Connect with Us

“Pusho, mbylle gojën”/ Dëshmia e rrallë e skulptorit rebel: Si më ndihmoi Edi për librin e autorit serb

Histori

“Pusho, mbylle gojën”/ Dëshmia e rrallë e skulptorit rebel: Si më ndihmoi Edi për librin e autorit serb

Publikuar

-

Dëshmia e skulptorit Agim Rada për emisionin “Rrëfimi” në SCAN TV.

Zoti Rada, a përjetonit keq këtë situatë….?

Jo, njeriu mësohet, njeriu është i çuditshëm dhe unë as që e mendoja se kjo gjë ishte fundi i botës. Mendoja se kështu është bota, kështu duhet të jetë dhe e konsideroja normale një gjë të tillë. Nuk e mendoja që duhet të isha njëlloj si një djal oficeri, se për këta të Byrosë Politike as që bëhet fjalë, se edhe po të donim ne, këta nuk na flisnin fare me gojë. Më vonë unë punova në një fabrikë mielli duke mbajtur thasë gjithë ditën, se procesi ishte i tillë që duhet t’i mbaje se nuk fikej makineria që i nxirrte ata thasë, Ça të them, kam bërë punë tepër të rënda, por kjo ishte koha, ky ishte fati ynë.

Po pse keni ndërruar gjithë ato punë, nuk i bënit dot…?

Jo, por gjuaja ku kishte më shumë lekë, prandja i ndërroja punët. Një shoku im më tha; hajde të punojmë si ndihmës me buldozer atje te Fabrika e Tullave, hajde se merr 7 mije lek, ishte ëndërr për mua të merrja 7 mijë lek, dhe shkova. Baltë e madhe, binte shi, kolorgano, i thonin asaj që pret tullat, ajo nuk kishte të mbarume, ajo donte lëndë të parë, dimër dhe na rrëshkisnin këmbët, binim me turi në baltë, ça të them.

Me gjithë këto punë të rënda që bënit, prap në shkollë ju ishit një nxënës i mire…?

I mirë…, por kam pasur një difekt të madh unë në shkollë, se ka pasur një lëndë, Marksizëm, që këta i thoni Filozofi. Mendo ti se Filozofi quhej të dije se kur ka lindur p.sh. Haxhi Lleshi, ose çfarë aktiviteti ka pasur Pilo Peristeri. Sinqerisht këto gjëra i konsideroja turpe të mëdhaja dhe nuk i përtypsha dot. Jo vetëm që nuk i përtypja dot, por dhe tallesha me këto. Kështu unë kam edhe me Edin që sot është kryeministër, meqë kam punuar me të jatin në një studio të vogël, ai ishte i ri, i vogël dhe kishte dëshirë të rrinte me mua dhe dëgjonte nga këto shakatë që bëja dhe qeshte. Sepse si të thuash kam qenë një lloj lideri, për humor, për…apo më saktë një lloj figure për të thënë të vërtetat, me guxim edhe duke rrezikuar. Flisja aq shumë se që shumë vetave ju bënte përshtypje dhe më pyesin me të qeshur: “O Gimo, mos ke qenë gjë spiun ti që nuk të arrestonin”?! Nuk e di u thosha unë, Zoti, zoti i madh më ka ruajtur që nuk përfundova në burg. Por si duket për familjen tonë kishte mbeteur dhe ishte prerë me burgun e babait dhe nuk vazhdonte më tej.

Thatë se në shkollë nuk e donit Marksizmin…?

Po, ndërsa në lëndët e tjera unë kam qenë shumë mirë dhe kur dhashë konkursin për të vazhduar Institutin e Arteve, nga Tirana ishte vetëm një e drejtë studimi dhe atë e fitova unë.

Por ashtu si në Lice, edhe për në Instututin e Arteve, ndodhi diçka kur do të fillonit shkollën….?

Pooo, e vërtetë. Atë vit që do shkoja unë në Isntitut, thanë se kishte dhënë urdhër Mehmet Shehu që asnjë nuk duhet t’i shpëtonte shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Dhe mua më qethën dhe më hipën në makinë për të më dërguar ushtar bashkë me të tjerët, por ndodhi një mrekulli. Ishte një Harrilla Dhima, s’ja harroj kurrë, madje kam sjellë dhe foton e tij sot këtu në emision, i cili më zbriti nga makina. Ai ka ndërruar jetë, por unë i jam shumë mirënjohës, pasi ai shkoi dhe kapi një komandant ushtarak të madh që ishte mik me Mehmet Shehun dhe i tha: “Aman, ça bëni, ky ka fitu konkursin, e kemi më të mirin nga të gjithë konkuruesit”. Kështu më zbritën nga makina kur as nuk e prisja dhe në ato momente nuk di të them çfarë gëzimi. Sot them se ka një zot që më ndihmoi, se kush do i bënte këto vepra po të kisha shkuar ushtar. Po kështu përveç prof. Harrilla Dhimo, kujtoj me mjaft respekt, Thoma Thomain, të cilit atëhere i dola përpara në rrugë për ta pyetur a kisha fituar unë konkursin dhe ai në fillim heshti dhe pastaj pasi i tha bashkëshortja diçka në vesh, m’u përgjigj: “Rri i qete”. Kaq desha unë dhe fluturova nga gëzimi pasi rruga e jetës sime morri atë drejtim për ku isha nisur.

Dhe ju gjetët veten në atë shkollë pasi mbaruat me rezultate të larta…?

Po, por duhet ta pranojmë se ajo nuk ishte një shkollë arti e mirfilltë, përkundrazi ishte një shkollë ushtarake, shkollë dogmash, ku shpesh herë eprorët tanë na thonin” Nuk na duhet artisti, ne na duhet militant”. Aty nuk bëheshin nuk prodhoheshin artistë, aty klonoheshin artistë. Unë nuk e konsideroja dhe realisht nuk isha pjesë e kësaj skeme, pra nuk futesha kollaj në rresht si të tjerët që i shikoja me habi se si futeshin në atë konverjerin e prodhimit të artistit. Unë isha rebel dhe thoja se çfarë po bëhet kështu, ku po na çojnë…?!

A nuk kishit frikë se mund edhe t’ju kallzonin…?!

Shiko, unë gjej rastin t’i falenderoj të gjithë ata studentë dhe profesorë, miq të mirë që më kanë rrethuar me të cilët kam pasur rastin të jem afër tyre që kurrë nuk më kallzuan dhe më bënë që të mos provoja burgjet komuniste. Pasi unë kam pas shperthime hera herës dhe flisja shumë…

Brenda Institutit shpërthenit e flisnit…?

LEXO EDHE:  Habit deputeti i Bashës/Kompromis me një qeveri socialiste pa kryeministër ...!

Jo brenda Institutit, jo. Jashtë me grup shokësh dhe sidomos kur u dhamë pas pijes, se pija si i thonë, për t’u ngushëlluar. Se unë më pas e lashë pijen shumë thjeshtë dhe pa asnjë problem e se futa më në gojë. Kjo tregon se unë s’isha pijanec, por pijen e kisha si mjet për t’u ngushëlluar dhe për të humbur mëndjen në një realitet virtual.

Kishte shumë kështu…?

Po ishin disa kokrra në Tiranë që flisnim gjithë ditën dhe nuk e shisnim njëri tjetrin. Shiko, unë nuk dua të bëj konformistin, se të gjithë ata që më njohin e dinë që nuk jam, por dua të them se pedagogët e Arteve Figurative, kanë qenë burra artistë, burra të shkëlqyer, duke futur këtu: Kristaq Ramën, Muntaz Dhramin, etj. Le ç’thonë jo Kristaqi, jo i biri i Kristaqit, mua nuk më duhet dhe nuk më intereson ajo punë. Unë kam punuar me Kristaqin dhe nëse Kristaqi do kishte qenë spiun, ja po të them, unë do isha në burg. Unë çfarë s’i kam thënë atij dhe ai më bërtiste: “Mbylle gojën, mbylle gojën po të them”, pra më trajtonte si fëmijën e vet.

Ju trajtonte si fëmijën e tij…?

Po ashtu, Kristaqi nuk ishte i indoktrinuar por nga halli nga ashtu njeriu…

Ishin në shpirt artisitë…?

Unë kam respekt të veçantë për Kristaqin, kam punuar me të dhe nuk mund të hedhë kurrë poshtë atë bukën me djathë që ai e thekte në një furnelë korrenti dhe e ndante me mua, se punonim bashkë. Pra kam kujtime shumë të mira.

Pasi mbaruat shkollën ku ju emëruan?

Para se të mbaronim shkollën na çonin për të mbrojtur diplomën dhe mua më çuan në Kavajë, te Poçeria. Një tmerr i vërtetë aty, më fal, s’kishte as banjë. Në një pjesë të pyllit aty afër shkonin gratë për nevoja personale dhe në një pjesë tjetër shkonin burrat. Mendoje një ambient pa banjë, ku balta që bëheshin qypat ishte deri në brez. Kur kam parë ato ambiente…., mendo të vish nga qendra e Tiranës…unë u tmerrova. Dhe ulesha te shinat e trenit pasi më dukej se aty kisha një kontakt me Tiranën dhe i prekja me dorë sikur bëja një lidhje shpirtërore kështu e më mbusheshin sytë me lot. Jo vetëm mua, por edhe fëmijët e komunistëve i çonin kudo nëpër rrethe, në Burrel, etj. Dhe them se ajo gjë ka qenë një internim i padeklaruar. Kjo gjë behej me qëllim që edhe rinia të mos mblidhej bashkë, sepse nga rinia mendonin se do kishin probleme dhe kështu i shpërnadnin nëpër rrethe ku pjesa më e madhe e ngrysën jetën atje dhe shumë vajza mbetën beqare se ishin në malet e Pukës, Tropojës, Kukësit, vënde të harruara, ça të them, kam takuar unë andej vajza të shkëlqyera, yjet e Tiranës që mbeten beqare përjetë dhe u kthyen në kryeqytet nga 40-45-vjeç.

Ju qëndruat për një kohë të gjatë aty në Kavajë…?

Mua më dërguan aty për profesionin që kisha mbaruar, por nuk kishte vënd pune dhe punoja puntor. Por aty pata fatin e madh se më dhanë një dhomë dhe rrija aty dhe pasdrekeve bëja ndonjë skulpturë, se ku do shkoja. Ndërsa në darkë pija ndonjë shishe me alkol se as televizor nuk kisha, as radio as gjë. Për fat atë kohë e shfrytëzoja për të lexuar, dhe kam lexuar jashtë mase.

Pra marrëdhëniet me librin i keni pasur shumë të mira…?

Po shumë, hiqja nga goja dhe nuk kurseja për librin. Edhe kur kam qenë në shtëpi, që i vogël, lexoja gjithë natën dhe babaj për të kursyer apo për të mos u çmëndur unë, detyrohej dhe hiqte siguresën, apo portollampën, pasi e gdhija duke lexuar autorë të mëdhenj, Shekspir, Dostojevski, Tolstoi etj.

Po shohim në monitor një foto shumë interesante…. Shumë që po e shikojnë ndoshta nuk e njohin se kush është aty…

Po, këtu në mes që po tregoj me dorë, jam unë, se kam qenë një lloj lideri në grup.

Jeni te shkallët e Universitetit…?

Te shkallët e Institutit të Arteve jemi dhe ky i gjati është kryeministri i sotëm…

Pra në krahun tuaj është Edi Rama…?

Po, atëhere Edi më ndihmoi që të merrja një libër që më kishte ardhur nga jashtë dhe ma kishin konfisku, se gjoja nuk më takonte mua por i takonte shtetit. Libër me skulptura i një autori serb, Ivan Mesoviç. Dhe ay më ndihmoi. Aty me duar unë jam duke bërë humor jam duke treguar se si e gënjeva atë ku morra librin, duke i thënë: jam Agim De Rada. Dhe ajo më tha: Ke lidhje me De Radën? I njëjti trung jemi, i thashë unë dhe ajo u ekzaltua dhe ma dha librin gjithë qejf. Përveç Edit, është dhe ky, është në Gjermani, ky ma nisi foton. Në cep është Kuqi, Arjani, një djal simpatik shumë.

Të gjithë janë artista janë aty?

Po të gjithë artisita. Ai i mesit me këmishë të verdhë, ka qenë bas-bariton në Opera. Kurse nga kjo ana tjetër, jemi piktorë dhe skulptorë. Ai në cep ështw Riza Hoxha, piktor dhe pedagog.

Shumë interesantë kjo foto e vjetër…?

Po vërtet, shumë interesante. Po të na shikosh të gjithëve, jemi të gjithë nën 60 kg. siç i thoshim ne atëhere, “Mathauzen”…apo “Aushvic”.

Po të dobët…!

Por të dobët nga halli, të paushqyer, pa vitamin, pa karboidrate, pa…. si mund të rritet njeriu…?!

(vijon)

Memorie.al

“Me Kristaqin ndanim bukën bashkë, Edit ka 30 vjet që nuk i flas”/ Dëshmia dhe foto e rrallë e Ramës si kauboj

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Histori

Raporti sekret i Sigurimit të Shtetit në vitin 1973/ Leka Bungo nën vëzhgim për agjitacion e propagandë

Publikuar

-

Nga

Dashnor Kaloçi

Memorie.al publikon dokumentet e vitit 1974 me karakteristikën e Teatrit “Bylis” të Fierit për regjizorin e njohur , Leka Bungo, ku ai akuzohej për shfaqje të mëndjemadhësisë, arrogancë, fodullëk dhe msopërfillës ndaj organizatës bazë të partisë, etj., etj., si dhe karaketristikën e Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit të vitit 1989 kur Bungo kërkonte një pasaportë për të shkuar tek të afërmit e nënës së tij në Greqi, dhe aty theksohet se regjizori i njohur ka qenë i survejuar nga Sigurimi i Shtetit dhe ishte marrë në përpunim paraprak, 2 A, për agjitacion e propagandë.

Ashtu siç theksuam dhe në kapitullin parardhës, raport-informacionit të zv/ministrit të Arsim Kulturës, Mantho Bala (i cili asokohe mbante edhe detyrën e Kryetarit të Komitetit të Kulturës dhe Arteve), dërguar Komitetit Qëndror të PPSH-së lidhur me problemet që kishin dalë në Teatrin (BYLIS) dhe Estradën e Fierit, i paraprinte një raport-informacion sekret i zv/ministrit të Punëve të Brendëshme dhe njëkohësisht Drejtor i Sigurimit të Shtetit, Feçorr Shehu, i cili po ashtu i drejtohet Komitetit Qëndror të PPSH-së. Ku sipas praktikës, raporti i tij i e jepej sekretarit përkatës, Hysni Kapos, që mbulonte organet e diktaturës së proletariatit dhe njëkohësisht, Ramiz Alisë, që mbulonte Artin, Kulturën dhe Propagandën. Dhe ky dokument pasi është parë prej tyre, më shënimet përkatëse, i është dërguar edhe Enver Hoxhës, i cili gjithashtu ka vënë shënime mbi atë dokument.

Por ajo që bie në sy, është se nga raport-informacioni i Mantho Balës, është shkëputur një ekstrat prej gati një faqe, (ku bëhet fjalë vetëm për Leka Bungon), e cila i është dërguar e veçantë Enver Hoxhës, gjë e cila duket dhe nga faksimilja përkatëse me firmën e Enverit. Siç do të shohim dhe në dokumentin në fjalë të zv/ministri Feçorr Shehu, aty ai ka bërë një “tablo sinoptike”, rreth situatës politike që mbizotëronte askohe në të gjithë vëndin, lidhur me ato që thuheshin e komentoheshin pas fjalës së Enver Hoxhës mbajtur më 15 mars të vitit 1973 në Presidiumin e Kuvendit Popullor dhe gjthashtu në Pleniumin e III-të të Komitetit Qëndror.

Ajo që bie në sy te ky raport, është se me emër përmëndet vetëm regjizori Leka Bungo, (bashkë me autorin e dramës Kleanthi Dusha), gjë e cila ka sjellë më pas dhe survejimin e ndjekjen e tij nga Sigurimi i Shtetit. Gjë e cila konfirmohet edhe nga një dokument i vitit 1989, kur Bungo ka bërë një kërkesë për të shkuar si vizitor në Greqi, tek të afërmit e nënës së tij, me origjinë dhe kombësi greke. Bashkë më këto dy dokumente që po publikojmë në këtë kapitull të librit, po japim edhe një karakteristikë të Teatrit Bylis të Fierit, e cila është lëshuar për regjizorin e njohur, Leka Bungo, ku midis të tjerash bie në sy një fjali ku thuhet: “Mëndje madhësia e ka çuar deri atje, sa që në punën e tij (Leka Bungo), duhet t’ja kalojë teatrove të tjera, për këto ka anuar nga modernizmi, konvencionalizmi në regjizurë, në podjumomaninë etj”. Për më shumë, na njohin tre dokumentet në fjalë të cilat po i publikojmë të plota dhe pa asnjë shkurtim, ashtu siç ndodhen në dosjet përkatëse në Arkivin e Ministrisë së Punëve të Brendëshme dhe Arkivin Qëndror të Shtetit.

Karakteristika e Teatrit të Fierit për regjizorin e njohur / “Mëndjemadhësia e ka bërë që Leka Bungo do t’ua kalojë dhe teatrove të tjera”…

 Karakteristikë

Leka Ferdinand Bungo, lindur më 29 II.1944 në Tiranë, me origjinë nënpunës i mesëm (i ati ka qenë mjek), e ëma është me kombësi greke dhe ka mbajtur qëndrim indiferent. Mbas çlirimit gjyshi është burgosur për mosshlyerje tatimi pasi është prekur nga reforma e pushtetit popullor, janë shtetëzuar një palë shtëpi, një dyqan dhe dy baçe. Është me shkollë të lartë për aktor dhe një vit kurs për regjizor.

