe të zvogëlojë kortizolin, hormonin e stresit. Por përveç hapësirës së gjelbër si pyjet dhe parqet, studimet tregojnë se shpirtrat tanë simulohen shumë pozivisht edhe nga “hapësira blu”, që gjenden në lumenj, liqene, ligatina dhe bregdete, plus ekosistemet përreth tyre.

Njerëzit që frekuentojnë hapësirat blu, kanë raportuar një sërë përmirësimesh në mirëqenien e tyre si një vetëvlerësim më të lartë, më shumë vetëbesim në rrethin shoqëror, rritje të qëndrueshmërisë fizike dhe ulje të stresit. Ndërkohë, ata kanë dëshmuar edhe një rrezik më të ulët të prekjes nga depresioni.

Ashtu si me hapësirat e gjelbra, përfitimet nga hapësirat blu, ndodhin për cilindo që i viziton, por ato mund të jenë sigurisht më të forta për njerëzit që jetojnë pranë tyre. Sipas një studimi të ri, të botuar më 1 tetor në revistën “Health & Place”, të jetosh pranë oqeanit lidhet me një shëndet më të mirë mendor midis të rriturve në zonat urbane në Angli, dhe konkretisht ata me të ardhura më të ulëta.

Duke përdorur të dhëna nga Sondazhi Vjetor i Shëndetit në Angli, studimi krahasoi shëndetin e njerëzve në raport me afërsinë e tyre me bregdetin, nga ata që jetojnë brenda 1 kilometri larg oqeanit, tek ata që jetojnë më larg se 50 km. Gjetjet e këtij tudimi, u shtohen provave në rritje që qasja në mjediset bregdetare, mund të përmirësojë shëndetin dhe mirëqenien, thonë studiuesit.

LEXO EDHE:  Instagram në fakt është shumë i dëmshëm për shëndetin tuaj mendor

Rreth një në gjashtë të rritur në Angli, vuan nga simptomat e një çrregullimi të zakonshëm të shëndetit mendor, si ankthi ose depresioni, gjendje këto që kanë më shumë gjasa të prekin njerëzit nga familje të varfëra.

“Studimi ynë sugjeron për herë të parë, se njerëzit e familjeve të varfëra, që jetojnë pranë bregdetit, përjetojnë më pak simptoma të çrregullimeve të shëndetit mendor”- thotë autorja kryesore e studimit Xho Garret, studiuese në Qendrën Evropiane për Mjedisin dhe Shëndetin e Njeriut në Universitetin Eskteter.

Sigurisht, jeta në bregdet mund të jetë në të ardhmen e sfiduar nga jo pak probleme, shumë prej të cilave kanë dalë që tani në sipërfaqe si pasojë e aktiviteteve njerëzore. Ekzistojnë probleme rajonale, si lulëzimi i algave toksike, stuhitë dhe rritja globale e nivelit të detit.

Këto kanë prirjen të godasin më shumë komunitetet e varfra, që mund t’u mungojnë të burimet për t’u përshtatur ose zhvendosur. Në vend se t’u sugjerojmë të gjithëve të afrohen drejt oqeanit, studimi i ri ofron edhe një arsye tjetër, se përse është e rëndësishme të mbrohen ekosistemet bregdetare në të gjithë botën.

Rreth gjysma e të gjithë njerëzve në botë, jetojnë tashmë brenda 60 km larg nga një vijë bregdetare, ku shumica janë të pambrojtur nga stuhitë dhe përmbytjet. “Ky lloj studimi mbi shëndetshmërinë e hapësirës blu, është jetik për t’i bindur qeveritë të mbrojnë, krijojnë dhe inkurajojnë përdorimin e hapësirave bregdetare”-thotë bashkaautori i studimit Metju Uajt, psikolog mjedisor në Universitetin e Eksteterit./ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

A ndikon kujdesi ndaj fëmijëve të vegjël, në shëndetin e tyre më vonë gjatë jetës?

