Connect with Us

Kasa fiskale dhe “fiskalizimi”/ Luftë me evazionin apo me mullinjtë e erës!

Ekonomi

Kasa fiskale dhe “fiskalizimi”/ Luftë me evazionin apo me mullinjtë e erës!

Publikuar

-

Nga Redi Ametllari
Auditues KLSH

Kontrolli i Lartë i Shtetit ka filluar një auditim performance me temë “Efektiviteti i kasave fiskale”. Koha e zhvillimit të auditimit përkoi me fillimin e një reforme të re, e njohur tanimë si “fiskalizimi”, përmes së cilës synohet krijimi i faturës elektronike dhe raportimi në kohë reale të çdo transaksioni.

Kasa fiskale është shpikur nga vëllezërit James dhe John Ritty fill pas mbarimit të Luftës Civile Amerikane. Si pronar i një bari-salloni në Dejton të Ohajos, James Ritty krijoi këtë pajisje për të parandaluar vjedhjet që punonjësit i bënin biznesit të tij. Modeli i parë u krijua në 1879 dhe u shndërrua në një patentë tregtare. Në rajon, Greqia e ka zbatuar e para në vitin 1988 dhe më pas është përhapur në Rumani e Bullgari.

Implementimi i kasave fiskale ka qenë një përpjekje e hershme e shtetit shqiptar pas viteve ’90. Hapat e para u bënë në vitin 1994 por dështuan. Në vitin 2007, administrata tatimore vendosi të krijojë një sistem të kontrollit të pagesave me para në dorë, në të cilin të dhënat nga arkëtimet transferohen në sistemin qendror në fund të ditës së punës.

Aktualisht, sistemi “Nexus” i kasave fiskale nuk ofron një gjurmim në kohë reale të transaksioneve, përkundrazi rezulton se ky sistem është mjaft i ngathët dhe kryen transmetime të raporteve ditore, pra bën mbylljen në fund të ditës, por nuk ka zhdërvjelltësinë për të gjeneruar informacione mbi atë se çfarë mallrash janë shitur apo nëse të dhënat e raportuara pasqyrojnë realisht xhiron e subjektit.

Përpos problemeve të raportimi, sistemi “Nexus” paraqitet i mjegullt sa i përket të drejtave të aksesit që kanë shoqëritë e autorizuara që shesin kasat, veprimet e cilës nuk janë të identifikueshme nga administrata tatimore kur këto kompani regjistrojnë të dhënat për kasa te reja. P.sh, teknikët e autorizuar fiskalizojnë të dhëna të pasakta të subjekteve tek kasa fiskale, jo sipas ekstraktit të QKB. Ndryshimet e adresave të kasave fiskale nuk përputhen sipas të dhënave të sistemit E-Tax

Sistemi “Nexus” i kasave fiskale ka një kapicë me probleme saqë edhe sikur të gjithë bizneset të raportonin drejt xhiron, kjo “sjellje shembullore” e bizneseve s’do të reflektohej deri në fund të zinxhirit të raportimit. Tashmë prerja e kuponit tatimor është kthyer në “gogolin” e bizneseve dhe në “mëkatin” kryesor fiskal që ndëshkohet nga tatimet.

Pyetja që shtrohet është: A ka realisht një lidhje mes kuponit tatimor dhe evazionit fiskal?! Thënë më shqeto, a disponon administrata tatimore një të dhënë mbi humbjet që i vijnë buxhetit nga mosprerja e kuponit. Nga të dhënat e deritanishme, Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve nuk kryen asnjë analizë të impaktit të kasës fiskale. Duke qenë se një pjesë e biznesit nuk është treguar shumë bashkëpunues dhe përpiqet me lloj-lloj artificash për të mos prerë kupon tatimor apo prerë një kupon “gjysmak” (me vlerë më të ulët se transaksion), administrata tatimore i ka përshkallëzuar masat inspektuese.

Në njëfarë mënyre, vet sjellja evazive e biznesit e ka justifikuar disi “egërsinë” e administratës tatimore. Nga ana tjetër, kjo e fundit, e shtyrë nga pandehma se veprimet e saj do të ulnin evazionin, ka arritur të kundërtën, duke e trembur biznesin dhe duke e çuar drejt evazionit. Përnjëmend, të dy palët kanë harruar thelbin e ekzistencës së tyre: se administrata tatimore dhe biznesi janë në lidhje simbiotike, pasi nga prerja e kuponit, biznesi fiton nga konkurrenca e lirë ndërsa tatimet vjelin të ardhura për buxhetin e shtetit, që përkthehen në investime publike.

Kështu “kuajt e luftës” të tatimeve janë ndërsyer në vënien e gjobave. Në vitin 2018, masa e gjobave shkon në vlerën 166,956,308 lekë, ku janë konstatuar 476 raste të mospajisjes me kasë fiskale dhe 2,948 raste të mosprerjes së kuponit tatimor. Në vitin 2015 u ndërmorën ndryshime ligjore për të rritur masën e gjobës për mosprerje kuponi që parashikohej të bëhej 500,000 lek për biznesin e vogël dhe 10,000,000 lek për biznesin e madh, të cilat u konsideruan nga Gjykata Kushtetuese me Vendim Nr.33, datë 08.06.2016 si joproporcionale, të natyrës penale dhe që nuk i shërbenin efektivitetit të luftës kundër informalitetit.

Në këtë kontekst, administrata tatimore nuk ka bërë asnjë analizë se çfarë ndikimi ka mosprerja e kuponit tatimor tek të ardhurat tatimore. Por, nga një gjykim apriori, nëse do të shqyrtojmë të dhënat mbi përhapjen e kasave fiskale sipas kategorive të bizneseve do të vërejmë se në vitin 2018, nga 155,060 kasa fiskale(një biznes mund të ketë dy kasa ose më shumë), 81,086 ose 52.2% janë në biznesin e vogël pa TVSH, 33,681 ose 22% në biznesin e vogël me TVSH dhe 40,298 ose 26% në biznesin e madh.

Pra, 75% e kasave shtrihen tek biznesi i vogël dhe 26% tek biznesi i madh. Sikurse rezulton, kasa dominon tek biznesi i vogël, me xhiro vjetore deri në 2 mln lek, i cili u paguan organeve qendrore tatimore vetëm siguracione shoqërore. Për rrjedhojë, lufta ndaj evazionit fiskal me këtë “gjeografi” të shtrirjes së kasës fiskale duket si një luftë me “mullinjtë e erës”.

LEXO EDHE:  Pazare me deputetët e rinj/ Elmaz Sherifi zbardh prapaskenat

Problemi që është konstatuar në këtë drejtim janë pagesat e që kryen biznesi tek shoqëritë e autorizuara (4 shoqëri). Këto shoqëri veprojnë në formën e një “koncesionari të fshehtë” dhe ndonëse legjislacioni u kërkon bizneseve që të kolaudojnë kasën fiskale njëherë në 2 vjet, kundrejt vlerës 4,000 lek (vlerë tavan), shoqëritë e autorizuara ua bllokojnë bizneseve në mënyrë automatike kasën fiskale, përmes sistemit “Nexus” dhe u kërkojnë që të paraqitet tek qendrat e tyre për të kryer pagesën e kolaudimit, me shuma që shkojnë mbi 6,000 lekë.

Po ashtu, kontrata që lidhet mes biznesit dhe subjekteve parashikon pagesa të tjera dhe nuk bazohet në një kontratë tip të miratuar nga Ministria e Financës dhe Ekonomisë, që në mendimin tonë duhet ishte e tillë. Nga ana tjetër, Ministria e Financave dhe Ekonomisë dhe Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve nuk i kanë monitoruar shoqëritë e autorizuara dhe marrëdhëniet dhe pagesat që biznesi kryen tek to.

Njohja me këtë panoramë të veprimit të kasave fiskale na shërben për të kuptuar edhe sistemin e ri të fiskalizimit, i cili si koncept është tepër ‘revolucionar”. Pikërisht, kjo natyrë “reformuese’ e bën dhe më kompleks zbatimin e saj, veçanërisht në relievin e biznesit shqiptar, ku kultura elektronike nuk është mjaft e harlisur. Në fakt, fatura elektronike është një risi për vet Bashkimin Europian dhe ka filluar të aplikohet në mënyrë graduale nëpër vendet e BE-së, të cilat e kanë aplikuar falë asistencës financiare të Bashkimit Europian.

Një nga pionierët e këtij sistemi është Italia, shembull ky që nuk po ndiqet në implementimin tonë të fiskalizimit. Në vitin 2013, Italia bëri të detyrueshëm faturën elektronike B2G (biznes-qeveri) për administratën qendrore dhe në vitin 2014 për të gjithë administratën. Në vitin 2017, fatura elektronike u bë e detyrueshme për të gjithë bizneset me TVSH që të raportonin elektronikisht tek administrata tatimore, njëherë në katër muaj.

Përdorimi i faturës elektronike në B2B (biznes me biznes) ishte jo e detyrueshme deri në vitin 2019, kohë kur u bë e detyrueshme si për B2B ashtu edhe për B2C. Sistemi italian i faturës elektronike quhet “Sistemi i Shkëmbimit”. Kostoja e saj ka qenë 2.5 milionë euro investim fillestar dhe 0.5 mln euro shërbim operimi në vit. Me aplikimin e detyrueshëm B2B dhe B2C, kostoja e sistemit të shkëmbimit shkon në 10 milionë euro në vit.

Fiskalizimi shqiptar ka kushtuar rreth 15 milionë euro vetëm investimi. Se çfarë synohet të arrihet në objektiva afatgjatë apo afatshkurtër, ende nuk është e qartë, ose më saktë s’ka objektiva të qartë për shkak se nuk ka një studim fizibiliteti. Në raportin e vlerësimit të ndikimit të botuar nga DPT, thuhet qartë se “sa i përket përfitimeve, është e pamundur materializimi i tyre”.

Nëse do ta krahasojmë me gurët kilometrik të zbatimit në Itali, fiskalizimi në Shqipëri po bëhet në një kohë rekord dhe në drejtime plotësisht të kundërta me praktika te mira. Kështu, është planifikuar nxitimthi që me 1 janar 2020 të aplikohet fatura elektronike B2C, çka nënkupton fshirjen e një dekade të aplikimit të kasës fiskale, pa vlerësuar paraprakisht nëse kasat fiskale aktuale e përballojnë programin e ri të faturimit. Së dyti, ende nuk ka qartësi për kostot e operimit që ka për administratën, të cilat sipas prirjeve të deri tanishme, priten të shkojnë në miliona euro (referojuni Italisë).

Nga ana tjetër, edhe kostot për biznesin priten të jetë të larta. Deri më tani, bizneset do të detyrohen të blejnë firmën elektronike, për të cilën është miratuar tarifa fikse prej 6,400 lek për pajisjen usb token, 7,300 lek për asistencën teknike 12 mujore dhe tarifën për shërbimin e internetit, që u duhet të instalojnë në bizneset e tyre. Por, kosto të tjera ende nuk janë bërë të qarta. P.sh në Itali, bizneset paguajnë edhe tarifa që shkojnë deri në 100 euro për hapësirën e ruajtjes elektronike të faturave që lëshojnë.

Të gjitha këto paqartësi dhe zbatimi “invers” i sistemit të fiskalizimit, afati i së cilës, në gjykimin tonë, duhet shtyrë në gurë kilometrike për një periudhë disa vjeçare, duke filluar me B2G për të përfunduar tek B2C, sjellin risqe të larta për një zbatim efektiv të sistemit të ri të fiskalizimit.

Imbarkimi në një projekt të tillë, pa një busull fizibiliteti mbi atë nëse sistemi i ri do të sjellë më shumë të ardhura sesa vet kostoja e investimit apo operimit, rrezikon ta çojë biznesin dhe vet administrata tatimore në qorrsokakë përplasjesh dhe të krijojë rrethana të moszbatimit efektiv të projektit, qysh në gjenezën e saj./Monitor

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomi

Shqipëria e 1,5 milionë te varfërve!

Publikuar

-

Nga

Nga Jorida Tabaku 

* Shqiptarët janë përditë edhe më të varfër në bazë edhe të statistikave të prodhurara nga vetë qeveria. INSTAT raporton se inflacioni për muajin dhjetor 2019, pra në pikun e festave, është 1.1%. Praktikisht 50 përqind më pak se vitin e kaluar që do te thotë se shqiptarët nuk kanë konsumuar.

Aq pak të ardhura grumbullojnë shqiptarët sa që edhe në një muaj ku tradicionalisht shpenzojnë, kanë nxjerrë nga xhepi më pak se muaji tetor dhe nëntor. Mesatarisht konsumi për vitin 2019 është 1.4% një vlerë e barabartë me vitin 2000.