Ka ardhur në rrethin tonë nga shkurti i vitit 1971 dhe u emërua regjizor i Teatrit të Fierit. Gjatë kohës që ka punuar në këtë Teatër, janë konstatuar se karakterizohet me tendencë mëndje madhësie, mospërfillës në shoqëri dhe ajo e Vlorës, edhe njeri me tendencë animi nga arti borgjez.

Gjatë punës në Fier, shoku Leka ka patur një pamje pozitive dhe një tjetër negative, është treguar punëtor energjik sidomos kur erdhi në fillim, se më vonë pati rënie, është treguar njeri i aftë nga ana profesionale si regjizor, është treguar kështu dhe kjo është dhe qenë përshtypje edhe nga shkolla edhe për kohën që ka qenë në Vlorë.

Përveç punës si regjizor ai ka bërë edhe krijime të ndryshme. Përveç punës së mirë gjatë kohës shoku Leka ka pasur edhe një sëri të metash të që kanë konsituar, me mungesën e studimit të materialeve të partisë me seriozitetin e duhur, në mosthellimin në to dhe në moszbatimin e tyre në jetë. Gjatë kohës ka shfaqur mëndjemadhësi, është treguar mospërfillës ndaj njerëzve të tjerë në marrdhëniet e punës, nga kjo mëndje madhësi ka kaluar në liberalizëm duke bërë krahasime pa përgjegjësi për mvartësit dhe përgjegjësit. Mëndje madhësia e ka çuar deri atje, sa që në punën e tij duhet t’ja kalojë teatrove të tjera, për këto ka anuar nga modernizmi, konvencionalizmi në regjizurë, në podjumomaninë etj. Çfaqje këto të marra nga arti borgjez.

LEXO EDHE:  Protesta e opozitës/ Ish-Presidenti: I dha një mesazh Ramës…

LEXO EDHE:  Monika Kryemadhi flet përçartë

Me këto shfaqje duke pranuar edhe një përmabjtje jo socialiste në dramën “Historia e një vajze”, Leka Bungo luftoj që kjo dramë me të meta ideore, të vihej, të mos pranoheshin kritikat dhe të shkelej vija e masave duke i quajtur kritikuesit konservatorë, të mbetur prapa etj.

Leka Bungo është ftur në rrugën e modernizmit dhe të animit nga arti borgjez për tre arsye: së pari se kjo ka qenë prej kohësh tendenca për të, së dyti është, pa brymosur me materialet e partisë, dhe së treti është inkurahuar nga përkëdhelitë e Sekretarit të Partisë Ismet Cibaj, që gjithashtu ishte infektuar nga modernizmi, liberalizmi dhe izma të tjera borgjeze.

Të metat në mungesën e formimit të tij ideologjik dhe çfaqjet e t’ija borgjeze në veprimtari, u diskutuan dhe u kritikuan në kolektiv nën dritën e materjaleve të partisë dhe kolektivi mbajti ndaj tij dhe çfaqjeve të tij qëndrim revolucionar. Në këto mbledhje shoku Leka diskutoj në frymën e autokritikës, zbuloj origjinën dhe shkaqet e të metave e shfaqjeve të tija ideologjike borgjeze në jetë dhe në art. Autokritika e tij qe e thellë dhe u konsiderua e plotë. Ky fakt jep premtime për vënien e tij në rrugën e korigjimit dhe të kalitjes revolucionare. Për t’i dhënë mundësi reale për të realizuar në fakt edukimin, kalitjen dhe korigjimin, organizata bazë dhe kolektivi vendosën që shoku Leka Bungo të dërgohet në prodhim për një kohë të pacaktuar.

Mendojmë të kalojë në prodhim punëtor në N.Sh. N. Ballsh.

SHEFI I SEKSIONIT TE KUADRIT          SEKRETARE

 (Arqilini Prifti)                  (Meropi Trebicka)

Fier, më 20. IV.1970

Raporti i Sigurimit: “Në vitin 1973 Leka Bungo është marrë në përpunim paraprak 2A, për agjitacion e propagandë”

 DREJTORIA E SIGURIMIT TE SHTETIT,

DEGA I-rë, Sektori i Vizave

Leka Ferdinand Bungo, i vitlindjes 1944, lindur dhe me banim në Tiranë, me kombësi dhe shtetësi shqiptare, me arsim të lartë, regjizor tetatri, i padënuar, i paorganizuar, i martuar dhe me dy fëmijë, kërkon të shkojë vizitor në Greqi tek daja i tij, i quajtur Musledin Ibrahim Koka, si dhe për të zgjidhur një problem pasuror.

Dega e Brendëshme e Tiranës, është dakort që Leka të shkojë vizitor jashtë shtetit dhe thekson se ai është me origjinë nga Elbasani, Gjyshi i tij Gani Bungo, ka qenë shtresë e pasur dhe ka shfrytëzuar punën e të tjerëve, pas çlirimit janë prekur nga reformat e Pushtetit Popullor, por Ganiu ka ndihmuar partizanët me 20 napolona në muaj. Babai i Lekës, Ferdinandi, para çlirimit ka qenë me studime në Itali për Mjeksi, pas kthimit ka punuar në rrethe të ndryshme, pas çlirimit ka mbajtur qëndrim të mirë, xhaxhallarët i ka me qëndrim të mirë.

Nëna e lekës, Eniseja, ka lindur në Veria të Greqisë, ka kryer studimet e mesme në Selanik dhe në vitin 1942 martohet me Ferdinand Bungon dhe vjen në Shqipëri. Pasi i vdes burri, Ferdinandi, Eniseja martohet përsëri me Dhimitër Liton, familje me qëndrim të keq politik, pasi ky (Dhimitri) së bashku me të vëllanë e tij kanë qenë pjesëmarrës në sabotimin e kënetës së Maliqit dhe që të dy janë dënuar me me 5 vjet heqje lirije. Pas daljes nga burgu është ndjekur në përpunim aktiv 2A si agjent i mundshëm i zbulimeve të huaja. Eniseja ka qenë dy herë vizitore në Greqi. Dy halla dhe një xhaxha i Lekës që banojnë në Shkodër, janë me qëndrim të mirë.

