Connect with Us

Pas riformatimit/ Njihuni me “lukun” e ri të bankave shqiptare

Ekonomi

Pas riformatimit/ Njihuni me “lukun” e ri të bankave shqiptare

Publikuar

-

Viti 2018 dhe gjysma e parë e vitit 2019 ishte një periudhë e rëndësishme për sistemin bankar, që kaloi një proces intensiv riformatimi. ABI Bank bleu në shkurt Bankën Kombëtare të Greqisë (NBG) dhe Intesa Sanpaolo finalizoi përthithjen e Veneto Bank. Në fund të 2018-s, numri i bankave u ul nga 16 në 14.

Në mars të këtij viti, “OTP Bank Nyrt” bleu bankën me kapital francez, “Societe Generale Albania” sh.a. “Union Bank” bleu në qershor “Bankën Ndërkombëtare Tregtare-ICB”.

Grupi shqiptar “Balfin” dhe “Komercijalna Banka” e Shkupit finalizuan blerjen e “Tirana Bank”. “Banka e Kreditit” të Shqipërisë, me një peshë prej vetëm 0.1% të totalit të aktiveve, ka kërkuar këtë vit likuidim vullnetar dhe ka dalë nga tregu.

Në këtë mënyrë, sistemi e mbylli 6- mujorin e parë me 13 banka (blerja e ICB nga “Union Bank” nuk është reflektuar ende në të dhënat e sistemit) dhe në gjysmën e dytë, pritet që të ketë 12.

Këto zhvillime kanë sjellë ndryshime në ndarjen e tregut të sistemit, sipas aktiveve, depozitave e kredive, në fund të 6-mujorit të parë 2018, në raport me të njëjtën periudhë të një viti më parë, sipas të dhënave nga Shoqata e Bankave.

-“Banka Amerikane e Investimeve” (ABI Bank) ka shënuar rritjen më të madhe të peshës së tregut sipas aktiveve, duke u zgjeruar me 2.1%, për të arritur në 5% të totalit të aktiveve, si rrjedhojë e përthithjes së NBG (kjo e fundit kishte 2.5% të tregut në fund të 6-mujorit të parë 2018). Ky konsolidim e ka ngjitur ABI Bank në bankën e shtatë më të madhe në sistem, nga vendi i nëntë që ishte më parë.

-“Intesa Sanpaolo”, pas përthithjes së “Veneto”, e ka rritur peshën e tregut me 1.2%, por ka mbetur në vend të tretë, me 12.1% të totalit.

-“Banka Kombëtare Tregtare” ka vijuar të konsolidojë vendin e parë, me 29.2% të aktiveve në fund të qershorit (+1.2%). Gjithsesi, Shoqata e Bankave vijon të raportojë të dhënat e BKT-së së bashku me degën e Kosovës, ndonëse që nga 1 janari ajo ka kaluar më vete.

-“Raiffeisen Bank” ka mbetur e dyta, por po vijon me shpejtësi të humbasë peshë në tregun bankar, duke zbritur në 14.9% të totalit. Në një vit, Raiffeisen ka shënuar rënien më të madhe me 1.4%.

-Banka “Credins”, në një rritje të shpejtë, po i afrohet me shpejtësi vendit të dytë. Në fund të qershorit, banka zotëronte 13.9% të totalit të aktiveve, duke u zgjeruar me 1 pikë përqindje.

-“OTP” Bank mori menaxhimin e bankës në mars, pasi përfundoi blerjen nga Societe Generale dhe një grup sipërmarrësish shqiptarë. Pesha e tregut, sipas aktiveve, ka mbetur pothuajse e pandryshuar, në 5.8%, duke u renditur në të pestën më të madhe në vend.

-“Tirana” Bank, në proces të ndryshimit të pronësisë, ka ulur peshën e tregut me 0.5% në 4.8%. Banka ka humbur një vend, duke kaluar në pozicionin e tetë, pas ngjitjes së ABI Bank.

-“Union” Bank ka rritur peshën e tregut nga 3.4% në qershor 2018, në 3.7% një vit më pas. Banka ka finalizuar tashmë përthithjen e ICB, duke e rritur më tej pozicionimin në 4.3%.

-Banka “ProCredit” zbriti në 2.1% të tregut në fund të qershorit, me një rënie të lehtë në raport me një vit më parë.

-Banka e “Parë e Investimeve” (me kapital bullgar), pasi nuk arriti që të blejë NBG, ka filluar një zgjerim të shpejtë organik, duke rritur peshën me 0.5% në një vit, për të arritur në 2.1% të totalit.

-Banka e Bashkuar e Shqipërisë vijon me një aktivitet modest, duke zënë vetëm 0.6% të totalit të aktiveve…

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Bota

Fondet e paligjshme/ Si i shpëtoi Qipro ndikimit negativ rus

Publikuar

-

Nga

Lufta ndaj financimeve të paligjshme ka kosto të larta për sistemin bankar. Qiproja njihej dikur si një vend me kushte bankare të favorshme, por në vitin 2014, filloi të reformojë bankat për të luftuar financimet e paligjshme. Për pasojë, sistemi bankar vendas humbi mbi 77 mijë llogari të cilat konsideroheshin të dyshimta, një pjesë e madhe e tyre të lidhura me investitorë rusë. Shkëputja e Qipros nga ky ndikim negativ u shqyrtua gjatë një konference në Uashington, të cilën e ndoqi për Zërin e Amerikës, kolegu ynë Ermal Mërtiri.

Në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington u shqyrtua rasti i Qipros në luftën kundër financimeve të paligjshme, në veçanti kundër ndikimit negativ rus në ekonomi.

“Kriza financiare e vitit 2013 në Qipro ishte realisht alarmi që zgjoi të gjithë aktorët në vend. Mësimi kryesor ishte se ishin vetë praktikat tona të këqija, në veçanti praktikat e luftimit të krimeve financiare që rezultuan në krizën bankare. Gjatë periudhës 2000 – 2013, në Qipro pati një pesëfishim të depozitave bankare”, tha Ioannis Matsis, Drejtor Ekzekutiv i Hellenic Bank të Qipros.

Në atë periudhë, Qiproja pati liberalizuar politikat e depozitave bankare dhe për pasojë volumi i depozitave arriti në vetëm tetë vite të bëhej gati pesë herë sa GDP-ja e vendit. Me taksa të ulëta dhe kushte favorizuese Qiproja u bë kështu papritur një vend tërheqës për fonde që vinin nga vendet e Evropës Lindore. Zoti Matsis tha se këto depozita në vazhdim u përdorën nga bankat për të dhënë hua, duke shkaktuar krizë financiare. Në vitin 2013, qeveria dhe sistemi bankar vendosën se duhej ndryshuar drejtimi financiar i vendit.

“Kuptuam se duhej ndryshuar drejtim, se duhej të bëheshim një vend me reputacion të mirë për të bërë biznes dhe të vendosnim praktika më të mira. Përpjekjet filluan me legjislacionin…”, tha Christakis Patsalides, Zv.Drejtor Ekzekutiv i Bankës së Qipros.

Zoti Patsalides tha se Qiproja nuk u mjaftua me kaq, por ndërmori masa të mëtejshme shtrënguese dhe si rezultat është tashmë ndër vendet me rregullat më të rrepta financiare.

“…Kemi arritur një transformim kulturor… Pranuam se patëm vepruar gabim dhe se nëse do të qëndronim në heshtje duke mos bërë asgjë nuk do të kishim patur rezultatet e dëshiruara”, tha Mario Skandalis, drejtor për zbatimin e ligjeve në Bankën e Qipros.

Zoti Skandalis tha se Qiproja nuk u mjaftua vetëm me marrjen e hapave të para, por vazhdoi me një sërë reformash dhe masash madhore.

“Nuk u mjaftuam vetëm me ndryshimin e ligjeve, por për të ndryshuar perceptimin e të kaluarës duhet të dëshmonim se mund të merrnim hapa të mëtejshme”, tha zoti Skandalis.

Qiproja zbatoi madje shtrëngimet e parashikuara nga rregullat financiare amerikane për identifikimin e përfituesve realë financiarë (Ultimate Beneficial Owners, UBO), një problem që lind në veçanti nga krijimi i kompanive offshore, apo kompanive guaska.

Gjithashtu, Qiproja ndjek zbatimin e sanksioneve ndaj personave në listat e sanksioneve financiare. Për rrjedhojë, autoritetet bankare thonë se sot vendi nuk pranon aktivitete financiare të kompanive guaska dhe nuk ekzistojnë më degë bankare ruse. Fondet ruse, sipas zotit Skandalis, nuk u tërhoqën mbrapsht në Rusi, por u zhvendosën drejt vendeve të tjera të Bashkimit Evropian.

“Llogaritë shkuan drejt tregjeve të tjera kryesore të shërbimeve financiare, si Gjermania, Luksemburgu, Hollanda, Malta dhe Mbretëria e Bashkuar. Shkojnë edhe drejt vendeve të tjera, por kryesisht në këto qendra financiare të BE-së”, tha zoti Skandalis.

Çdo llogari bankare në Qipro monitorohet tashmë që në krijimin e saj dhe në kohë reale gjatë gjithë transaksioneve, për të evidentuar përfituesit e vërtetë.

Sidoqoftë, sistemi financiar i Qipros pritet të vlerësohet deri në fund të këtij viti nëpërmjet një raporti të Moneyval, organ i Këshillit të Evropës që shqyrton përputhshmërinë me standartet financiare ndërkombëtare kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit./VOA

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Korrupsioni dhe taksat, pengesë për investimet e huaja në Shqipëri

Publikuar

-

Nga

Investimet e huaja në Shqipëri shumë shpejt pritet të hyjnë në një fazë vështirësie. Dy projektet e mëdha me ndikim afro 60% në totalin prej mbi 1 miliard euro të shifrës së investimeve të huaja direkte, janë drejt përfundimit dhe qeverisë do të duhet t’i zëvendësojë me projekte ambicioze. Komuniteti i investitorëve dhe përfaqësues të opozitës raportojnë disa probleme, që përbëjnë pengesë në terheqjen e kapitalit të huaj, si korrupsioni, taksat e larta, siguria ligjore, ndryshimet e shpeshta të ligjit fiskal, problemet me pronën etj, ndërsa qeveria angazhohet për përimirësimin e klimës së biznesit përmes forcimit të institucioneve dhe kuadrit ligjor.

Investimet janë një burim i rëndësishëm i fluksit të parasë dhe të kapitalit në ekonomi . Por megjithë përpjeket e qeverive të ndryshme për tërheqjen e kapialit të huaj Shqipëria mbetet e fundit në rajon. Përfaqësues të investitorëeve të huaj raportojnë barriera të shumta, në ushtrimin e aktivitetit të tyre. Zyrtarët thonë se investimet e huaja direkte kanë një trend në rritje, dhe kapën një shifër mbi 1 miliard euro në vitin 2018, që sipas opozitës nuk tregon realitetin.

“Nga viti 2013 deri në vitin 2018 për investimet e huaja kanë patur një ndikim të drejtpërdrejtë Tap dhe Devolli, por 60% e kësaj vlere janë këto dy investime. Tap-i ka përfunduar 90% të investimit të tij këtë vit, dhe nga viti tjetër ai stopon. E njëjtja gjë ndodh dhe me Devollin. Ky është një problem shumë serioz për ekonominë shqiptare, sepse nuk e dimë akoma me çfarë do të zëvendësohen”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Trendi i invesitmeve të huaja në Shqipëri këto vite ka qenë në rritje, por shumë shpejt do duhet të zëvendësojmë këto investime të mëdha me investime të tjera. Ajo që po mundohemi të bëjmë është të ndryshojmë qasje. Nga qasja në pritje në prtitje të investimeve të huaja, ne duam të bëjmë një qasje proaktive”- pohon Eduard Shalsi, Ministër shteti për mbrojtjen e sipërmarrjes.

“ Qeveria shqiptare nuk ka treguar se cilat janë prioritetet e saj, nuk ka ftuar investitorët e huaj dhe nuk ka absolutisht asnjë plan të ngjashëm, për të zëvendësuar Tap-in dhe Devoll-in me një investim të përmasave të tilla”- shprehet Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Janë disa projekte në fakt që po analizohen për t’ua paraqitur investitorëve të huaj. Kemi hidrocentralin e Skavicës, një investim rreth 350 milion euro. Nga ana tjetër kemi projektin Adriatik Pipeline që kërkon të lidhë Shqipërinë më Kroacinë. Në këtë funksion edhe Tec-in e Vlorës, kërkojmë të lidhim me Tap-in. Gjithashtu në zonën e Dumresë po studiohet për ndërtimin e një depozite të madhe gazi. Ndërkohë ka projekte siç është ai i një rafinerie shumë të madhe të përpunimit të naftës në Durrës”- shpjegon ​Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes .

Investitorët shohin në Shqipëri një treg të vogël, dhe investimet e tyre i planifikojnë në një kontekst rajonal, ku Shqipërisë i duhet të konkurojë me vendet e Ballkanit perëndimor.

“Në lidhje me konkurimin Shqipëria performon shumë dobët. Amerika ka qenë partneri i 8-të i Shqipërisë në vitin 2017 dhe është tani në këtë moment partneri i 10-të, pra kemi një rënie. Ditët e fundit është diksutuar shumë raporti i Bankës Botërore i 2020-ës, Doing Business. Një nga diskutimet kryesore ka qenë diskutimi global dhe rënia që Shqipëria ka patur në lidhje me renditjen globale”- pohon Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Ka 11 kritere raporti Doing Business dhe pjesa më e madhe e kritereve tregojnë që nuk ka përmirësim të klimës së biznesit. Janë dy elementë që meritojnë të analizohen. Një lidhur me mosfunksionimin e bursës në Shqipëri dhe një tjetër me kontratat dhe rolin e përmbaruesve”- thotë Eduard Shalsi, Ministër shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes .

“Një nga gjërat e tjera të rëndësishme që është anashkaluar në diksutime, është renditja rajonale e Shqipërisë. Shqipëria konkuron në vendin e fundit ose të parafundit” – thotë Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Kudo ku kemi shkuar dhe kemi konkuruar më vendet e tjera të rajonit, fatkeqësisht kemi humbur. Unë dua të kujtoj vetëm Samitin e Poznanit. Investimet e Maqedonisë së Veriut, të Bosnjë-Hercegovinës të Serbisë kanë qenë investime konkrete në energji dhe në infrastrukturë. Por çfarë ndodhi me Shqipërinë. Nuk kishte absolutisht asnjë investim sepse Shqipëria nuk dorëzoi asnjë paketë investimesh”- shprehet Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Ajo që është në dorën tonë ka të bëjë me përmirësimin e klimës së biznesit, me ofrimin e shërbimeve moderne për investitorët, me rregullimin e kuadrit ligjor me forcimin e kuadrit institucional. Kemi nevojë për institucione të forta profesionale dhe dinjitoze”- shprehet Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

Megjithë përpjekjet e qeverisë investitorët e huaj kanë disa probleme ende të pazgjidhura. Më e forta renditet ajo e korrupsionit e nënvizuar dhe në raportin e departamentit amerikan të shtetit.

“Korrupsioni në Shqipëri, në lidhje me klimën e biznesit dhe vendosjen e investimeve ka qenë i përhapur. Në fakt kemi raste investitoresh që kanë ardhur, janë munduar, kanë patur orientimin pozitiv për të investuar në Shqipëri, por janë ndeshur ose me korrupsionin ose me pegnesa të ndryshme ligjore dhe proçeduriale, të cilat herë kanë qënë të lidhura me korrupsionin e herë jo, por në fund kanë shkaktuar largimin e investitorëve”- shprehet Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Do të ishte e padrejtë të mos binim dakort me një pjesë të konstatimeve, por ilaçi më i mirë është reagimi ndaj fenomeneve që vihen re, dhe këto fenomene luftohen përmes dy komponentëve, rritjen e transparencës dhe rritjen e konkurueshmërisë”-pohon Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

“Një element tjetër që e citon raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit janë lidhjet politike. Sepse sot tenderat dhe konçensionet sipas DASH-it i marrin kompani të lidhura me shtetin. Por edhe nëse ke marrë një tender dhe një konçension, përsëri duhet që nënkontraktor të marrësh po kompani të lidhura me shtetin”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Kemi patur kërkesa tek investitorët tanë për të marrë nënkontraktorë të deleguar nga zyrtarë të ndryshëm, gjë që kanë raste tipike korrupsioni. Pra ky është një nga problemet themelore masive që ne kemi”- thotë Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Ajo që mund të them është vendosmëria e qeverisë për të luftuar fenomenet duke përmirësuar kuadrin ligjor dhe kuadrin institucional”- thotë Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

Përfaqësaues të investitorëve të huaj në Shqipëri mendojnë se ka dhe disa problemtika të tjera pengesë në rrugën e tyre të investimeve.

“Fusha të tjera të përmendura në raportin e Bankës Botërore që perceptohet e vështirë dhe e komplikuar për vendin, është regjistrimi i pronës. Regjistrat kadastralë kanë mangësi dhe nevojë për përmirësim dhe për këtë arsye vendi ka një rrugë të gjatë për të bërë në këtë fushë me synimin për ta zgjidhur atë”- thotë Tom Kristian Larsen, kryetar i bordit të Shoqatës së Investitorëve të Huaj

“Jemi në fazën e diskutimit të një ligji për investimet, por një ligji të unifikuar. Do të prezantojmë dhe disa përmirësime nisur dhe nga çfarë nuk ka shkuar mirë gjatë këtyre viteve në Shqipëri”- thotë Eduard Shalsi, Ministër shteti për mbrojtjen e sipërmarrjes.

“ Për të qenë të sinqertë problemet vijnë kur kemi të bëjmë me institucionet publike, me gatishmërinë për të dhënë dokumentat, kohën e pakët për të vlerësuar tenderat, si dhe ndryshimin e shpeshtë të ligjit fiskal”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

“Një nga shqetësimet e vazhdueshme të bizneseve të huaja apo vëndase ka qenë dhe ndryshimi shpeshtë i kuadrit fiskal. Kemi marrë një vendim që nuk do ketë paketë fiskale çdo fundviti, por çdo 4-5 vjet dhe kjo do të krijojë një kohë të mjaftueshme për të analizuar me detaje por dhe për të kalkuluar më me pjekuri pasojën e vendimeve apo ndryshimeve fiskale”- argumenton Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes

“Struktura e taksave, që ka Shqipëria sot për momentin, është një progresive. Qeveria e lançoi si sukses, por fatkeqësisht ka rezultuar se 97% e bizneseve dhe e qytetarëve paguajnë taksa më të rritura”- thotë Jorida Tabaku, anëtare e kryesisë së PD.

“Sondazhet e fundit në Shqipëri tregojnë se pjesa më e madhe e biznesit nuk ka problem me nivelin e taksave, përkundrazi janë të kënaqur, por ka problem me proçedurat burokratike me sorollatjet me shpeshherë administratën publike jo në nivelin që ne kërkojmë”- pohon Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

“Ndërkohë duhet të them edhe një problematikë me të cilën investitorët italianë përballen në përditshmëri, kur kërkojnë përgjigje apo edhe sqarime të thjeshta nga institucionet. Jepet përshtypja se institucionet janë si të përhumbura në burokracira, gjë që edhe e karakterizon këtë vend”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

“Nëse ka diçka ku jemi fokusuar, është përmirësimi i shërbimeve ndaj biznesit i cili vazhdimisht e thekson dhe këtu kemi shumë gjëra për të cilat ndjehemi krenar që i kemi bërë, por ka dhe gjëra të tjera që meritojnë t’i korigjojmë, rregullojmë apo përmirësojmë”- shprehet Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

Disa probleme të tjera të evidentuara nga investitorët e huaj lidhen respektimin e kontratave dhe gjyqet në arbitrazh. KLSH llogarit një borxh të qeverisë ndaj bizneseve në një vlerë prej 150 milion euro.

“Ajo që ne po përpiqemi me shumë mund të bëjmë është pikërisht forcimi i institucioneve, i kapaciteteve, burimeve njerëzore të administratës për të shmangur në të ardhmen konflikte të tilla”- thotë Eduard Shalsi, Ministër Shteti për Mbrojtjen e Sipërmarrjes.

Megjithë vështirësitë investitorët thonë se Shqipëria ka potenciale më të mëdha për investime.

“Shqipëria mund të renditet në vendin e parë ose të dytë në Ballkanin perëndimor dhe mund të tërheqë shumë të mëdha investimesh. Pra ka një potencial të lartë. Dhoma Amerikane e Tregëtisë ka filluar një inisiativë shumë të rëndësishme, e cila do lançohet vitin që vjen që synon përmirësimin e klimës së investimeve në Shqipëri”- shprehet Enio Jaço, President i Dhomës Amerikane të Tregëtisë.

“Besoj se qeveria në shumë raste është e hapur që të tilla ndërveprime të ndodhin, të dëgjojnë qëndrimet e bizneseve dhe shqetësimet e tyre në lidhje me ndryshimet që po ndodhin”- thotë Tom Kristian Larsen, kryetar i bordit të Shoqatës së Investitorëve të Huaj

“ Shqipëria duhet që të përfundojë sa më shpejt të jetë e mundur reformën në drejtësi, sepse mungesa e një sistemi gjyqësor penalizon ekonominë në të gjitha nivelet, krizat politike ndikojnë gjithmonë mbi ekonominë. Kriza aktuale po zgjat ca si tepër dhe duhet me domosdo të zgjidhet shpejt. Kështu që të gjithe ne, sipërmarrës dhe politikanë duhet të impenjohemi që ky moment të mbetet pas shpine përndryshe ekonomia do ta paguajë shtrenjtë”- thotë Silvio Pedrazzi, Këshilltar i “Confindustria Albania”.

Komuniteti i investitorëve të huaj në Shqipëri është krejt i qartë në konstatime dhe kërkesa. Situata nuk është ajo që do donin të ishte, por sërish ata mbeten optimistë se Shqipëria do ja dalë të jetë konkuruese mes vendeve të Ballkanit Perëndimor./VOA

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

PPP-të ose Paratë e Përdorura Paturpësisht!

Publikuar

-

Nga

Partneritet Privat-publik

Partneritetet Publike-Private, të njohura si PPP-të, apo koncesionet, nuk janë shpikur në Shqipëri. Ato përdoren si një alternativë investimi, kur një shtet ka nevojë për investime të mëdha dhe nuk ka burimet e duhura për ta bërë këtë.

Projektet i merr përsipër t’i realizojë investitori privat dhe shlyerja bëhet në një afat relativisht të gjatë, që zakonisht përkon me një periudhë të përafërt me atë të shfrytëzimit të këtij investimi e që jo doemos duhet të jetë nga shteti apo taksapaguesit, por shumë më tepër nga përdoruesit e këtij investimi, për një periudhë disavjeçare.

Rreziku ndahet mes dy palëve. Nga ana tjetër, shteti vendos që një projekt të caktuar ta japë me PPP, kur vëren që ka prioritete të tjera më të rëndësishme për investimet e kryera me para publike dhe pasi është i bindur se ky investitor e realizues privat ka kapacitetet e duhura, ekonominë e shkallës dhe kapitalin e nevojshëm. E megjithatë, edhe vende të zhvilluara e kanë pasur të vështirë t’i kontrollojnë këto lloj partneritetesh.

Eurodad (Rrjeti Europian mbi Monitorimin e Borxhit) që përbëhet prej 47 organizatash të shoqërisë civile, nga 20 vende europiane, gjeti së fundmi nga një monitorim se projektet PPP po rezultojnë me kosto të larta për buxhetet publike dhe me një nivel të tepruar të rrezikut për sektorin publik dhe, për rrjedhojë, një barrë të rëndë për qytetarët. Çdo PPP e studiuar ishte më e rrezikshme për shtetin, sesa për kompanitë private të përfshira, pasi sektori publik kërkohej të hynte dhe të merrte kostot kur gjërat nuk shkonin mirë. Edhe vende të zhvilluara nuk arrijnë t’i kontrollojnë ato. Në Suedi, kostoja totale e ndërtimit e spitalit të Nya Karolinska Solna (NKS) arriti nga 1.4 miliardë në 2.4 miliardë euro dhe tani njihet si “spitali më i shtrenjtë në botë”.

Në Shqipëri, çdo ditë e më shumë, po bëhet e qartë që kontratat PPP janë të hartuara keq, pa asnjë lloj studimi, me kosto të fryra që, për fat të keq, sa vijnë e po shtohen, me rrezikun që e merr të gjithë përsipër shteti. Kostot po tejkalojnë çdo lloj parashikimi, ndërsa shteti po detyrohet të paguajë dhe për shërbimet që privati nuk i kryen, pasi në kontrata është parashikuar pagesa për një numër fiks shërbimesh, që i mundësojnë privatit të dalë me fitim. Vetëm për koncesionet e shëndetësisë, janë paguar 4 vitet e fundit rreth 10 milionë euro për shërbime të pakryera.

Të mjaftueshme këto për të ndërtuar nga e para një spital modest! Nëse nuk paguan, privatët nuk e kanë të vështirë të fitojnë gjyqet. Në rastin e koncesionit të sterilizimit, Ministria e Shëndetësisë u detyrua të kufizonte operacionet, sepse pagesat në vitin 2018 dolën përtej parashikimit dhe u tejkaluan me rreth 3.6 milionë euro (nga 17 mln euro që ishte kontrata vjetore).
Në buxhetin e vitit 2020, shpenzimet kapitale parashikohen me ulje 4%, ndërsa pagesat koncesionare do të rriten me 16%! Këto pagesa kanë arritur në 30% të shpenzimeve kapitale me burime të brendshme dhe 17% të investimeve totale kapitale (një vit më parë, kjo peshë ishte rreth 13%). Po ndodh ajo që pritej. Angazhimi në projektet koncesionare pa efektivitet po e detyron qeverinë të kufizojë shpenzimet e tjera kapitale (ndoshta edhe më të domosdoshme), në mënyrë që të ruajë ekuilibrat e buxhetit.

Transparenca mungon tërësisht. Projekti i Rrugës së Arbrit, me një të rënë të lapsit, u rrit me 45%, në 58 miliardë lekë, nga kontrata fillestare. Asnjë transparencë, pse, kur, dhe si u ndryshua kontrata. Për projektin tjetër, atë të Milot – Balldren, do të paguajmë 17 milionë euro për kilometër, për një rrugë në mes të askundit, që nuk i sjell asnjë vlerë të shtuar ekonomisë, por kursen vetëm 5-10 minuta nga koha e shoferëve. Kostoja e projektit tjetër, Orikum – Dukat, u rrit me 23% në tabelat e buxhetit 2020, në raport me kontratën.

Kostot vetëm sa vijnë e shtohen përtej parashikimeve dhe, nëse vazhdohet me këto ritme, rrezikohet që të kalohet kufiri i pagesave prej 5% të të ardhurave tatimore të vitit të mëparshëm, përtej së cilës qeveria do të detyrohej të korrektonte të ardhurat, ku rruga më e shpejtë do të ishte rritja e taksave. Projekti “One billion”, i trumbetuar me të madhe tre vjet më parë, që synonte të paktën ndërtimin e pesë akseve rrugore, përfshirë dhe Thumanë – Rrogozhinë, 150 shkollave, një spitali model në Fier etj., tashmë është “mbushur” vetëm me tre rrugë (Rruga e Abrit, Milot – Balldren dhe Orikum – Dukat). Një shpërdorim i paturpshëm ky i parave të taksapaguesve, që dekurajon bizneset dhe individët të jenë të përgjegjshëm në marrëdhëniet e tyre me shtetin.

Institucionet ndërkombëtare, të cilat kishin paralajmëruar që në fillim rreziqet që vinin nga angazhimi i lartë me PPP-të, tani po flasin hapur për pasojat dhe ndikimin negativ të tyre në rritjen ekonomike. Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), në raportin e saj të fundit, rendiste si një prej arsyeve të rishikimit në ulje të performancës ekonomike edhe “risqet e brendshme të lidhura me detyrimet e mundshme që rrjedhin nga programet e Partneriteteve Publike-Private, që u mungon transparenca dhe përgjegjshmëria”!-EDITORIAL- MONITOR

LEXO TE PLOTE