Publikuar

-

Nga

Studiuesit po hulumtojnë nëse mungesa e kujdesit nga edukatorët dhe mësuesit gjatë viteve të para të jetës, ka një ndikim në gjendjen shëndetësore të fëmijëve më vonë. Një studim i ri, ka shqyrtuar 13 studime të mëparshme, të cilat eksploruan lidhjet ndërmjet kujdesit për fëmijët në sistemin parashkollor, në çerdhe dhe kopshte, apo nga kujdestarët e fëmijëve, dhe gjendjes së ardhshme shëndetësore, përfshirë 8 raporte që studionin dietën ushqimore, aktivitetin fizik, sjelljen sedentare, dhe një që përqëndrohej tek cilësia e gjumit.

Artikujt studimorë të shqyrtuar ishin nga Shtetet e Bashkuara, Australia, Franca, Japonia, Danimarka, Zelanda e Re dhe Mbretëria e Bashkuar, dhe përfshinin midis 34-18.000 fëmijë të moshës midis 6-javësh dhe 5-vjeç.

Ekipi i studiuesve nga universitetet Laugborou dhe Kembrixh, në Britaninë e Bashkuar, dhe Universiteti Xhon Hopkins, në Shtetet e Bashkuara, zbuloi se provat e kufizuara ekzistuese dhanë rezultate të përziera. Për më tepër, nuk kishte ndonjë eksplorim të thelluar të asaj që mund të jenë aspektet specifike të kujdesit ndaj fëmijëve nga njerëz të tjerë, përveç prindërve të tyre biologjikë, dhe që ndikojnë në këtë marrëdhënie në dietën ushqimore dhe aktivitetin fizik, siç është lloji i ofruesit (p.sh zyrtar ose joformal), dhe kohën që fëmijët i nënshtrohen një kujdesi të tillë (p.sh me kohë të plotë ose të pjesshme).

Studiuesit gjetën “prova shumë të kufizuara”, që sugjerojnë se praktimi i disa llojeve të kujdesit ndaj fëmijëve, veçanërisht ndaj atij më jozyrtar, mund të jenë të lidhura me më pak ushqyerje me gji, por provat në lidhje me të gjitha rezultatet e tjera janë të përziera, dhe ndonjëherë kontradiktore.

Dr.Silvia Kosta, nga Shkolla e Sportit dhe Shkencave të Shëndetit (SSEHS), thotë se kërkohen më shumë studime dhe që të jenë të një cilësie të lartë, për të përcaktuar nëse kujdesi ndaj fëmijëve nga ata që nuk janë prindër të tyre, ndikon apo jo në dietën ushqimor, aktivitetin fizik, sjelljen sedentare dhe cilësinë e gjumit në jetën e mëvonshme.

LEXO EDHE:  Rama i çmendur?/ Kryetarja e LSI: Unë s’jam mjeke, por…

LEXO EDHE:  ISHSH nis një tur inspektimesh për sezonin turistik

Ajo thotë:”Ne e dimë që vitet e para, janë një moment kyç në jetën tone, si për zhvillimin apo edhe parandalimin e obezitetit, si dhe për krijimin e një diete ushqimore, modeleve të gjumit dhe zakoneve të shëndetshme të aktivitetit fizik.

“Ekzistojnë ndërkohë shumë studime, që sugjerojnë se një kujdes i dobët ndaj fëmijëve në institucionet prashkollore dhe shkollore nga edukatorët dhe mësuesit, shoqërohet me rritjen e mbipeshes tek fëmijët”- thekson ajo.

Duke pasur parasysh numrin e madh të fëmijëve të vegjël që kalojnë një kohë të caktuar nën kujdesin e edukatorëve, këto ambiente paraqesin një perspektivë premtuese për parandalimin e mbipeshes në nivelin e populates, dhe në inkurajimin e zakoneve të shëndetshme që në moshë të re.

Sidoqoftë, ky rishikim studimesh nxjerr në pah faktin që ne kemi nevojë për më shumë hulumtime, më së pari për të konceptuar qartë se cilat janë rrugët e mundshme, që lidhin kujdesin ndaj fëmijëve nga edukatorët dhe mësuesit, me sjelljet ndaj dietës ushqimore dhe aktiviteteve fizike, pasi fëmijët largohen nga këto ambiente.

Dhe së dyti për të përcaktuar nëse cilat aspekte, dhe sa ekspozimi ndaj një kujdesi të tillë nga fëmijët, mund të ndikojë në këto sjellje shëndetësore”. Dr.Kosta shtoi:”Kjo mund të kërkojë një mendim më të gjerë, mbi të gjithë sistemin e kujdesit ndaj fëmijëve në sistemin arsimor, që njihen gjithnjë e më shumë si të vlefshme për shëndetin publik. Nga ana tjetër, kjo do të ndihmojë në identifikimin e synimeve të mundshme për ndërhyrje, politika ose rregullore për të ndihmuar në përmirësimin e kujdesit ndaj fëmijëve në mjedise të tilla”./Përshtati në shqip CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Ja cilat janë krijesat e huaja që jetojnë në trupin tonë

Publikuar

-

Nga

Ju keni lindur 100 përqind njeri, por vdisni 50 përqind alien.Dhe kjo pasi gjysma e qelizave në trupin tuaj, nuk ju përkasin në fakt juve. Kjo pjesë qelizash që mendohej të ishte aq emadhe sa nëntë të dhjetat në total,është sipas një studimi të fundit më e vogël.

Gjithsesi, të kuptuarit që 50 përqind e qelizave në trupin tuaj nuk janë tuajat -ose rreth 38 milionë prej tyre – është diçka e jashtëzakonshme.Disa nga qelizat e huaja, që ndodhen në trupat tanë janë kërpudha, të tjera baktere.Dhe shumë prej tyre kryejnë funksione të rëndësishme, të cilat nuk mund të kryhennga qelizat tuaja.

Për shembull, po të mos ishte për qindra lloje bakteresh që jetojnë në stomakun tuaj, ju nuk do të ishit në gjendje të nxirrni në mënyrë efektive lëndët ushqyese nga ushqimi që konsumoni.Kjo është arsyeja, pse nëse merrni antibiotikë mund të keni diarre.

Duke vepruar pa dallim, antibiotikët vrasin jo vetëm bakteret që shkaktojnë sëmundje, por edhe bakteret “e mira”, që janë të domosdoshme për mbijetesën tonë.Përkundër faktit që bakteret ekzistojnë në trupin e njeriut, në një numër të krahasueshëm me qelizat e rritura në trupin tonë, ato përbëjnë vetëm rreth 1.5 kilogramë të masës së një personi që peshon 70 kg.

Kjo për shkak se bakteret, janë shumë më të vogla se saqelizat njerëzore. Një bakter tipik i vendosur pranë një qelize të madhe njerëzore, do të dukej si një plesht përkrah një maceje.Bakteret e huaja ju mbrojnë nga sëmundjet, duke mbushur hapësirat në trupin tuaj, që përndryshe do të mbusheshin nga “patogjenë” që shkaktojnë sëmundje.

Në vitin 2007, qeveria amerikane ndërmori një studim për të provuar dhe identifikuar të gjithë mikroorganizmat e huaj që gjenden në trupin e njeriut, dhe për të kuptuarse çfarë bëjnë ato. Kur u botuan në vitin 2012, rezultatet e Projektit Mikrobiomës Njerëzore, shkencëtarët zbuluan se në trupin e njeriut ekzistojnë më shumë se 10 mijë lloje qelizash të huaja, 40 herë më shumë se numri i llojeve të qelizave që janë tuajat që në fillim të ekzistencës.

Në fakt, çdo centimetër katror i lëkurës tuaj përmban rreth 5 milionë baktere.Rajonet më të populluara me to të lëkurës tuaj janë veshët, pjesa e pasme e qafës, anët e hundës dhe kërthiza në bark. Por ajo se çfarë bëjnë të gjitha këto baktere të huaja në trupin tone, mbetet përgjithësisht një mister.

LEXO EDHE:  Ministri Klosi zbardh problematikat e bregdetit shqiptar

LEXO EDHE:  Denoncon Berisha/ Jahtet qeveritare ndotin bregdetin e Himarës

Marrim për shembull bakteret që kemi në hundë.Projekti i Mikrobiomës Njerëzore, nuk ishte në gjendje të përcaktonte se çfarë bëjnë 77 përqind e specieve që jetojnë atje.Ai zbuloi se tek 29 për qind të njerëzve brendia e hundës përmban bakterin Stafilokok. Por mos u alarmoni, pasi bakteretë tilla janë të rrezikshme vetëm tek njerëzit e sëmurë, dhe që kanë një sistemi imunitar të dobësuar.

Ai është kryesisht një problem për njerëzit shtruar në spitale.Sidoqoftë, tek njerëzit e shëndetshëm, dhe me një sistem imunitar të fortë, bakteretë tilla mbahen nën kontroll dhe janë tërësisht të padëmshme. Ka shumë dëshmi, që një çekuilibër i mikrobiomës njerëzore, mund të jetë një faktor i rëndësishëm në shkaktimin e një game të madhe sëmundjesh.

Këtu përfshihet gjendjen inflamatore të zorrëve,si sëmundja Krohn dhe koliti ulçeroz.Është zbuluar se njerëzit me sëmundje të tilla, kanë një popullatë më pak të larmishme të baktereve në zorrën e tyre.Por askush nuk e di mekanizmin e saktë, përmes së cilës mikrobioma ndikon në këto sëmundje.

Ndërkohë ka edhe një pretendim më të diskutueshëm, sipas të cilit pabarazitë në mikrobiomën njerëzore, luajnë një rol në sëmundjet që ndikojnë në shëndetin tonë mendor,siç janë depresioni dhe skizofrenia.Sërish mekanizmi mbetet i panjohur.Atëherë, nga vijnë të gjitha këto mikroorganizma të huaj?

Në fakt, askush nuk lind me një gamë të plotë të tyre. Përkundrazi, ato shfaqen pas lindjes, përmes qumështittë nënës dhe nga mjedisi përreth.Dhe një njeri normal ka shumicën e këtyre baktereve, që kur një fëmijë mbush3-vjeç.Projekti i Mikrobiomës Njerëzore, llogarit se trupi ynë përmban të paktën 10.000 lloje bakteresh.

ADN-ja e secilës prej këtyre specieve, ka një sekuencë unike “gjenesh”, ku secila prej tyre kodon një proteinë me një qëllim specifik.Projekti i shtoi edhe këto gjetje, dhe arriti në përfundimin se trupi i njeriut, përmban rreth 8 milion gjene që i përkasinbaktereve.

Ndërkohë vetë gjenomae njeriut, përmban vetëm 24.000 gjene.Pra, në trupin tonë ekzistojnë rreth 400 herë më shumë gjene mikrobesh që kanë efektin e tyre në trupin tonë, sesa gjenet njerëzore.Ose, për ta thënë ndryshe, 99.75 përqind e ADN-së në trupin tuaj nuk ju takon juve.Në një farë kuptimi, ju jeni thjesht 0.25 përqind njerëzor./Përshtati në shqip CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Programi Lebensborn/ Si nazistët tentuan të krijonin super-fëmijët e racës ariane

Publikuar

-

Nga

Ndër politikat më të tmerrshme të zbatuara nga udhehëqësit e Gjermanisë naziste – getot, kampe e përqendrimit, dhomat e gazit – programi nazist “Lebensborn”, është lënë përgjithësisht në hije. Ndoshta arsyeja është se ky program, ishte i kundërt me politikat gjenocidale të Hitlerit.

Ndërsa ligjet e tjera u përqëndruan në izolimin dhe shkatërrimin e gjërmanëve të konsideruar të padenjë, “Lebensborn” synonte të ripopullonte shoqërinë gjermane me më të mirët:një lloj i ri fëmijësh arianë, racialisht të pastër.

Gjithsesi, projekti shkaktoi edhe në këtë rast shumë mizori, dhe pati pasoja shumë të gjera për një brez të ri fëmijësh evropianë. “Lebensborn” nisi në fakt si zgjidhja e një problemi:Gjermania po përballej me një krizë demografike. Lufta e Parë Botërore, e kishte dhjetuar popullsinë e meshkujve të rinj në vend.

Gati 2 milionë ushtarë gjermanë, nuk u kthyen më kurrë në shtëpi. Kjo humbje, pati pasoja të rënda jo vetëm në vitet e para pas luftës, por edhe në dekadat e ardhshme. Ata ushtarë nuk do të martoheshin kurrë, apo të krijonin familje. Perspektivat e martesës për gratë gjermane në vitet 1920-1930 ishin veçanërisht të pakta, një rrethanë që çoi në një numër të madh shtatzënish të padëshiruara jashtë martese.

Në vitin 1935, qeveria gjermane vlerësoi se rreth 800.000 shtatzëni, po përfundonin çdo vit në abort.Për Adolf Hitlerin dhe Hajnrih Himlerin, kjo ishte një humbje e papranueshme e fëmijëve të rinj arianë, që mund të shtonin radhët e popullatës.

Programi “Lebensborn” që do të thotë “burim i jetës”, u prezantua fillimisht me synime modeste:Ai do të garantonte disa lehtësi për gratë shtatzëna me oficerët SS, duke përfituar kujdes falas para lindjes dhe pas lindjes. Ndërkohë çiftet do të inkurajoheshin të sillnin në jetë, sa më shumë fëmije që ishte e mundur.

Në vitin 1935, Himleri nisi një fushatë propagandistike, duke ftuar çdo nënë të pamartuar që i përshtatej profilit racor arian, që të lindte brenda një shtëpie Lebensborn. Ai ishte një premtim ambicioz, që synonte të ndryshonte edhe një qasje shekullore për nënat e pamartuara.Pra një fëmijë jashtë martese, nuk do ishte më një burim turpi. Përkundrazi, regjimi nazist do të festonte lindjen e çdo fëmije arian, pavarësisht nga statusi martesor i prindërve të saj.

Himleri i premtoi çdo gruaje shtatzënë që kualifikohej për programin, se do të përfitonte falas kujdesin më të mirë. Më pas kur ajo të dilte nga andej, nëse nuk do të ishte e gatshme të rriste vetë fëmijën e saj, programi do ta ndihmonte t’i gjente fëmijës një familje të përshtatshme ariane të interesuar për ta birësuar.

Por programi i diskriminoi gratë jo në bazë të pasurisë ose gjendjes shoqërore, por të origjinës familjare. Vetëm prova e atësisë, dhe një pemë familjare e pastër raciale në të paktën 3 breza, u jepte grave qasje në atë program. Vetëm rreth 40 përqind e aplikanteve u pranuan.

Por as kjo qasje e qeverisë naziste ndaj nënave të pamartuara, nuk ishte e mjaftueshme për të ndryshuar në mënyrë dramatike raportin demografik.Prandaj Himler e çoi programin “Lebensborn” një hap më tej.Ai nisi të rregullonte takime sekrete, në të cilat gratë “e përshtatshme” mund të takonin ushtarë SS, dhe nëse të dyja palët ishin dakord, mund të ngjiznin foshnje për partinë naziste, pa qenë të detyruar të martoheshin.

Njëkohësisht, një reformim i ligjit gjerman të divorcit në vitin 1938, e bëri më të lehtë që burrat të linin gratë e tyre në të 40-at apo 50-at e tyre, dhe të martoheshin me gra më të reja, që mund të lindnin fëmijë. Gati 30.000 divorce ndodhën në Gjermani brenda 2 viteve të ardhshme, dhe 80 për qind e tyre i përkisnin kësaj kategorie.

LEXO EDHE:  Rama nuk i largohet zakonit/Komentuesit e sulmojnë duke kujtuar pikat e dobëta

LEXO EDHE:  Rama i çmendur?/ Kryetarja e LSI: Unë s’jam mjeke, por…

Rajhu bëri çmos, që ta shndërronte mëmësinë në një garë olimpike. Ai jepte Kryqin e Nderit të Nënës, të ndarë në 3 kategori:bronzi, argjendi dhe ari. Medaljn e bronxit e merrte një grua që lindte dhe rriste të paktën 4 fëmijë, ndërsa të artën e meritonte ajo që kishte kishte lindur 8 fëmije ose më shumë.

Gratë që merrnin Kryqin e Nderit të Nënës, kishin privilegje unike:ato përfitonin shumë subvencione qeveritare, dhe kishin madje qasje të veçantë në mishin më cilësor nga dyqane. Por jo çdo qytetar gjerman ishte dakord me këtë program. Disa mendonin se theksi i programit Lebensborn tek mëmësia, ishte në kurriz të moralit seksual.

Në qytetet ku ndodheshin shtëpitë Lebensborn, nënat e pamartuara shiheshin me dyshim apo neveri. Megjithëse propaganda e Himlerit po shtonte lindjet, ajo nuk mund të ndryshonte brenda natës shoqërinë gjermane. Ndaj, ai e shtriu programin jashtë kufijve të Gjermanisë.

Në vitin 1939, regjimi nazist filloi të interesohej për fëmijët e vendeve evropiane që kishte pushtuar. Jetimët me flokët bjondë dhe me sy blu në Evropën e pushtuar, nisën të zhduken dhe të rishfaqen në shtëpitë Lebensborn, ku më të vegjlit do të jepeshin për birësim, ndërsa më të mëdhenjtë u dërguan në shkollat për rikualifikimin dhe gjermanizimin e tyre.

Ushtarët e SS, nisën të rrëmbejnë fëmijët me pamje arianë në Poloni dhe Jugosllavi, shpesh në sy të prindërve të tyre, dhe t’i çojnë ata në Gjermani për t’u riedukuar. Ata që i rezistonin konvertimit ose dilnin dobët në testime, u dërguan të kryejnë punë të vështira në kampet e përqendrimit.

Shtëpitë Lebensborn u shfaqën në Francë, Belgjikë, Hollandë, Poloni, Norvegji dhe Luksemburg.

8.000- 12.000 fëmijë, lindën nga ky program vetëm në Norvegji. Kur Gjermania u mund dhe mbaroi lufta, qeveritë e vendeve të sapoçliruara nga sundimi nazist, u përballën me një dilemë të madhe.

Çfarë duhej të bënin me shtëpitë e mbushura me nëna të pamartuara, që mbanin në krah fëmijët e pushtuesve?Qeveria në Norvegji, zgjodhi të vazhdojë të kujdeset për banorët e shtëpive Lebensborn, një vendim që u kontestua nga shumë qytetarët.Shumë nga gratë e shtëpive Lebensborn u rrahën, teksa fëmijët e tyre u ngacmuan.

Por dëmi shtrihej përtej Norvegjisë.Kur forcat aleate po i afroheshin fitores, nazistët shkatërruan thuajse të gjitha dokumentet e programit Lebensborn, duke lënë rreth 200.000 fëmije të ndarë nga familjet e tyre. Disa u rrikthyen në shtëpi, por të tjerët nuk mbanin mend sa duhet nga familjet e tyre.

Fëmija më i famshëm i programit Lebensborn, është këngëtarja norvegjeze e grupit muzikor ABBA, Anni-Frid Lingstad, që pati për baba një rreshter gjerman.Nëna e saj e ve, shkoi pas luftës në Suedi, ku qeveria pranoi disa qindra fëmijë refugjatë, për t’i shpëtuar ata nga persekutimi.

Shumë prindër, zgjodhën të mos u tregojnë fëmijëve origjinën e tyre të vërtetë dhe programin “Lebensborn”, duke shpikur histori më të mira dhe baballarë të trilluar.Disa prej tyre nuk e dinë ende sot origjinën e tyre./Përshtati në shqip CNA.al

LEXO TE PLOTE