Vetë Leka, pasi ka mbaruar arsimin e lartë, fillon punë si regjizor në teatrin e Fierit. Këtu Leka është martuar me Luljeta Pirro Koçin, babai i së cilës, Pirroja, ka qenë ambasador në Romë, më vonë, në Ministrinë e Punëve të Jashtëme, si drejtor kuadri, aktualisht në pension e AP. (anëtar partie, shënimi ynë). Leka nga viti 1964 e në vazhdim ka patur korrespodencë me xhaxhanë e nënës dhe djalin e tij, nga të cilët ka marrë edhe sende të dërguara prej tyre. Në vitin 1970, kur Leka punonte në Teatrin e Fierit, është kritikuar për shfaqje moderniste në art, duke vënë në skenë  dramën “Histori e një vajze”, ka qenë dakort që të shfaqej drama “Njollat e murrme”, për të cilën dërgohet si punëtor në Uzinën Mekanike në Patos. Pas kësaj caktohet regjizor në Estradën e Lushnjes e kohët e fundit në atë të Tiranës ku është aktualisht.

Leka më datën 10.V.1973, është marrë në përpunim paraprak për agjitacion e propagandë në fushën e artit e të Kulturës nga Dega e Punëve të Brendëshme Fier dhe po këtë vit është ngritur në përpunim aktiv 2A po për këtë tendencë. Meqë gjatë përpunimit nuk u vërtetua veprimi armiqësor, në vitin 1975, është ulur në kontroll-operativ 2B.

 (Arkivi i Ministrisë së Brendëshme, Dosja 598, Viti 1989. fl. 22,23)

LEXO TE PLOTE

Histori

“Gjaku i tim biri”/ Historia e dhimbshme e nënës nga Berati: Do të shkoj t’i ulem mbi varr, t’i piskas…

Publikuar

-

Nga

Shkruan Agron Tufa:

GJAKU I TIM BIRI
(sipas rrëfimit të një nëne)
– Të kërkon kryetarja e Komitetit të Partisë së Beratit, shoqja Jemine Guri, – më tha polici. Bashkë me tim bir për dore, Aturin e vogël katërvjeçar, ai na shoqëroi nga fshati i internimit deri në hollin e Komitetit. Ishte 10 tetori i vitit 198…
– Djalin lërja sportelistes, – tha polici. – Nuk mund të hysh në zyrën e shoqes Jeminé me djalin përdore… pesë minuta… mbaron punë dhe e merr.
Sportelistja, një grua e re me përparëse të kaltër, i buzëqeshi ëmbël Arturit të vogël me kaçurrela të arta, por ai u ngjesh pas meje. Për të kapërdirë parandjenjën e errët që më kaploi, nxorra një kallamsheqeri dhe ia dhashë. I bënë përshtypje vijat e kuqe, bardhë e blu dhe u gënjye. Polici me futi në një derë të katit të parë dhe vetë u largua. Brenda më prisnin dy gra dhe një mesoburrë me kostum gri.
– Ti ke një djalë, apo jo? – filloi burri.
– Po, – i thashë, – sot ka mbushur katër vjeç…
Më përshkuan të dridhurat. Asnjë fjalë urimi.
– Ne, Partia, nuk do të lejojmë, që djali yt të rritet nga një reaksionare si ti… – tha, dhe pauzën që pasoi e mbushi me të trokitura thoi mbi siprinën e tavolinës. – Nuk do ta lëmë gjakun e shkokut tonë partizan, besnikut të Partisë, të bastardohet nga një nënë reaksionare, bijë bejlerësh gjakpirës! Dëgjon? Ndaj ne…
Mësyva derën shigjetë e dola jashtë.
As djalin, as gruan me përparëse të kaltër s’i pashë kund.
– Ku ma çuat djalin? Djalin! – piskata fort.
Burri me dy gratë kishin dalë në holl. Renda në oborr. Askund, asnjë shenjë e djalit tim.
– Kot e kërkon, – foli burri me kostum gri. – Ai ndodhet larg tashmë… nuk e arrin.
Pas kësaj rashë në koma. Pas 5 muajsh u përmenda, por nuk mund të lëvizja. Paraliza më mbërtheu në shtrat për 3 vjet. Vetëm nënën pata te kryet. Herë-herë vinte dhe im shoq. I shkatërruar. Vetëm një fjali ia përsërisja vazhdimisht: “Shko, gjeje djalin tonë!”. Ai vetëm qante. Kaloi paraliza dhe më dërguan fill në internim. Pastaj burg prapë, e prapë internim. Me radhë. Vinin oficerët e sigurimit papandehur. Bastisnin kasollen dhe ulërinin: “Ku i ke fshehur poezitë!”
Derisa ra diktatura. Nisa kërkimin e Arturit tim. “Tani do të jetë bërë 12 vjeç. A do të më njohë?” Derisa, një dite të mjegullt vjeshte të vitit 1991, një grua e panjohur trokiti në portën e kasolles sime.
– Zonjë, – më foli. – Ti nuk më njeh. Unë jam Afërdita nga Përmeti, një kushërirë e dytë e dajove të tu. Kam ardhur të të them diçka, e cila duhet të groposet midis nesh. Përndryshe, po ma nxorre emrin, unë bashkë me burrin e fëmijët e mi jemi të vdekur brenda ditës. Kam ardhur të të them mos e kërko më djalin tënd, Arturin. Bëhu e fortë dhe mos ushqe iluzione. Djali yt ka vdekur. Që kur është rrëmbyer, është mbajtur në një shtëpi të fshehtë në Tiranë, bashkë me disa fëmijë të tjerë të mitur. Aty i ushqenin mirë dhe një herë në javë, u merrnin gjak. Në një nga këto raste, me 30 mars 1985, fill pasi i morën gjakun, Arturi… nuk u përmend më. E kam parë me sytë e mi. Vdiq, si shumë vogëlushë të tjerë, që zëvendësoheshin me të tjerë…
I gjori im bir! Gruaja nuk e dinte se atë ditë loçka ime do mbushte 6 vjeç…
Mos e kërko më… Bëhu e fortë, – tha gruaja dhe vrapoi në mjegull, duke më lënë të shituar në prag.
– As varrin mos ia kërko! – erdhi zëri i saj, tashmë nga mjegulla. – Janë sekrete që nuk hapen kurrë, – shtoi për herë të fundit gruaja, që kishte kohë e tretur në mjegull. Nuk e pashë më në jetë atë grua. Ua kishte thënë edhe dajave të mi. Po atë natë qe larguar familjarisht në Greqi.
Në verën e vitit 1997 im shoq më thirri të shkoj për të pastruar tek shtëpia e prindërve të tij në Vlorë. Në dhomën e vjehrrit që më pati urryer, gjeta dy blloqe të trashë. Në njërin ai kishte shkruar kujtimet e jetës së tij, ndërsa blloku tjetër ishte ditar. Nisa ta shfletoj e të lexoj pavullnetshëm, derisa u ndala, duke kërkuar, në shënimin “8 tetor 198…”:
“Gjithçka është ujdisur me kujdes… Plani që bëmë me shokët Vjollca Meçe, Zamir Shtylla dhe Ahmet Toporaku, s’ka pse të mos funksionojë. Djali i B… Artur S…, do të rrëmbehet në Komitetin e Partisë së Beratit… Do ta shlyejmë dhe këtë njollë. Më në fund….”
Më shungëllonin veshët. Si kështu!? Vjollca Meçe ishte kushërira e vjehrrit tim! Perëndi, gjëmën ma paskan kurdisur të mitë, mendova dhe ndjeva se po më binte zali. A e ka ditur vallë gjyshi enverist se ku po e çonte gjakun e nipit 4 vjeçar? Si ta pyes, tani që ka vdekur?
Do të shkoj t’i ulem mbi varr, t’i piskas… deri sa të ngrihet… të më japë përgjigje!

LEXO TE PLOTE

Histori

Shefi i Gestapos së Hitlerit u strehua në Tiranë/ Ish-oficeri i Sigurimit pohon akuzat e CIA-s  

Publikuar

-

Nga

Memorie.al publikon dokumentet e panjohura të CIA-së amerikane për Heinrich Mylerin, shefin e Gestapos naziste të Hitlerit, për të cilin thuhet se pas vitit 1945 u rrëmbye nga sovjetikët dhe u dërgua në Moskë, ku për vite me rradhë shërbeu për KGB-në ruse të Stalinit. Sipas shërbimeve të fshehta amerikane, në vitin 1956, Myleri erdhi në Shqipëri dhe për vite me rradhë u vu në shërbim të Sigurimit të Shtetit, nën emrin e rremë Abedin Beqiri, gjë e cila pohoet edhe nga disa ish-kuadro të lartë të Sigurimit të Shtetit….?!

Nga Iv Kaloçi

Në vitin 1945, menjëherë pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, sipas marrëveshjes që kishin bërë tre fuqitë e Mëdha: SHBA, Anglia dhe Bashkimi Sovjetik, shërbimet sekrete të këtyre vendeve, në bashkëpunim edhe me ato të shteteve të tjera që dolën fituese nga ajo luftë, filluan ndjekjen, zbulimin dhe arrestimin e të gjithë atyre personave që akuzoheshin për krime lufte.

Në këtë kuadër u ngrit dhe funksionoi Gjykata Ndërkombëtare e Krimeve të Luftës, e cila u bë e njohur me gjyqin e famshëm të Nurembergut, ku u gjykuan dhe u dënuan një pjesë e eksponentëve të lartë të kupolës naziste të Adolf Hitlerit, të cilët kishin bërë krime lufte. Por në bankën e të akuzuarve të atij gjyqi mungonin edhe shumë ish-oficerë të lartë të Shtabit të Hitlerit, të cilët në fundin e luftës kishin mundur të arratiseshin dhe më pas të fshiheshin, duke i shpëtuar gjykimit. Një nga ta ishte dhe Heinrich Myleri, kreu i Gestapos naziste, për të cilin thuhet se ka qenë në bunkerin e Kancelarisë së Reisch-ut, deri në momentin e fundit kur aty hynë ushtarët sovjetik.

Aty humbi gjurmët e tij. Thuhet se në momentin kur ushtarët rusë po merrnin nën kontroll strofullën e fundit të Hitlerit, Myleri u rrëmbye nga KGB-ja ruse dhe më pas u dërgua në Bashkimin Sovjetik të Stalinit, ku për vite me rradhë i shërbeu Moskës zyrtare dhe shërbimeve të fshehta ruse që udhëhiqeshin  nga Lavrentiy Beria. Që nga viti 1945 e në vazhdim, për fatin e Mylerit janë dhënë e shkruar me dhjetra version, nganjëherë dhe kontradiktore me njëra tjetrën. Nga disa dëshmi të CIA-s amerikane, bëhet e ditur se në vitin 1956, Myleri ka ardhur edhe në Shqipëri, ku për vite me rradhë i ka shërbyer Sigurimit të Shtetit të rregjimit komunist të Enver Hoxhës.

Kush ishte Heinrich Myler?

Heinrich Myler u lind më 28 prill të vitit 1900. Në Luftën e Parë Botërore ai shërbeu si shef në policinë e Mynihut, ku shumë shpejt u bë i njohur si antikomunist. Në vitin 1923, Heinrich dhe Geringu, themeluan Policinë Sekrete të shtetit gjerman, e cila shkurt njihet me emrin GESTAPO. Më pas, Myleri mori pjesë si efektiv në rradhët e RSHA (Zyra e Sigurimit të Rajhut), ku shërbeu si udhëheqës në organet drejtuese të saj, deri në shtatorin e vitit 1939, kur Gjermania pushtoi Poloninë.

