Connect with Us

Ndryshimet gjuhësore dhe pastërtia e shqipes/ Flasin ekspertët

Sociale

Ndryshimet gjuhësore dhe pastërtia e shqipes/ Flasin ekspertët

Publikuar

-

Në Tiranë, studiues dhe qytetarë, të vëmendshëm ndaj çështjeve kulturore, diskutojnë me shqetësim mbi pastërtinë e gjuhës shqipe dhe ndikimit të saj nga gjuhë të tjera.

Autoritetet e kanë kthyer lëndën e shqipes në shkollat e mesme, por sërish problemet janë të dukshme.

Studiuesit shqipes pohojnë se ndikimi prej gjuhëve të tjera, apo hyrja e fjalëve nga gjuhë të tjera janë dukuri që përsëriten në shekuj dhe u ndodhin të gjithë gjuhëve. Por mësimi i Gjuhës shqipe nuk mjafton thjesht të ndalet rregullat e drejtshkrimit. Alarmi i vërtetë sot, sipas studiueses Enkeleida Kapia, është mospërdorimi i dendur i gjuhës shqipe me shkrim e lexim.
“Nxënësit nuk lexojnë më, ata nuk lshkruajnë më. Disa nga rregullat drejtshkrimit, për të cilat ne jemi të shqetësuar sot, vijnë pikërisht nga leximi i theksuar dhe shkrimi i theksuar, praktikave që ne kemi në shkolla. Ato vijnë edhe për shkak se si e konceptojmë mënyrën e mësimit të gjuhës amtare, duke filluar nga programet e formimit të mësuesve” – tha gjuhëtarja Enkeleida Kapia, nga Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë.

Vitet e fundit është rritur vëmendja shtetërore ndaj gjuhës shqipe dhe po shtohen orët e mësimit në programet shkollave. Kjo vjen për shkak të shqetësimit të përgjithshëm se gjatë tranzicionit shqipja u destabilizua dhe mori ndikime e goditje nga më të ndryshmet, thotë studiuesja Anila Omari.

“Ndryshimet kryesore janë në fushën e leksikut, që është edhe pjesa më e lëvizshme e gjuhës, dhe më të ngadalshme janë në gramatikë e në sintaksë. Edhe atje vihen re ndryshime. Shikojmë forma të çuditshme të emrave në numrin shumës si shall / shaje, link / linqe, truk / truqe” – tha zonja Omari.

Shqipja është vazhdimisht nën presionin e gjuhëve me status ndërkombëtar si anglishtja, por po aq i madh është ballafaqimi i saj me gjuhët e vendeve fqinje si italishtja dhe greqishtja për shkak të emigrimit dhe shkëmbimeve ekonomike.

Kjo është fusha e parë ku duhet bërë kujdes më i madh, thotë Valter Memisha, drejtues i Institutit të Gjuhësisë dhe Letërsisë, pranë Qendrës së Studimeve Albanologjike.

“Në radhë të parë është ndikimi në leksik, ku futen shumë fjalë. Ka një konkurrencë të gjerë fjalë shqipe / fjalë e huaj. Njerëzit janë pragmatistë dhe përdorin fjalën që kanë më lehtë. Por institucioni ynë punon t’i japë përparësi fjalës shqipe” – thotë zoti Memisha.

Emigrimi i shpeshtë, tregtia me të huajt, shkollimet jashtë vendit, apo pushtimet shumë-shekullore, janë dukuri të përbotshme, ku gjuhët ndikohen shumë nga njëra tjetra.

Nevoja kryesore për shqipen është se në shkolla duhet të mësohen etapat e zhvillimit historik të saj, në mënyë që ajo të njihet sa më thellë, pohojnë studiuesit, sepse kështu ajo mbrohet më mirë.

LEXO EDHE:  Akuza e fortë/ Lëvizjet e Ramës, njëjtë me atë të ish-diktatorit

“Mendoj se alarmi që është ngritur më tepër me faktin që ne si popull, për shkak të mënyrës se si jemi shkolluar, nuk njohim mirë fazat historike të zhvillimit të shqipes. Nëse do t’i njihnim mirë këto faza, nuk do ta quanim këtë periudhë ku jemi si një rrezik i jashtëzakonshëm. Këto kanë ndodhur në periudha të ndryshme në të gjitha gjuhët, sepse përndryshe ne do të vazhdim të flisnim gjuhën e Budit dhe të Bogdanit” – tha zonja Kapia.

Shkurtimet e fjalëve në komunikImet e rrjeteve soc nuk e prishin gjuhën, thekson nga ana tjetër zonja Omari, por vëmendja e qytetarëve dhe administratës ndaj gjuhës duhet të jetë më e madhe dhe përmirësime po ndjehen si nga futja e redaktorëve gjuhësorë ashtu edhe nga futja e gjuhës shqipe në shkollat e mesme.

“Shkolla është baza për çdo gjë dhe aty duhet mëshuar më shumë. Mësimdhënia dhe trajnimi i mësuesve janë pika ku duhet patur shumë kujdes, sepse edhe aty ka mungesa. Gjithashtu duhet një reformë me tekstet, duhet një rikonceptim i mësimdhënies së gjuhës dhe letërsië shqipe në shkollë. Është gjë e mirë që edhe shteti e ka kthyer vëmendjen ndaj gjuhës dhe ndoshta bëhet diçka në këtë aspekt, pra në mësimdhënie” – tha zonja Omari.

Marrëdhëniet e shqipes me dialektet e saj në krahinat më të larmishme, sepse ende nuk është studiuar plotësisht struktura sintaksose dialektore e saj.

Zoti Memisha thotë se një nga projektet më të rëndësishme të institutit që ai drejton është ai mbi variacionet sintaksore të shqipes.

Ai shton se kujdesi për shqipen është i përditshëm, pavarësisht se sfidat janë të shumta.

“Ne duhet të ruajmë atë që është kryesorja: strukturën gramatikore. Një gjuhë e përcakton struktura gramatikore. Nëse prishet struktura gramatikore, në sintaksë dhe në gramatikë, atëherë prishet fytyra e gjuhës dhe gjuha do të shuhet edhe vdesë dalëngadalë. Shqipja është një nga gjuhët më vitale në botë. Jemi një popull i vogël dhe kemi një gjuhë që nuk është asimililuar, edhe pse pushtuesit tanë kanë qenë këtu me shekuj” – tha zoti Memisha.

Pas botimit të Fjalorit Etimologjik të Gjuhës Shqipe, studiuesit po përgatitin Fjalorin Historik të Shqipes si dhe punojnë me fjalorët e leksikografisë dialektore, për një fjalor të plotë gjuhës shqipe, për një gramatikë të plotë të shqipes, duke bashkërenduar veprimtarinë shkencore me qendrat studimore në Prishtinë dhe universitete të tjera./VOA

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Sociale

Mblidhet Task-Forca/ Përforcim masash për parandalimin e depërtimit të koronavirusit

Publikuar

-

Nga

Pas evidentimit të situatës shëndetësore me prezencë komunitare të koronavirusit në Itali, Ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale Ogerta Manastirliu mblodhi sot Task-Forcën për parandaimin, kontrollin dhe mbrojtjen ndaj koronavirusit të ri.

Pas diskutimeve mes ekspertëve dhe drejtuesve të institucioneve, u vendos përforcimi I masave në pikat kufitare, sigurimi i sasisë së shtuar të mjeteve të mbrojtjes personale dhe përforcimi i gjurmimit të rasteve për të rritur kontrollin për parandalimin e depërtimit të koronavirusit COVID-19.

Task Forca vendosi:

Dyfishim të personelit në Njësitë Shëndetësore në pikat kufitare, aeroport, porte dhe pika kufitare tokësore.

Përforcim i kontrolleve në pikat kufitare, për çdo udhëtar për cdo udhëtar që vjen nga harta gjeografike e vendeve me shpërthime komunitare, e përcaktuar nga OBSH.

Shtimi i informacionit dhe rritja e vizibilitetit të mesazheve në pikat kufitare, për të dhënë më shumë informacion për udhëtarët mbi vetëdeklarimin në strukturat shëndetësore, në rast të një shenje klinike apo kontaktit me raste të konfirmuar me koronavirus në këto vende.

LEXO EDHE:  Gjermanët largohen nga vendi i tyre/ Ekspertët ndezin dritat e alarmit 

LEXO EDHE:  Deklarata e fortë/ Lëvizja e fundit e Ramës para arratisjes

Rritja e sasisë së mjeteve të mbrojtjes personale për të gjitha hallkat e shërbimit, nga pikat kufitare, në strukturat shëndetësore spitalore e deri në nivel të diagnozës laboratorike.

Task Forca vendosi që masa e paracaktuar për vetëkarantinim të personave që vijnë nga vende me shpërthime komunitare të virusit duhet të vijojë.

Gjithashtu, siç është bërë me dije, tashmë është përcaktuar vendi i karantinës në rast se do të jetë e nevojshme, që është do jetë një strukturë SPITALORE, e vlerësuar edhe nga komiteti teknik, që plotëson të gjitha standardet e përcaktuara nga OBSH.

Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dhe Task Forca për parandalimin e depërtimit dhe përhapjes së koronavirusit të ri REKOMANDON të gjithë qytetarët që kanë udhëtuar nga vendet e prekura, të telefonojnë në numrin e Urgjencës Kombëtare 127 në rast të shfaqjes së cdo shqetësimi apo shenje klinike, pa u drejtuar menjëherë në spital.

LEXO TE PLOTE

Sociale

Qëndresa Qytetare çel ekspozitën “Ekspozitën e Turpit” në Arsim/ Shahini “ngel në klasë”

Publikuar

-

Nga

Qëndresa Qytetare nëpërmjet një aksioni kreativ ka paraqitur në formë ekspozitë më shumë se 20 skandale në sitemim arsimor të vendit të cilat kanë ndodhur në çdo muaj gjatë 2 viteve të fundit.

Aktivistët e quajtën “Ekspozita e Turpit” nisur edhe nga rasti i fundit i shfaqjes së ngacmimeve dhe skandaleve seksulae në shkollën “Jakov Xoxa”. Shkollat dhe universitetet e kanë humbur qëllimin e tyre, atë të edukimit të nxënësve duke u kthyer në vatra të dhunës, abuzimi seksual dhe korrupsionit.

Përballë kemi Ministrinë, e cila me papërgjegjshmërinë e saj është drejtpërdrejt përgjegjëse për këtë situatë të degjeneruar, nëse ne kemi më shumë se 1 skandal në media çdo muaj, ju ftoj të paramendoni se cila është gjëndja reale në këto institucione edukimi, u shpreh aktivisti i Qëndresës Qytetare Migen Qiraxhi.

Me anë të kësaj ekspozite ne kërkojmë të përballim institucionin e Ministrisë së Arsimit me bilancin dramatik të 2 viteve të fundit në arsim, por edhe të komunikojmë me qytetarët mbi situatën.

LEXO EDHE:  Falsifikimi i Kodit Penal/ Reagon LSI

LEXO EDHE:  Sërisht ndryshime tek burgjet/ Gjonaj u 'vë fshesën' drejtuesve!

Institucionet në varësi të ministrisë kanë vendosur gjatë gjithë formimit tonë “Nota” si vlerësim mbi përgatitjen tonë, sot është dita e qytetarëve të vlerësojnë me Notë punën e ministrisë duke e shënuar atë në tabelën e improvizuar në shesh.

 

LEXO TE PLOTE

Sociale

Si të mbroni veten dhe të afërmit nga koronavirusi

Publikuar

-

Nga

Virusi mund të përhapet kur një person i infektuar kollitet ose teshtin dhe larja e duarve është hapi i parë ndaj mbrojtjes.

Si mund të përhapet koronavirusi?

Koronavirusi  është një sëmundje e re dhe shkencëtarët janë ende duke studiuar se si  mund të përhapet nga personi në person, por viruse të tilla të ngjashme kanë tendencë për t’u përhapur nëpërmjet kollës dhe teshtimës.

Kur një person i infektuar kollitet ose teshtin, ata nxjerrin pikat e pështymës ose mukozën. Këto pika mund të bien tek njerëzit dhe kalojnë tek ata prekin fytyrën duke shkaktuar në këtë mënyrë infeksionin.

 

Virusi mund të përhapet gjithashtu përmes pikave që bien në sipërfaqe siç janë vendet në autobusë, trenat ose tavolinat në shkollë. Sidoqoftë, nëse kjo është një rrugë kryesore e transmetimit varet se sa gjatë mbijetojnë viruset në sipërfaqe – dhe kjo gjë mund të ndryshojë nga orë në muaj.

Ekzistojnë  fakte që virusi mund të përhapet tek njerëzit përpara se të shfaqen simptomat .

Si të mbroni veten dhe të tjerët?

Lani duart : lani duart tuaja me ujë të pastër dhe përdorni sapun. Mos harroni kur të lani duart të lani mirë hapësirat midis gishtërinjve dhe thonjtë ,pastroni mirë të paktën për 20 sekonda.

Mbuloni gojën dhe hundën kur kolliteni ose teshtini me një facoletë para, më pas hidheni atë në kosh dhe lani duart tuaja. Nëse nuk keni facoletë, mbani brrylin tuaj para gojës kur kolliteni ose teshtini, jo duart.

LEXO EDHE:  Akuza e fortë/ Lëvizjet e Ramës, njëjtë me atë të ish-diktatorit

LEXO EDHE:  Akuza e fortë/ Lëvizjet e Ramës, njëjtë me atë të ish-diktatorit

Maskat higjenike për fytyrën ofrojnë një mbrojtje më të sigurt

Sidoqoftë, ato nuk bllokojnë grimcat më të vogla të tështimës ose kollitjes që mund të kalojnë në materialin e maskës. Maska gjithashtu nuk mbrojnë dot sytë dhe ka prova se virusi mund të transmetohet edhe nga shikimi.

Kërkoni menjeherë ndihmë mjekësore nëse keni ethe, kollë dhe vështirësi në frymëmarrje

Nëse vizitoni tregjet me ushqime të gjalla në zonat e prekura nga virusi shmangni kontaktin e drejtpërdrejtë  me kafshë të gjalla dhe ato sipërfaqe që kanë qenë në kontakt me kafshët.

Nëse jeni në një zonë të prekur shmangni ngrënien e produkteve shtazore  dhe tregoni kujdes ndaj organeve të kafshëve.

Shmangi gjithashtu ngrënien e produkteve shtazore dhe gjithashtu produkteve të qumështit.

Nëse jeni rikthyer nga një zonë e prekur në Kinë gjatë dy javëve të fundit, qëndroni në shtëpi dhe shmangni kontaktin me njerëzit e tjerë për 14 ditë . Kjo do të thotë të mos shkosh në punë, shkollë apo zona publike.

Nëse jeni kthyer nga një zonë e infektuar dhe keni një temperaturë të lartë, kollë, dhimbje të fytit ose vështirësi në frymëmarrje mos u largoheni nga shtëpia juaj deri sa të merni këshilla nga një mjek ./abcnews.al

LEXO TE PLOTE