Shqiptarët nuk konsumojnë se nuk kanë. Sot shqiptarët janë duke jetuar me pensione dhe Banka e Shqipërisë raporton se 30% e familjeve shqiptare jetojnë me pensione. Ndërsa familjet që kanë të ardhura të tjera nga puna, qiratë apo remitancat vijnë gjithnjë e në rënie.

Janë 1.5 mln shqiptarë që jetojnë në varfëri dhe shpenzojnë remitancat e emigrantëve apo dhe pensionet e prindërve të tyre. Një shifër e tillë që tregon gjysmën e popullsisë në kushtet e mjerimit është dëshmi e realiteti ekonomik dhe shoqëror në vend. Kjo shifër përforcohet kur sipas instat shqiptarët në shumicë dërrmuese punojnë 2 muaj në vit (vetëm 0 deri në 20 përqind në vit).

LEXO EDHE:  20 vjet nga terrori seb në Kosovë/ Del video e papublikuar më parë

LEXO EDHE:  Porosia e “çuditshme” e Ramës për biznesin/Bëni presion për Vetting-un!

Shqipëria po varfërohet dhe zbrazet përditë e më shumë. Qeveria ka rreshtur së menduari për qytetarët e zakonshëm, jeton në një realitet tjetër. As Rama dhe as oligarkët pas tij nuk kanë asnjë alternativë për 1.5 mln shqiptarët e varfër, ato nuk kanë asnjë ofertë për rritjen e konsumit dhe as largimin e shqiptarëve.

Vendi me pagat më të ulëta në rajon, me standartin e jetesës më të ulët në rajon dhe me varfërinë më të lartë ka nevojë për stimuj fiskalë. Oferta e taksës së sheshtë 9%, incentivat në sektorët prioritarë dhe rritja e konsumit përmes rritjes së pagave dhe pensioneve janë domosdoshmëri. Shqipëria ka nevojë për një ndryshim rrënjësor se si qeveria trajton qytetarët dhe ekonominë. Diçka që kjo mazhorancë dhe ky kryeministër nuk kanë dashur ta bëjnë që ditën e parë që erdhën në pushtet./ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Pasojat e tërmetit/ Financimet e ministrive shkurtohen me 23 mln euro, preket arsimi

Publikuar

-

Nga

Kuvendi shkurtoi fondet e Ministrive dhe Sistemit të Drejtësisë dhe disa institucioneve të tjera në shumën e 23 milionë eurove, si pasojë e rishikimit të buxhetit 2020, për llogari të mbulimit të pasojave, që shkaktoi tërmeti.

Sipas tabelave të institucioneve, shkurtimi më i madh i fondeve është bërë për ministrinë e Arsimit dhe atë të Mbrojtjes. Fondet për arsimin u shkurtuan nga parashikimi fillestar më 2020 me 555 milionë lekë ose 4.5 milionë euro. Ndërsa për ministrinë e Mbrojtjes shkurtimi i fondeve ishte 790 milionë lekë ose 6.4 milionë euro.

Tek Ministria e Infrastrukturës u shkurtuan 285 milionë leke ose 2.1 milionë euro, tek ministria e Brendshme u shkurtuan gjithashtu 2.1 milionë euro.

Fondi shqiptar i Zhvillimin pas rishikimit të buxhetit 2020 do të ketë rreth 3 milionë uro më pak fonde.

Për Ministrinë e Shëndetësisë janë shkurtuar 0,6 për qind e fondeve ose 2.8 milionë euro.

Në ministrinë e Arsimit  janë shkurtuar fondet për arsimin e 9-vjecar, atë të mesëm dhe programet për shkencën teksa është lënë i paprekur fondi për arsimin e lartë.

Janë shkurtuar mbi 700 mijë euro fonde të prokurorisë dhe gjyqësorit, por janë lënë të paprekur fondet për institucionet e reja të drejtësisë SPAK dhe KLP-së.

LEXO EDHE:  Arrestohen biznesmenet/Ndertuan pa leje

LEXO EDHE:  “Oj gru më kanë bo hor”/ Tre burra rrëfejnë si u përdhunuan nga serbët

Përllogaritjet paraprake tregojnë së dëmet që ka krijuar tërmeti i 26 nëntorit në të gjithë vendin, tashmë i kanë kaluar 700 milionë eurot, teksa shumë banesa në zonat e prekura nuk e kanë kaluar vlerësimin teknik, çka do të thotë se fatura do të rritet frikshëm në ditët në vijim.

Duke ia lënë kohës faturën e saktë, ekspertët dhe institucionet janë duke analizuar se si dhe nga mund të gjenerohen burimet financiare për të përballuar situatën e krijuar, sidomos në drejtim të emergjencës dhe rindërtimit. Ky proces do të shtrihet në disa faza, por në fazën e parë, financimet pritet të arrijnë një shumë prej 200 milionë eurosh, ku shumica pritet të jenë burime të brendshme nga buxheti i shtetit.

Qeveria është vënë në lëvizje në dy drejtime, donacionet që përfshijnë një fushatë me qytetarët dhe bizneset në portalin E-Albania dhe një sensibilizim mes donatorëve publikë dhe privatë në vendet e huaja. Nëpërmjet donatorëve Kryeministri Rama ka njoftuar se pret të grumbullojë në periudhën afatshkurtër 7 miliardë lekë, afërsisht 56 milionë euro, ndërsa 20 miliardë lekë (165 mln euro) janë rialokuar nga buxheti i vitit 2020./ Monitor

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

“Pajisjet fiskale s’kanë patur efektivitet në Buxhetin e Shtetit”/ KLSH “i tërheq veshin” MFE-së

Publikuar

-

Nga

KLSH gjatë auditimit të performancës “Efektiviteti i kasave fiskale në rritjen e të ardhurave tatimore” , doli në përfundimin se sistemi i pajisjeve fiskale përgjatë 10 vjeçarit të zbatimit ka pësuar luhatje të vazhdueshme, si në rrafshin e ndryshimeve organizative tatimore, ashtu edhe në marrëdhëniet me biznesin.

Kontrolli i Lartë i Shtetit përmend raportin e Fondit Monetar Ndërkombëtar mbi ekonomitë informale për periudhën 1991-2015, i cili renditi Shqipërinë në vendin e 54 në botë (nga 91 vende të marra në studim), me 28.5% të të ardhurave ndaj Produktit të Brendshëm Bruto (GDP) gjatë kësaj periudhe.

Nga auditimi i këtij institucioni rezulton se, “instalimi dhe përdorimi i pajisjeve fiskale është interpretuar nga organet shtetërore si “shkopi magjik” për rritjen e të ardhurave tatimore dhe uljen e evazionit fiskal, por megjithë koston e konsiderueshme në implementimin e tyre, pajisjet fiskale nuk kanë patur efektivitet në rritjen e të ardhurave tatimore në Buxhetin e Shtetit”.

Sipas KLSH, shuma prej 46.5 milionë euro të shpenzuara për 27 lloje të kasave fiskale në përdorim, nuk ka sjellë ndonjë përmirësim të dukshëm në të ardhurat tatimore nga TVSH e brendshme apo nga Tatimi i Fitimit.

LEXO EDHE:  Porosia e “çuditshme” e Ramës për biznesin/Bëni presion për Vetting-un!

LEXO EDHE:  Pazare me deputetët e rinj/ Elmaz Sherifi zbardh prapaskenat

Studimi ka rezultuar se në periudhën 2017-2018 është ulur raportimi mesatar për kupon dhe se masat shtrënguese nuk kanë dhënë efektin e pritshëm në uljen e evazionit tatimor nëpërmjet  rritjes së të ardhurave tatimore nga TVSh e brendshme apo tatimi mbi fitimin.

KLSH i “tërheq veshin” Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë, për të cilën thotë se nuk ka përcaktuar detyra konkrete mbi menaxhimin dhe monitorimin e mbarëvajtjes së sistemit të kasave fiskale dhe nuk janë vendosur objektiva të qarta, përfitime dhe nuk janë përcaktuar tregues për performancën e sistemit në vijimësi.

Në raport përmendet se, ndikimi i zgjerimit të përdorimit të kasave fiskale ardhurave tatimore, ka qenë i dobët në rritjen e të ardhurave tatimore.

Mungesa e një modeli të suksesshëm për reduktimin e evazionit fiskal, së bashku me zbatimin efektiv të përdorimit të kasave fiskale që është i përhapur dhe i dukshëm, do të vazhdojë të pengojë përmirësimet e ndjeshme në rritjen e të ardhurave”, deklarohet më tej.

KLSH del në përfundimin se duhet adresuar eliminimi i mangësive dhe përmirësimi në të ardhmen i 3 E-ve (ekonomiciteti, efektiviteti dhe eficienca) në implementimin e paisjeve fiskale./ CNA.al

LEXO TE PLOTE