Me vrasjen e Heinrich në Çekoskllovaki më 1942-in, Myleri u emërua si shef i Gestapos dhe në atë kohë ai filloi përndjekjet ndaj elemetëve komunistë gjermanë, hebrenjëve dhe robërve rus, të cilët ekzekutoheshin në kampet e përqëndrimit. Në tetorin e vitit 1944, me propozimin e Hitlerit, Myleri u dekorua me Kryqin e Hekurt, si shpërblim për shtypjen e puçit anti-Hitler që kishte ndodhur në korrikun e vitit 1944. Një nga sukseset më të njohra të shërbimeve të fshehta të Gjermanisë naziste, në kohën që ajo udhëhiqej nga Myleri, ishte dhe asgjësimi i organizatës “Orkestra e kuqe” dhe marrja e informacioneve nga ana e spiunazhit sovjetik, gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore.

Pas mbarimit të luftës, në vitin 1945, Myleri dhe miku i ngushtë i itj,  Walter Schellenberg, u vunë në dispozicion të shërbimeve sekrete të Moskës dhe punuan për Bashkimin Sovjetik të Stalinit. Nga viti 1946 e deri më 1963-in, Myleri punoi për shërbimet sekrete të Bashkimit Sovjetik, Çekoskllovakisë dhe Argjentinës. Në disa raste, Myleri i jepte informacione KGB-së ruse, për bazat e amerikanëve të instaluara në Gjermaninë Perëndimore. Më 1963-in Myleri u arratis në Kubë dhe më pas në Argjentinë, e cila në atë kohë kishte në krye Presidentin Juan Peron.

Ka edhe një version tjetër lidhur me zhdukjen e Mylerit, i cili jepet nga lideri komunist çek, Rudolf Barak, që tregon se agjentët e KGB-së e rrëmbyen Mylerin nga Argjentina dhe me disa gjermanë të tjerë e dërguan në një burg të Bashkimit Sovjetik. Një version tjetër për Mylerin jepet edhe nga Alois Brunner   ( komandant i një kampi përqëndrimi për hebrenjtë, që ndodhej në Francë), i cili ka shkruar se Myleri u strehua në Siri dhe se ai (pra Myleri), nuk është fajtor për “zgjidhjen” finale të problemit të hebrenjëve. Dëshmi të tjera në lidhje me Mylerin jepen edhe nga Marvin Hier, themeluesi i Qendrës së Holokaustit” Simon wiesenthal” në Los Angelos, i cili ka dëshmuar: ”Myleri nuk është gjykuar kurrë për ato që ka bërë gjatë luftës dhe se për të nuk kemi marrë vesh asgjë”.

Në vitin 1946, shërbimet e fshehta të ushtrisë amerikane kanë bërë të ditur se mbas luftës Myleri është vetëvrarë së bashku me gruan dhe tre fëmijët e tyre. Sipas CIA-së, Myleri dhe Eichman (bashkëpunëtor i tij në krime lufte), kanë qëndruar në një tunel nëntokësor në Berlin, nga ku më vonë dolën në ilegalitet me emra të rremë. Eichman u arrestua më 1960 nga agjentët e shërbimeve të fshehta izraelite (Mossadi ) dhe u vra prej tyrenë Jerusalem, ndërsa Myleri iku në Rusi e më pas në Amerikën Latine.

Kërkimi i parë për Mylerin e Gestapos

Mbas hyrjes së trupave anglo-amerikane në Berlin, shërbimet e fshehta britanike të kundërspiunazhit në bashkëpunim me ato kundërspiunazhit amerikan, filluan të hartonin një plan të detajuar deri në hollësira për arrestimin dhe gjykimin e kriminelëve nazistë të luftës. Në planet e listat e tyre, më i rëndësishmi ishte Heinrich Myleri, së bashku me  Schellenberg, Ohlendrof, Steimle dhe Sanderberger, të cilët pas luftës ishin zhdukur, ose bënin lojë të dyfishtë me agjenturat e huaja të vendeve komuniste të Lindjes, si p. sh., me KGB-në e Bashkimit Sovjetik, në rastin  e Mylerit.

Më 22 gusht 1945, shërbimet e fshehta amerikane besonin se kishin arrestuar Heinrich Mylerin, por doli se e gjitha kjo ishte një dezinformim, pasi ata kishin arrestuar Walter Huppenkothen, persekutuesin e “Orkestrës së kuqe” dhe jo shefin e tij (Mylerin). Një zbulim i mëvonëshëm i bërë nga George Blake, Harri Hjungton dhe Heinz Felfe, tregon se sipas dëshmive të Mikail Golinevski (shefi shërbimeve të fshehta polake deri në vitin 1958), nga viti 1948 deri në 1958-ën, nga informacione të mbledhura për kriminelët e luftës, del se Myleri qëndronte në Moskë me ndihmën e KGB-së. I njëjti informacion jepet edhe nga Jakobs Loegles (ish-shefi i Gestapos së Gdanskut në Poloni), i cili më vonë shërbeu e punoi për BND-në (Shërbimi i Fshehtë Informativi Republikës Federale Gjermane).

LEXO EDHE:  Basha i përgjigjet Ramës/ “Po zhvillon një fushatë agresive të modelit nazist”

LEXO EDHE:  Habit deputeti i Bashës/Kompromis me një qeveri socialiste pa kryeministër ...!

Fundi i Luftës dhe Myleri

Në vitin e fundit të Luftës,Heinrich Myler ende besonte në fitoren e nazizmit. Në atë kohë ai bashkëpunoi me oficerët e kundërspiunazhit gjerman dhe në dhjetorin e 1944-së, në pyllin e Ardene ata korrën një sukses të përkohshëm kundër amerikanëve. Gjatë kësaj kohe, agjentët e tij bënin lojë të dyfishtë me sovjetikët. Një numër i konsiderueshëm i agjentëve të Mylerit, mbas lufte u kthyen te sovjetikët, gjë të cilën e ka dëshmuar edhe Walter Schellenberg (ish-shefi i RASH) kur tha: ”Myleri u kishte thënë në radio rusëve, se Stalini ishte lider më superior se Hitleri”. Por sipas një zbulimi të agjentëve të CIA-s dhe dëshmisë së Heinz Pannwitz (sekretar në Gestapo), bëhet e ditur se Myleri absolutisht nuk e kishte thënë kurrë një gjë të tillë, dhe se ai kishte urdhëruar likujdimin e “Orkestrës së Kuqe” (organi i spiunazhit sovjetik).

Hipoteza për vdekjen e Mylerit

Pas lufte, autoritetet gjermane punësuan tre ish-majorë nazistë për të vërtetuar vdekjen e Mylerit. Nga dëshmitë e majorit të parë me emrin Fritz Leopold (ish-oficer në morgun e Berlinit), bëhet e ditur se trupi i pa jetë i Mylerit është nxjerrë nga morgu e prej disa oficerëve të SS (efektiva të shtabit të RSHA) në rrugën “Princ Albert” (2 km nga Kancelaria e Reisch-ut) dhe është varrosur në perëndim të qytetit.

Por më vonë kjo deklaratë e tyre u përgënjeshtrua, sepse në atë kohë dhe në atë vend, rezultoi se ishte varrosur një njeri tjetër, tetë vjet më i ri se Myleri. Dëshmia e dytë vjen nga Heinz Pannwitz (punonjës në RSHA), i cili tregonte se Myleri u dorëzua te sovjetikët dhe më 1957-ën ai punoi për BVD). Por ai ka theksuar se gjatë fundit të Luftës Myleri ishte bllokuar në tunelin e Kancelarisë dhe se atij i ishte gjetur vetëm koka dhe dokumentet e identifikimit. Dëshmia e tretë vjen nga Valter Luders (rekrut i Volkshturm), i cili tregon se gjatë ditëve të fundit në kopështin e Reisch-ut Kancelarisë, midis dhjetra kufomave të zakonshme, dallohej edhe një kufomë në veshjen e së cilës dukeshin qartë medaljet dhe gradat e një oficeri madhor SS.

Më pas, kjo kufomë, e cila mendohej se ishte e Mylerit, u zhvendos në ”Sheshin e vjetër të hebrenjëve”, në sektorin sovjetik, ku më pas u zhduk në rrethana të pa qarta. Në vitin 1955, Zyra e Informacionit për Ushtrinë Gjermane pohon se dhjetë vjet më parë, në Grasen-Hamburgerstrase, po aty ishte varrosur trupi i Mylerit. Por pohimet dhe informacionet nuk ishin të plota. Ato nuk u përmëndën kurrë në dosjen e aleatëve për Mylerin. Nga disa të dhëna të tjera të CIA-s, në lidhje me veprimtarinë e Mylerit, bëhet e ditur se mbas luftës ai është strehuar në Afrikën e Jugut, Rumani, Turqi, Bashkimin Sovjetik, Argjentinë dhe më vonë në Shqipëri.

Në Shqipëri ai është marrë nën mbrojtjen e punonjësve komunistë të Sigurimit të Shtetit të Tiranës zyrtare, të cilët e kanë mbajtur atë të fshehur nën emrin e rremë: Abedin Beqir Nikoshir. Por KGB-ja, ku thuhet se ka punuar vetë Myleri, ka nxjerrë edhe ajo versionin e saj. Sipas Moskës, Myleri ka vdekur në Berlin në maj të vitit 1945.

Në 1965-ën, “Zëri I Popullit” përgënjeshtroi strehimin e Mylerit në Shqipëri

Versionet dhe dëshmitë e ndryshme për një strehim të mundëshëm në Shqipërinë komuniste të Enver Hoxhës për ish kreun e Gestapos nazistetë Adolf Hitlerit, Heinrich Myler, nuk janë krejtë të pa njohura. Disa ish-funksionarëtë lartë të Sigurimit të Shtetit Shqiptar, të cilët para viteve ’90-të kanë shërbyer në disa përfaqësi dhe ambasada të vendit tone (të akredituara kryesisht në Perëndim), duke u kamufluar nën petkun e diplomatit, kanë dëshmuar në mënyrë kofidenciale për Memorie.al  se ”çështja Myler” nuk është e panjohur dhe e re për ta.

Sipas tyre, aty nga viti 1956 kur Hrushovi po ndërmerrte destalinizimin e Bashkimit Sovjetik, qarqe fanatike të KGB-së e larguan Mylerin nga Moska dhe e sollën në Shqipëri, duke e parë vendin tonë si më të sigurt dhe më të mbyllur ndaj botës. Sipas tyre, thuhet se Myleri u mbajt për vite me rradhë nën masa të rrepta sigurie në një prej dhomave të godinës së Drejtorisë së Zbulimit Shqiptar (brënda Pallatit të Brigadave), të cilës dhe i shërbeu për vite me radhë. Për identitetin e vërtetë të Mylerit dhe vendodhjen e tij në Tiranë, kishin dijeni vetëm Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Hysni Kapo e Kadri Hazbiu.

Ky sekret u ruajt deri në fillimin e viteve ’60-të, kur Shqipëria i prishi marrëdhëniet me Bashkimin Sovjetik. Që nga ajo kohë, herë pas here disa vende perëndimore i kërkonin Tiranës zyrtare që të dorëzonte ish-kreun e Gestapos naziste të Adolf Hitlerit. Sipas dëshmisë së njërit prej ish-diplomatëve tanë në Perëndim, aty nga viti 1965, gati çdo ditë pranë ambasadës shqiptare në Vjenë (ku asokohe shërbente si ambasador Mehmet Çaka), dorëzoheshin letra e nota proteste ku i kërkohej qeverisë së Tiranës që të dorëzonte Mylerin.

Nisur nga kjo gjë, me anë të Agjensisë Telegrafike Shqiptare (ATSH), Tirana zyrtare i përgënjeshtroi lajmet e dhëna se Myleri strehohej në Shqipëri. Përgënjeshtrimi i shkurtër i ATSH-së, në atë kohë u botua në pak rreshta edhe nga gazeta “Zëri I Popullit”, organ i KQ të PPSH-së. Por gjurmët e Mylerit nuk humbin përfundimisht në Shqipëri, pasi thuhet, se pak para prishjes me kinezët, ai u morr prej tyre dhe përfundoi në Republikën Popullore të Kinës nga ku nuk dihet më shumë se si shkoi fati i tij…?!

LEXO TE PLOTE
Lajme të Rekomanduara: