Connect with Us

Foto-Matrapazët e Tiranës në vitin 1928/ Si ua “jepnin” me qira shtëpitë italianëve

Blog

Foto-Matrapazët e Tiranës në vitin 1928/ Si ua “jepnin” me qira shtëpitë italianëve

Publikuar

-

Nga Roland Qafoku

Për shqiptarët, mjeshtria e tregtisë në kushte të vështira ka qenë plot talent. Por ajo që po sjell sot I kalon edhe fantazitë më ekstreme.

Ishte vitit 1928 dhe Tirana vërtetë ekzistonte në letër si kryeqytet, por në fakt ishte një fshat, madje as i madh nuk ishte.

Një fshat në të cilin kishin nisur ethet e ndërtimeve pa kufi. Po, ku do strehoheshin ata inxhinierë dhe teknië italianë që do punonin këtu?

Marifetet e shqiptarëve vijnë në gojën e një personaliteti italian që ka lënë kujtimet veta.

Diplomati i njohur Pietro Quaroni që shërbeu në ambasadën italiane në Tiranë ato vite dhe që më vonë do të bëhej edhe president i televizionit RAI-t nga viti 1964 deri në 1969, na sjell të gjallë “tregtinë” alla shqiptare.

“Të strehoheshe në Tiranën e vitit 1928 ishte me të vërtetë një problem serioz.

Në fillimet e saj Tirana nuk ishte veçse një fshat i madh, graduar në rangun e një kryeqyteti.

Qyteti, përveçse domosdoshmërisë të strehonte ministritë dhe funksionarët, duhet të zgjidhte një çështje më të mprehtë akoma: Të strehonte menjëherë disa qindra italianë, oficerë, inxhinierë e teknikë, shumica e të cilëve, në zbatim të disa marrëveshjeve, u derdhën në Shqipëri me familjet e tyre.

Duke ndjekur lojën e ofertës dhe kërkesës, qiratë kishin arritur çmime përrallore: por iniciativa private shqiptare kishte arritur ti përshtatej kësaj gjendjeje në mënyrë shumë orgjinale.

LEXO EDHE:  Abuzimet me projektin e Unazës së Mesme/ Pse prokuroria nuk hap hetimet ndaj Veliajt  

Pronari i një trualli mblidhte ato pak kursime të familjes dhe fillonte të ndërtonte një shtëpi.

Me tu mbaruar të hollat – ato s’e lejonin veçse të arrinte deri te çatia – ai i ndërpriste punimet dhe priste “italianin”.

Ky “italian” derdhte shumën e nevojshme, thënë ndryshe, dy apo tre vjet qira dhe kështu mund të mbaronin shtëpinë.

Disa madje e tepronin. Ime shoqe ishte ngarkuar të na gjente një shtëpi.

Një ndërmjetës e siguroi që ai njihte një shtëpi që nja përshtatej shumë mirë dhe e shoqëroi në një terren djerrë.

-“Ti e shikon. Ky është trualli. Këtu do e ndërtojmë shtëpinë. Pikë për pikë si ta duash”- tha ai.

Kundërveprimi i sime shoqeje ishte i menjëhershëm, më saktë i egër”- (Valixhja diplomatike, faqja 137-138).

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

25 Janar 1995/ Kur Rusia rrezikoi të nisë një luftë bërthamore ndaj SHBA-së

Publikuar

-

Nga

Pas Luftës së Dytë Botërore, bota është rrezikuar disa herë nga shpërthimi i një lufte bërthamore mes 2 superfuqive të mëdha, SHBA dhe Bashkimit Sovjetik. Por 25 vite më parë, Rusia e dalë nga rrënojat e ish-Bashkimit Sovjetik, u bë gati të lëshonte raketat e saj bërthamore në drejtim të SHBA-së, duke besuar për disa minuta se ishte duke u sulmuar befas nga amerikanët.

Atë ditë, një grup studiuesish amerikanë dhe norvegjezë, lëshuan raketën “Black Brant XII” nga ishulli Andoja i Arktikut, me synim studimin e Aurora Borealis, dritave shumëngjyrëshe që shfaqen çdo dimër në skajin më verior të planetit.

Shkencëtarët e kishin paralajmëruar Rusinë, SHBA dhe 28 vende të tjera, se po planifikonin lëshimin e një rakete, pasi e dinin se ekzistonte mundësia që raketa të ngatërrohej për një sulm bërthamor. Por dikush në Moskë, harroi t’ua thotë këtë ekspertëve të radarëve rusë aty pranë.

Ndaj kur raketa u lëshua në hapësirë, teknikët njoftuan të alarmuar Moskën, se po ndodhte një sulm amerikan me armë bërthamore.

“Brenda disa minutash, presidenti Boris Jelcin mori në dorë valixhen e tij të zezë të kodeve të lëshimit të armëve bërthamore. Për disa minuta të tensionuara, ndërsa Jelcin po bisedonte me ministrin e tij të Mbrojtjes përmes telefonit, mbretëroi një konfuzion i plotë”- do të raportonte Dejvid Hofman i “The Ëashington Post” disa vjet pas incidentit.

“Dihet shumë pak mbi atë çka tha Jelcin, por ato mund të kenë qenë momentet më të rrezikshme të epokës bërthamore”- shtoi ai. Ishte hera e parë që një udhëheqës rus qe shumë pranë përdorimit të një çante bërthamore, si kundërpërgjigje ndaj një alarmi. Fatmirësisht, 5 minuta pas zbulimit të lëshimit të raketës, komanda ruse përcaktoi se pika e përplasjes së raketës do të ishte jashtë kufijve të Rusisë.

Kaluan edhe 3 minuta plot ankth, dhe Jelcin u informua se lëshimi i raketës s’kishte të ngjarë të ishte pjesë e një sulmi të papritur bërthamor nga ana e nëndetëseve nukleare perëndimore. Këto përfundime, erdhën vetëm pak minuta para se Jelcin dhe komandantët e tij të kishin urdhëruar një përgjigje bërthamore, bazuar në proçedurën standarde të protokolleve paralajmëruese.

Ajo ngjarje ngriti pikëpyetje serioze, mbi cilësinë e sistemeve bërthamore të ish-Bashkimit Sovjetik. Porincidenti i vitit 1995, nuk ishte i vetmi, kur bota iu afrua një shpërthimi bërthamor aksidental.

LEXO EDHE:  40 kryebashkiakët që kanë drejtuar Tiranën

LEXO EDHE:  40 kryebashkiakët që kanë drejtuar Tiranën

Më 27 tetor 1962, Vasili Arkipov, oficer i marinës sovjetike, ndodhej në bordin e një nëndetëseje bërthamore pranë Kubës, kur forcat detare amerikane nisën të qëllonin pranë saj në shenjë paralajmëruese, që drejtuesit të identifikoheshin se kush ishin.

Dy oficerë sovjetikë veteran, menduan se tashmë kishte nisur një luftë bërthamore, dhe donin të lëshonin një torpedo bërthamore kundër një luftanije amerikane në zonë. Por ndërsa në fund 3 oficerë ranë dakord që raketa të aktivizohej, Arkipov kundërshtoi duke parandaluar në këtë mënyrë shpërthimin e sigurtë të Luftës së Tretë Botërore.

Më 26 shtator 1983, koloneli sovjetik Stanislav Petrov, ishte duke monitoruar sistemin e paralajmërimit të hershëm të Bashkimit Sovjetik, kur në ekran u shfaq me shkronja të kuqe të mëdha fjala “Lëshim!”. Sitemi kompjuterik i tregoi Petrovit gradualisht 1, 2 dhe në fund 5 raketa amerikane që ishin lëshuar në drejtim të Bashkimit Sovjetik.

Petrov nuk pranoi të raportojë këtë sulm, duke e ditur që nëse e bënte këtë, përgjigja e mundshme nga Kremlini do të ishte një sulm hakmarrës në shkallë të plotë. Dhe ishte vendimi më i mirë që mori, pasi që ajo sistemi i zbulimit mendoi se ishin raketa bërthamore, ishte në fakt vetëm reflektimi i diellit nga retë.

Ndërkohë, ka pasur edhe incidente të tjera me armët bërthamore. Forcat Ajrore të SHBA, humbën aksidentalisht një bombë bërthamore në brigjet e Xhorxhias në vitin 1958. Ajo mbetet edhe sot aty rrotull, pasi nuk u arrit që të gjendej pavarësisht kërkimeve disamujore.

Po ashtu një armë bërthamore u lëshua gabimisht në një fushë në Karolinën e Veriut, dhe ishte shumë pranë shpërthimit. Po ashtu në vitin 1980, një raketë balistike ndërkontinentale u rrëzua në Arkansas. Ajo kishte një forcë 9 megaton. Fatmirësisht nuk shpërtheu, pasi do të ishte një katastrofë e vërtetë./ Vox.com-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Virusi vdekjeprurës në Kinë/ Bota është e papërgatitur për një pandemi globale

Publikuar

-

Nga

Nga Adam Minter ,“Bloomberg”

* Kina ishte fare e papërgatitur, kur virusi tanimë i njohur si SARS, u shfaq në fund të vjeshtës së vitit 2002. Midis shumë mangësive të tjera, qeveria kineze nuk zotëronte thuajse asnjë infrastrukturë mjekësore ose administrative për të identifikuar, monitoruar, dhe për të reaguar ndaj një epidemie, dhe jo më të njoftonte pjesën tjetër të botës për rrezikun e afërt që i kanosej.

Për pasojë mijëra njerëz u infektuan, gati 800 prej tyre vdiqën, ndërsa ekonomia globale pësoi humbje prej të paktën 40 miliardë dollarësh. Kina po përballet tani me një sëmundje tjetër emergjente, Koronavirusin, që duket se ka e origjinën nga një treg plot lagështirë në Vuhan.

Deri tani, numri i vdekjeve është vetëm disa, me qindra njerëz që janë infektuar, dhe qindra të sëmurë të tjerë potencialë të pazbuluar.

Ashtu si SARS-i, ky virus mund të transmetohet midis njerëzve, dhe më keq akoma, po përhapet me shpejtësi, pikërisht në kokën kur qindra miliona kinezë udhëtojnë për Vitin e Ri Hënor. Lajmi i mire, është se Kina i ka kaluar 2 dekadat e fundit, duke e përmirësuar aftësinë e saj reaguese ndaj shpërthimit të sëmundjeve ngjitëse.

Edhe pse përgjigjja këtë here, ka qenë shumë larg nga të qenit e përsosur, ajo është dukshëm më e mire, sesa reagimi skandaloz gjatë shpërthimit të epidemisë së SARS. Por lajmi i keq, është se sëmundjet infektive nuk i respektojnë kufijtë shtetërore. Zyrtarët amerikanë, raportuan të martën se një person që udhëtonte nga Kina drejt shtetit të Uashingtonit, ishte i infektuar nga ky virus. Qëkur Kina raportoi për herë të parë mbi virusin e ri në fund të dhjetorit 2019, raste të importuara janë shfaqur edhe në Korenë e Jugut, Japoni dhe Tajlandë.

Ç’është më keqja, as Kina dhe as shumica e botës, nuk janë të përgatitura për skenarin më të keq:një pandemi globale, e aftë për të vrarë shumë më tepër njerëz sesa ata të infektuar me SARS-in. Pandemitë globale nuk janë ndonjë gjë e re.

Murtaja Bubonike, vrau 50 milionë evropianë në shekullin XIV, dhe Gripi i Derrit H1N1 i vitit 2009, mund të ketë vrarë 570.000 njerëz në gjithë botën vetëm në vitin e tij të parë. Ajo çfarë është e re sot, është ritmi i përshpejtuar i shpërthimeve të sëmundjeve infektive.

Ndërmjet viteve 2011-2018, Organizata Botërore e Shëndetësisë gjurmoi 1.483 ngjarje epidemike në 172 vende të botës. Disa ishin relativisht të vogla, por të tjerat – si H1N1, Ebola dhe Sindromi Lindor i Frymëmarrjes – kushtuan mijëra jetë njerëzore dhe miliarda dollarë.

Dhe ka gjithnjë e më shumë epidemi që po shfaqen:Organizata Botërore e Shëndetësisë identifikon dy shpërthime sëmundjesh në javë në Paqësorin Perëndimor, ku banojnë 1.9 miliardë njerëz. Për shkak të rritjes së popullsisë, urbanizimit, ndërveprimeve më të mëdha midis njerëzve dhe kafshëve të egra, si dhe ndryshimit të klimës, ky ritëm do të vazhdojë, dhe ka të ngjarë të përshpejtohet.

LEXO EDHE:  Fakt/ Veliaj rikioskëzon Tiranën për klientelen e tij

LEXO EDHE:  Abuzimet me projektin e Unazës së Mesme/ Pse prokuroria nuk hap hetimet ndaj Veliajt  

Është një kërcënim të paktën po aq serioz edhe sa një luftë, një fatkeqësi natyrore si një vullkan, apo më i keq nga të gjitha skenarët e mundshëm të sulmeve terroriste. Por në vend se ta trajtojë çështjen në mënyrë parandaluese, bashkësia globale ka rënë në ciklin e “panikut dhe neglizhencës”, ku burimet vihen në dispozicion si reagim kundër një shpërthimi epidemik, dhe më pas vigjilenca bie kur sëmundja zbehen në kujtesën e njerëzve.

Ky lloj cikli lë pa burime shumicën e vendeve, dhe ato ushtrojnë më pak kontroll për të trajtuar sëmundjet e reja infektive. Në vitin 2019, Nisma e Kërcënimit Bërthamor dhe Qendra Xhon Hopkins për Sigurinë Shëndetësore në SHBA, publikuan Indeksin Global të Sigurisë Shëndetësore, një vlerësim gjithëpërfshirës mbi 195 vende.

Ai shqyrtoi dhjetëra kritere, si aftësia e një vendi për të parandaluar shfaqjen e patogjenëve, dhe përputhjen e saj me normat ndërkombëtare të shëndetit, duke arritur në një përfundim shumë shqetësues. “Siguria shëndetësore, është thelbësisht e dobët në të gjithë botën”- theksohet në raport.

Nuk është habi që vendet me të ardhura më të larta, renditeshin më mirë sesa ato me të ardhura më të ulëta, por “asnjë vend nuk është tërësisht i përgatitur për epidemitë apo pandemitë”. Rezultatet specifike janë alarmante. Vetëm 19 për qind e vendeve, morën pikët maksimale për zbulimin dhe raportimin e epidemive, dhe më pak se 7 për qind morën pikët kryesore për aftësinë e tyre për të parandaluar shfaqjen e patogjenëve.

Shumë nga këto gjetje janë të njohura për dekada, dhe është bërë pak për t’i adresuar ato. Shpërthimi më i fundit i këtij virusi të rrezikshëm, është një mundësi e mirë për të rivlerësuar apatinë, dhe për të hedhur një vështrim mbi shumë plane dhe rekomandime, që janë hartuar nga ekspertët ndër vite për të rritur gatishmërinë globale.

Ndër më të rëndësishmet janë idetë për sigurimin e fondeve për tregjet në zhvillim, që nuk kanë burime për të përmirësuar infrastrukturën shëndetësore, siç është krijimi i një fondi global për sigurimin shëndetësor. Akademia Kombëtare e Mjekësisë në SHBA, vlerëson se një shumë prej 4.5 miliardë dollarësh në vit, do të ishte e mjaftueshme për ta përgatitur botën për pandeminë e ardhshme.

Alternativat – humbjet e jashtëzakonshme në jetë njerëzore dhe ato ekonomike që mund të arrijnë në triliona dollarë – janë shumë më të kushtueshme. Vendet e pasura dhe të zhvilluara, duhet të të nxitojnë që të financojnë marrjen e masave të duhura./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Europa ime/ Perdja e hekurt e ekologjisë

Publikuar

-

Nga

Në Europën Lindore lëvizjet ambientaliste janë të dobëta politikisht, shumica e popullsisë shpreson ende për një hop ekonomik. Por kjo shpejt mund të ndryshojë, beson Ivaylo Ditchev.

Në Bullgari thonin dikur me shaka, se komunizmi ka pesë armiq – kapitalizmin dhe katër stinët. Duket se historia përsëritet. Sfida më e madhe qeverisjes dhjetëvjeçare të kryeministrit bullgar Boyko Borissov po i vjen sot përsëri nga natyra.

Në shumë qytete bëhen rregullisht protesta kundër ndërtimeve të shfrenuara në brigjet bullgare të Detit të Zi apo kundër shkatërrimit të habitateve të kafshëve të egra. Entusiazmin e zgjedhjeve lokale vitin e kaluar e errësoi papritur ndotja e ajrit. Ajo u shoqërua edhe nga skandali i mbeturinave, që importoheshin ilegalisht nga Italia, ndoshta në bashkëpunim me mafian. Pastaj kemi edhe krizën e mungesës së ujit në qytetin Pernik. Bullgaria është një vend malor, në fakt këtu ka mjaft ujë. Por jo, kur bëhet fjalë për korrupsion dhe paaftësi.

Mungesa e kompetencës e çiftëzuar me korrupsionin

Për t‘u justifikuar para qytetarëve u sakrifikua Ministri i Mjedisit dhe Ujit, Neno Dimov. Ai u arrestua dhe u detyrua të japë dorëheqjen. Kjo qe një premierë e vërtetë për Bullgarinë, sepse edhe në kohën e komunizmit zyrtarët pushoheshin njëherë dhe pastaj arrestoheshin. Një shpjegim i arsyeshëm është, se ajo ishte mënyra e vetme për qetësimin e qytetarëve të Pernikut, të cilët kanë ujë vetëm për disa orë në ditë. Nenov, një matematikan, natyrisht ishte shumë i pakualifikuar për këtë punë. Tani ai është zëvendësuar nga një kuadër tjetër i nomenklaturës, një specialist i valleve popullore dhe doganave, që njihet edhe për lobiim.

Opozita kërkoi një votim mosbesimi dhe pati protesta, por Borisovi mbeti në pushtet. Duket se kryeministri nuk ka pse të ndjehet i rrezikuar, nga interesi i vakët i shtetasve tij për çështjet ekologjike. Dhe me të drejtë.

Një tjetër perde e hekurt

Ekologjia e ka ndarë Evropën me një perde të re hekuri, këtë herë jo në lindje dhe perëndim, por në veriperëndim dhe juglindje. Si mund të shpjegohet ndryshe mbështetja e dobët për lëvizjet ekologjiste, jo vetëm në Poloninë e varur nga qymyri, por edhe në Greqi, Bullgari apo Itali – vende që për shkak të varësisë së tyre nga turizmi dhe bujqësia kanë nevojë për një natyrë të padëmtuar. Vala ekologjiste, që ka përfshirë Gjermaninë, Francën, apo Britaninë e Madhe, e cila po fillon të spostojë të majtën e vjetër socialdemokrate, nuk duket se po arrin në vendet që e kanë atë urgjentisht të nevojshme.

Jugu dhe lindja evropiane, që u industrializuan më vonë se perëndimi dhe veriu, kanë vuajtur më pak nga ndotja. Këtu industria është ende një ëndërr, dhe çdo thirrje për ndalimin e rritjes ekonomike dhe moderimin e konsumit konsiderohet si arrogancë koloniale. Këtu arritja e shkallës së perëndimit të industrializuar ka qenë ideologji kryesore për gati dy shekuj.

LEXO EDHE:  40 kryebashkiakët që kanë drejtuar Tiranën

LEXO EDHE:  Fakt/ Veliaj rikioskëzon Tiranën për klientelen e tij

Egoizmi i evropianolindorëve

Vende si Bullgaria apo Sllovakia, Italia e Jugut apo Lituania janë urbanizuar vetëm pak breza më parë, dhe siç e dimë, ndërgjegjja ekologjike lind vetëm, kur e kemi humbur natyrën. Partitë ekologjiste janë liberale në kuptimin kulturor dhe mbrojnë stanjacionin ekonomik. Kjo i bën ato një armik të përsosur si për të djathtët në luftën e tyre kundër “socializmit të gjelbër” ashtu edhe për të majtët në luftën kundër “globalistëve pa shtetësi”.
Pjesa lindore e kontinentit ka zhvilluar një lloj egoizmi lëkurëtrashë, ndoshta si përgjigje ndaj bujarisë së imponuar, që kërkohej nga aparati ideologjik komunist. “Djathtas” apo “neoliberal” duket se janë terma jo të përshtatshëm për këtë fenomen të çuditshëm. Sot natyra është e mira e fundit që gëzon konsensus publik, e cila bashkon shoqëritë tona gjithnjë e më të copëzuara. Por kujdesja për të përbashkëtën, atë që u përket të gjithëve, nuk është në modë në vendet postkomuniste.

Mungesa e entuziazmit për t‘u përfshirë në përpjekjet për shpëtimin e planetit, të kujton refuzimin e qartë, që po të njëjtat vende i bënë pranimit të refugjatëve me fe tjetër dhe ngjyrë tjetër lëkure gjatë krizës së viteve 2015-2016. Perdja e hekurt për refugjatët duket se ndjek fort gjeografinë e perdes së hekurt ekologjike.

Ekologjia si mjet

Dikur energjia e gjelbër qe një forcë e rëndësishme në rrëzimin e diktaturës sovjetike. Fatkeqësia e Çernobilit dhe tharja e detit Azov ishin ndër goditjet më të forta, që iu shkaktuan Bashkimit Sovjetik. Sa i përket Bullgarisë, mobilizimi i ndrojtur antikomunist atje filloi në vitin 1988, me krijimin e një komiteti për të mbrojtur qytetin Russe nga ndotja prej pjesës rumune të Danubit. Por në valën e çmontimit të sistemit totalitar problemet ekologjike u lanë menjëherë mënjanë. Të Gjelbërit në Bullgari nuk përfaqësohen sot as në parlament. Edhe në vendet e tjera situata nuk është më e mirë.

Nuk duket se në Evropën Lindore do të ketë një bum të ideve ekologjiste. Por le të kujtojmë rënien e komunizmit. Çështjet ekologjike u përdorën atëherë për të arritur synimin shumë më të lartë: mposhtjen e diktaturës. Protestat e qytetarëve bullgarë kundër mungesës së ujit apo ndotjes së ajrit mund të fshehin një zemërim shumë më të madh, ndaj privatizimit të resurseve publike – një sundim thuajse feudal – dhe mungesës së perspektivës. Nëse është kështu, ne mund të gjendemi para një Çernobili tjetër (politik).

Ivaylo Ditchev është profesor i antropologjisë kulturore në Universitetin e Sofjes në Bullgari. Ai ka dhënë mësim ndër të tjera në Gjermani, Francë dhe SHBA./ DW

LEXO TE PLOTE