Connect with Us

Nuk rrezikohen vetëm ata me sëmundje mendore/ Ja pesë mitet e gabuara mbi vetëvrasjen

Blog

Nuk rrezikohen vetëm ata me sëmundje mendore/ Ja pesë mitet e gabuara mbi vetëvrasjen

Publikuar

-

Vetëvrasja është një plagë sociale, që mund të prekë çdo njeri. Në vitin 2017, rreth 41 mijë njerëz vdiqën duke u vetëvrarë, 1.3 milionë të rritur tentuan të vetëvriten, 2.7 milionë të rritur patën në plan të kryenin vetëvrasje, dhe 9.3 milionë të rritur, kanë pasur mendime vetëvrasjeje.

Fatkeqësisht, shoqëritë sot e pikturojnë vetëvrasjen në të njëjtën mënyrë që jepet edhe një dënim më burg:si një situatë të përhershme që prek një individ në kushte të caktuara.

Sidoqoftë, ideja e vetëvrasjes nuk është një markë apo etiketë, por një shenjë se një individ po vuan shumë dhe ka nevojë për trajtim. Dhe janë gënjeshtra si këto, ato që mund t’i parandalojnë njerëzit e rrezikuar të marrin ndihmën e nevojshme, për t’u bërë më mirë dhe shmangur një fund fatal. Rrëzimi i disa miteve, që lidhen me vetëvrasjet, mund ta ndihmojë një shoqëri të kuptojë rëndësinë që ka ndihma ndaj të tjerëve. Ja cilat janë disa nga mitet, dhe faktet më të zakonshme në lidhje me vetëvrasjen.

Miti nr.1:Vetëvrasja prek vetëm individët, që vuajnë nga një sëmundje mendore

Fakt: Shumë individë me sëmundje mendore, nuk preken aspak nga mendimet për vetëvrasje, dhe jo të gjithë personat që tentojnë ose vdesin të vetëvrarë, kanë sëmundje mendore. Problemet

në marrëdhëniet e ngushta, dhe faktorët e tjerë stresues që ka jeta, siç janë çështjet penale, persekutimi, humbja e shtëpisë, vdekja e një njeriu të dashur, një sëmundje shkatërruese, traumat, abuzimi seksual, refuzimi etj, janë gjithashtu të lidhura me mendimet apo tentativat për vetëvrasje.

Miti nr.2: Kur një njeri ka tentuar të vrasë veten, ai do të mbetet përherë i rrezikuar ta bëjë këtë

Fakt:Ideja aktive e vetëvrasjes, është shpesh e shkurtër në kohë, dhe e lidhur me situata specifike. Studimet kanë treguar që gati 54 për qind e individëve, që kanë gjetur vdekjen nga vetëvrasja, nuk kanë pasur një çrregullim të shëndetit mendor. Dhe për ata që vuajnë nga sëmundjet mendore, trajtimi i duhur mund të ndihmojë në uljen e simptomave.

Akti i vetëvrasjes, është shpesh i lidhur me një përpjekje për të kontrolluar emocione dhe mendime shumë të dhimbshme. Sapo këto mendime zhduken, po kështu ndodh edhe me idenë e vetëvrasjes. Ndërsa mendimet mbi vetëvrasjen mund të rikthehen, ato nuk janë të përhershme. Një individ me mendime dhe tentativa për vetëvrasje, mund të jetojë një jetë të gjatë dhe të suksesshme.

Miti nr.3: Shumica e vetëvrasjeve ndodhin befas, pa asnjë paralajmërim

Fakt: Shenjat paralajmëruese– verbalisht apo përmes sjelljes – i paraprijnë shumicës së vetëvrasjeve. Prandaj, është e rëndësishme të mësoni dhe kuptoni shenjat paralajmëruese, që  lidhen me vetëvrasjen. Shumë individë me prirje suicidale, mund të tregojnë shenja paralajmëruese, vetëm për ata që janë më afër tyre. Këta të fundit, mund të mos e kuptojnë atë që po ndodh, ndaj mund t’u duket se vetëvrasja ishte e papritur ose pa ndonjë paralajmërim.

Miti nr.4: Njerëzit që vetëvriten janë egoistë, dhe zgjedhin rrugën më të thjeshtë për t’i ikur problemeve

Fakt: Njerëzit nuk vetëvriten për shkak se nuk duan të jetojnë, por sepse duan t’i japin fund vuajtjeve të tyre. Këta individë vuajnë aq shumë, sa ndihen të pafuqishëm dhe të pashpresë. Individët që përjetojnë ide vetëvrasëse, nuk e bëjnë këtë me dëshirë. Ata nuk janë thjesht “duke menduar për veten”. Përkundrazi po përjetojnë një simptomë shumë të rëndë të shëndetit mendor, për shkak të ndonjë sëmundjeje mendore, apo një situate të vështirë të jetës.

Miti nr.5: Bisedat mbi vetëvrasjen, çojnë drejt vetëvrasjes apo e inkurajojnë atë

Fakti: Ekziston një frikë e përhapur që lidhet me vetëvrasjen, dhe për pasojë shumë njerëz kanë frikë të flasin për të. Por të flasësh për vetëvrasjen jo vetëm që e zvogëlon stigmën, por i lejon gjithashtu individit të rrezikuar të kërkojë ndihmë, të rimendojë edhe njëherë atë që po tjerr

në kokë, dhe ta ndajnë historinë e tij me të tjerët. Të gjithë duhet të flasim më shumë rreth vetëvrasjes. Zhdukja e stigmës fillon që nga kuptimi pse ndodh vetëvrasja, si dhe mbështetja e ndërgjegjësimit publik mbi shëndetin mendor brenda komuniteteve tona./ Përshtatur nga CNA.al

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Truri jonë është projektuar të “vdesë” për ëmbëlsira/ Si ta kufizojmë sasinë e sheqerit

Publikuar

-

Nga

Ne i duam ëmbëlsirat. Por sheqeri i tepërt në dietat tona ushqimore, mund të çojë në shtim të peshës, diabet të Tipit 2 dhe prishjen e dhëmbëve. Ne e dimë që nuk duhet të hamë karamele, akullore, biskota, ëmbëlsira, por ndonjëherë është shumë e vështirë t’u rezistohet atyre. Duket sikur sikur truri ynë, e ka të vështirë t’i refuzojë këto ushqime.

Trupi jonë “vdes” për sheqerin, më saktë glukozën. Glukoza vjen nga fjala greke “glukos” që do të thotë e ëmbël. Glukoza ushqen qelizat që përbëjnë trupin tonë, përfshirë qelizat e trurit, neuronet. Ushqimet që përmbajnë sheqer, janë burime të shkëlqyera energjie.

Prandaj ne kemi evoluar për të gjetur ushqime të ëmbla veçanërisht të këndshme. Ushqimet me shije të pakëndshme, të hidhura dhe të tharta mund të jenë të papjekura, helmuese ose të kalbura, dhe mund të shkaktojnë sëmundje.

Prandaj, për të maksimizuar mbijetesën tonë si specie, ne kemi një sistem të lindur të trurit, që na bën të pëlqejmë ushqimet e ëmbla, pasi ato janë një burim i shkëlqyeshëm i energjisë për të furnizuar trupin tonë. Kur ne hamë ushqime të ëmbla, në tru aktivizohet sistemi i shpërblimit, i quajtur sistemi mesolimbik i dopaminës.

Dopamina, është një kimikat në trur që çlirohet nga neuronet, dhe mund të sinjalizojë se një ngjarje ka qenë pozitive. Kur akvizitohet sistemi i shpërblimeve, ai përforcon sjelljet, duke na bërë më të predispozuar t’i kryejmë sërish këto veprime.

Dopamina nxit ngrënien e sheqerit, dhe na nxit të mësojmë si të identifikojnë preferencialisht sa më shumë nga këto lloj ushqimesh. Mjedisi ynë është i bollshëm me ushqime të ëmbla, të pasura me energji. Fatkeqësisht, truri ynë është akoma funksionalisht i ngjashëm me paraardhësit tanë, dhe i pëlqen shumë sheqeri.

LEXO EDHE:  13 milionë të vdekur, 500 mijë lëkundje në vit/ Çfarë nuk dini mbi tërmetet

Po çfarë ndodh në trurin tone, kur konsumojmë tepër sheqer? Truri e rimodelon vazhdimisht vetveten, përmes një procesi të quajtur neuroplasticitet. Kjo mund të ndodhë në sistemin e shpërblimit. Aktivizimi i përsëritur i këtij sistemi nga droga, ose ngrënia e shumë ushqimeve me sheqer, e detyron trurin t’i përshtatet stimulimit të shpeshtë, duke çuar në një lloj tolerance.

Në rastin e ushqimeve të ëmbla, kjo do të thotë që ne duhet të hamë më shumë sheqer, për të marrë të njëjtën ndjenjë shpërblyese, një tipar ky klasik i varësisë. Për t’i rezistuar dëshirave, ne duhet të pengojmë reagimin tonë natyror, për t’u kënaqur me këto ushqime të shijshme.

Një rrjet neuronesh frenuese, është thelbësor për kontrollimin e sjelljes. Këto neurone, janë të përqendruara në lobin parafrontal, një zonë kryesore e trurit që lidhet me vendimmarrjen, kontrollin e impulsit dhe kënaqësinë e vonuar.

Një zonë tjetër e trurit e prekur nga dietat ushqimore me shumë sheqer, është hipokampusi, një qendër kryesore e kujtesës. Hulumtimet tregojnë se minjtë, që hanë ushqime me shumë sheqer, ishin më pak të aftë të mbanin mend nëse kishin parë më parë objekte në vende specifike.

Po si ta mbrojmë trurin nga sheqeri? Organizata Botërore e Shëndetit, këshillon të kufizojmë marrjen e sheqernave të shtuar në vetëm 5 për qind të kalorive tona ditore, ose 25 gramë (6 lugë çaji)./ The Conversation-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Kush ishte Salvatore Rina, kryebosi i frikshëm i mafias siçiliane “Cosa Nostra”

Publikuar

-

Nga

Mafia italiane “Cosa Nostra”, është e më famshmja sot në botë, për shkak të ndikimit të gjerë dhe egërsisë që e karakterizonte. Sot ajo nuk është aq e dhunshme sa deri 3 dekada me parë, kur e mbërriti kulmin në kohën e Salvatore “Toto” Rinës.

Mafiozët e tjerët e thërrisnin me nofkën “Belva” (Bisha), për shkak të natyrës së tij të dhunshme, ose “Shkurtabiqi”, për shkak se ishte shtatvogël. Gjatë gjithë karrierës së tij të gjatë kriminale, Rina besohet se ka vrarë personalisht rreth 40 persona, ndërsa urdhëroi vrasjen e qindra të tjerëve.

Salvatore Rina lindi më 16 nëntor 1930 në qytezën malore të Korleones. Ai iu bashkua mafias së zonës që në moshën 19-vjeçare, kur kreu një vrasje në emër të saj. Një vit më pas, kreu një vrasje tjetër gjatë një debati banal, për të cilën u burgos për 6 vite.

Deri në vitin 1958, bosi i mafias në Korleone ishte mjeku Mikele Navarra. Ai u vra me urdhër të Luçiano Lexhos, një mafioz i pamëshirshëm, që më pas u bë vetë bosi. Bashkë me Toto Rinën dhe Bernardo Provencanon, Lexho nisi të forcojë shumë klanin e korleonezëve.

Për shkak se ishte një qytezë e vogël, korleonezët nuk kishin shumë peshë në mafian siçiliane të viteve 1950, krahasuar me familjet kryesore në kryeqendrën e rajonit, Palermo. Bosët e Palermos, i cilësonin shpesh me përbuzje korleonezët si “viddani” (fshatarë).

Në fillim të viteve 1960, Lexhos, Rina dhe Provencano, qëndronin të fshehur pasi kishin vrarë dhjetëra mbështetës të mbijetuar të Navarras, dhe për shkak të urdhër-arresteve nga policia. Rina dhe Lexho u arrestuan dhe u gjykuan në vitin 1969. Por në fund u liruan për shkak të shantazheve ndaj jurisë dhe dëshmitarëve.

Pas lirimit Rina u fsheh, dhe do të qëndronte në arrati për 24 vitet e ardhshme. Luçiano Lexho u arrestua dhe u dënua në vitin 1974 për vrasjen e Mikele Navarrës. Edhe pse ruajti njëfarë ndikimi nga qelia, Rina ishte tashmë bosi fuqiplotë i Korleonezëve. Ai mbante marrëdhënie të ngushta me Ndrangetën, mafias e frikshme kalabreze.

Gjatë viteve 1970, Siçilia u shndërrua në një pikë të rëndësishme në trafikun ndërkombëtar të heroinës. Rina dëshironte ta vendoste këtë trafik nën kontrollin e tij. Ndaj nisi një luftë të përgjakshme kundër familjeve të tjera mafioze siçiliane.

Në fund të viteve 1970, ai urdhëroi vrasjen e një numri të lartë zyrtarësh publikë, si gjyqtarë, prokurorë dhe oficerë policie. Rivalët kryesorë të korleonezëeve ishin mafiozët Stefano Bontade, Salvatore Inserilo dhe Gaetano Badalamenti. Ata u vranë gjtë viteve 1981- 983, bashkë me shumë bashkëpunëtorë të tyre.

Lufta brenda mafias siçiliane, llogaritet të ketë shkaktuar në atë periudhë mbi 1 mijë të vrarë. Pas vitit 1983, korleonezët u bënë zotër të vetëm të mafias në ishull. Por gjërat për Rinën dhe njerëzit e tij, nisën të shkonin keq kur Tomazo Busheta u bë mafiozi i parë siçilian, që bashkëpunoi me drejtësinë.

Gjatë luftës brenda mafias, Busheta kishte humbur të gjithë familjen, disa të afërm dhe shumë miq. Shndërrimi në një ‘pentito’ (të penduar), ishte mënyra e vetme për të shpëtuar veten, dhe për të marrë hak ndaj Toto Rinës. Bushetta i dha gjykatësit të njohur Xhovani Falkone, informacione me shumë rëndësi mbi strukturën dhe mënyrën e funksionimit të ‘Cosa Nostra”.

LEXO EDHE:  7 mitet për verën të cilat ende besojmë se janë të vërteta

Ai dëshmoi në Gjyqin e Madh të mesit të viteve 1980, ku u dënuan mbi 500 pjesëtarë të mafias. Rina u dënua në mungesë me burgim të përjetshëm për dhjetëra vrasje. Në vitin 1989 Rina udhëroi vrasjen e një numri bashkëpunëtorësh si Vincenzo Pucio. Ky kishte planifikuar  me sa duket rrëzimin e Rinës nga drejtimi i mafias, por Toto e kishte zbuluar me herët komplotin.

Gjatë arratisë, Rina mbajti marrëdhënie të ngushta me zyrtarë të lartë vendorë dhe qëndrorë si kryebashkiakun e Palermos, Vito Çiançimino dhe senatorin Salvatore Lima. Çiançimino, po nga Korleone, e lejoi mafian në këmbim të rryshfeteve të pastronte paratë e saj në sektorin e ndërtimit.

Lima kishte miqësi me disa herë krieministrin e vendit Xhulio Andreoti, një nga figurat më me ndikim në politikën kombëtare, në gjysmën e dytë të shekullit XX. Në vitin 2004, Gjykata e Lartë në Itali, deklaroi se Andreotti kishte pasur “lidhje miqësore madje të drejtpërdrejta” me Stefano Bontaden dhe Gaetano Badalamentin, bosët e të ashtuquajturit “krah të moderuar” të “Cosa Nostra”.

Këto lidhje, shkaktuan dyshime se Rina kishte psur një raport të ngjashëm me Andreotin më vonë. Por gjykatat e liruan Androtin nga kjo akuzë, duke e hedhur poshtë si të pabazuar në fakte dëshminë e mafiozit Baldasare Di Maxho, sipas të cilit Rina ishte takuar me ish-kryeministrin Andreoti në praninën e Limës.

Më majin dhe korrikun 1992, Rina urdhëroi ekzekutimin e gjykatësve anti-mafia Xhovani Falkone dhe Paolo Borselino. Këto vrasje, e indinjuan tej mase mbarë opinionin publik në Itali, dhe e detyruan edhe politikën deri diku të kompromentuar që të reagonte.

Kështu Gjykata e Lartë, la në fuqi në janarin e vitit 1992, dënimin e Rinës. I tërbuar nga inati, ai urdhëroi vrasjen e ish-mikut të tij, senatorit Lima në 12 mars të po atij viti. Mediat në Itali folën për negociata të fshehta mes autoriteteve në Romë dhe krahut të djathtë të Rinës, Bernardo Provencano, për dorëzimin e shefit të mafias, që e kishte kaluar cakun.

Zyrtarisht, dihet që Rina u tradhëtua nga Di Maxho, i cili tregoi vendndodhjen sekrete “bosit të bosëve”. Rina u arrestua më 15 lanar 1993 në Palermo. Në kunërpërgjigje, njerëzit e tij ndërmorrën një seri aktesh terroriste në vende publike, duke vrarë 10 qytetarë të pafajshëm dhe plagosur 33 të tjerë.

Shitjen e Rinës nga Provencano, e konfirmoi në vitin 1996 Xhovani Bruska, një nga killerat kryesorë të bosit famëkeq, që pasi u arrestua pranoi të bashkëpunojë më drejtësinë. Të njëjtin variant mbështeti në vitin 2009 edhe Masimo Çiançimino, djali i Vito Çiançiminos. Toto Rina vdiq në burg në 17 nëntor 2017, pas një sëmundje të rëndë./Mafia.wikia.org-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Edhe pas shumë shekujsh, Murtaja mbetet një problem global

Publikuar

-

Nga

Në Kinë, dy pacientë të diagnostikuar me sëmundjen e Murtajës, po kurohen në një spital të Pekinit. Autoritetet janë duke punuar që sëmundja e tmerrshme, të mos përhapet tek njrëzit e tjerë. Por vetë lajmi, thuhet se ka ngjallur panik midis qytetarëve.

Sëmundja e Murtajës shfaqet në 3 mënyra:Murtaja Pneumonike, është një infeksion i mushkërive; Murtaja Septicemike është një infeksion i gjakut; ndërsa Murtaja Bsubonike prek sistemin e gjëndrave limfatike. Kjo e fundit, është ajo që ne e njohim ndryshe edhe si Vdekja e Zezë, epidemia që shfarosi më shumë se gjysmën e popullsisë evropiane në Mesjetë.

Murtaja Pneumonike, mund të jetë më pak e njohur se ajo bubonike, por është gjithsesi më vdekjeprurësja. Deri tani në Kinë, është identifikuar Murtaja Pneumonike. Nuk është e qartë se si janë prekur dy të infektuarit. Por e sigurtë është se ata nuk e infektuan në Pekin.

Mësohet se ata vinin nga Mongolia e Brendshme, dhe erdhën në Pekin ankas për t’u kuruar. Një bakter i quajtur “Yersinia pestis”, që bartet nga minjtë dhe pleshtat që ushqehen me to, shkakton të treja llojet e murtajës. Murtaja Pneumonike, është shumë ngjitëse dhe e transmetueshme midis njerëzve.

Ajo mund të përhapet, edhe vetëm kur kollitet një person i infektuar. Ky fakt la alarmuar qytetarët kinezë qëkur u publikua ky lajm. Një përdorues në faqen popullore Ueibo, shkroi se qeveria duhet të japë informacione se si udhëtuan pacientët drejt Pekinit. Pra nëse ata përdorën transportin publik, mund ta kenë përhapur tashmë Murtajën tek pasagjerët e tjerë.

Përdoruesit e tjerë, u ankuan se qeveria kineze duhej të kishte njoftuar më herët mbi këto 2 raste (pacientët raportohet se kërkuan trajtim që në datën 3 nëntor), si dhe të kishte një transparencë më të madhe. Kina ka një histori të gjatë të fshehjes së rasteve me sëmundjet infektive.

Por Qendra Kineze për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, deklaroi se qytetarët e Pekinit, nuk kanë pse të frikësohen, pasi rreziku i përhapjes më tej të sëmundjes është ”jashtëzakonisht i ulët”. Ajo konfirmoi se zyrtarët kanë dezinfektuar çdo vend, që mund të ketë qenë i ekspozuar ndaj baktereve të Murtajës.

Le të hpresojmë që nuk do të ketë më infektime dhe raste të reja me këtë sëmundje. Gjithsesi, ky rast është një kujtesë e rëndësishme se Murtaja, megjithë perceptimin e zakonshëm, nuk është një sëmundje që tashmë i përket histrisë. Për më tepër, ajo nuk kufizohet vetëm në Kinë.

Vitet e fundit, Murtaja është shfaqur në shumë vende, nga Madagaskari në Shtetet e Bashkuara. Dhe është një problem global. Murtaja përbën një rikujtesë mbi rrezikun gjithnjë e më të pranishëm të pandemive. Një rrezik, për të cilin ekspertët thonë se ne nuk jemi realisht të përgatitur.

LEXO EDHE:  Truri do “shkrihet” me internetin në vitin 2030

Në shtator të këtij viti, ekspertët paralajmëruan në një raport të zgjeruar se po rritet rreziku i një pandemie globale. “Ekziston një kërcënim shumë real i një pandemie me lëvizje të shpejtë dhe shumë vdekjeprurës të një patogjeni të frymëmarrjes, që mund të shkaktojë vdekjen e 50- 80 milionë njerëzve”-shkruajnë ata.

Murtaja është më një problem shumë më shqetësues, sesa mund të mendohet në pamje të parë, madje edhe në SHBA. Kur mendoni mbi kërë sëmundje, mendja mund t’ju shkojë tek jeta e Uilliam Shekspirit. Në kohën e tij, Vdekja e Zezë, vrau çerekun e popullsisë së qytetit të tij.

Dhe para atij shpërthimi epidemik, në mesin e shekullit XIV, Murtaja Bubonike vrau rreth 60 përqind të popullsisë së Evropës. Është e vështirë të kuptohet përmasa e një katastrofe të tillë, apo shpejtësia me të cilën sëmundja tejet ngjitëse, u përhap në vetëm 6 vjet.

Fatmirësisht, sëmundja infektive nuk po prek popullatën njerëzore me një shkallë kaq alarmante. Edhe pse është shumë vdekjeprurëse kur nuk trajtohet, nivelet e rimëkëmbjes prej saj janë mjaft të mira, nëse trajtohet me antibiotikë që në fillim të simptomave.

Por Murtaja, si ajo Bubonike dhe ajo Pneumonike, vazhdon që të prekë njerëzit nga Afrika në Azi, nga Amerika e Jugut në atë të Veriut. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, ajo preku 3.248 njerëz, duke i marrë jetën 584 prej tyre në të gjithë botën midis viteve 2010- 2015.

Në vitin 2014, në Kinë vdiq një burrë dhe 151 njerëz u vendosur në karantinë për shkak të Murtajës. Qyteti i Jumen, u izolua për disa javë nga bota. Dhe vetëm këtë vit në Mongoli, një çift ka vdekur nga Murtaja, pasi kishte konsumuar mishin e infektuar të një marmote

Në vitin 2015, Murtaja zuri titujt kryesorë në mediat amerikane, me 11 raste dhe 3 të vdekur në 6 shtete midi prillit dhe gushtit të atij vitit, sipas Qendrës për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.

Çdo vit, SHBA-ja regjistron mbi 10 të vekur nga Murtaja. Ajo është më e zakonshme në zonat rurale. Në vitin 2017, ishulli i Madagaskarit, u prek nga një shpërthim i tmerrshëm i Murtajës, me 2.417 raste të konfirmuara, dhe 209 të vdekur. Pra, Murtaja përbën ende një shqetësim për të gjithë botën. Ajo është një sëmundje për të cilin do të bënim mirë të merrnim masa, para se të jetë shumë vonë./ VOX-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE