Connect with Us

Ballkani do paguajë një kosto të madhe për ambiciet globale të Kinës

Blog

Ballkani do paguajë një kosto të madhe për ambiciet globale të Kinës

Publikuar

-

Nga Karina Barbesino & Kristine Lee “National Interest”

– Qëkur presidenti kinez Xi Jinping, shpalli Nismën e Brezit dhe Rrugës në Kazakistan në vitin 2013, duke e inkuadruar atë si një rrjet gjigant tokësor për të lidhur Azinë me Evropën, depërtimi i Kinës në Ballkanin Perëndimor është rritur shumë.

Përmes projekteve të ndërtimit të urave në Kroaci, investimeve në infrastrukturën energjetike në Bosnje, dhe përpjekjeve për të zhvilluar rrjetin 5G në Serbi, Pekini e ka shndërruar Ballkanin në një rrugë-tranziti të rëndësishme, teksa po përpiqet të rrisë eksportin e mallrave të saj në Evropë, dhe të shtojë investimet e huaja direkte në Kinë.

Gjithsesi, aktivitetet diplomatike dhe ekonomike të Kinës në Ballkan janë të shkëputura nga kuptimi i veprimeve komplekse të trashëgimive etnike, politike dhe historike, që e përcaktojnë rajonin. Aq shumë, sa kjo ka të ngjarë të krijojë destabilitet në një rajon tashmë të trazuar.

Depërtimi i Kinës në Ballkanin Perëndimor nuk është i paprecedentë.

Pas Luftës së Dytë Botërore, dhe afrimit të dështuar mes Bashkimit Sovjetik dhe Jugosllavisë, Mao Ce Duni dhe Josip Broz Tito u shfaqën si “djemtë planprishës të rajonit”. Kështu nisi një marrëdhënie e trazuar midis Kinës dhe Jugosllavisë, teksa të dyja rivalizuan për ndikim në Evropën Juglindore dhe, herë pas here, u bënë bashkë kundër rivalëve të zakonshëm.

Kina mbeti kryesisht neutrale gjatë serisë së konflikteve etnike në fillim të viteve 1990 – përfshirë spastrimin etnik të myslimanëve boshnjakë – dhe luftërave për pavarësi që shoqëruan shpërbërjen e Jugosllavisë. Megjithatë pas bombardimeve të ambasadës kineze në Beograd në vitin 1999, nga NATO, Republika Popullore e Kinës riforcoi raportet me Beogradin përmes dhënies së një ndihme prej 300 milionë dollarësh, për rindërtimin e infrastrukturës së shkatërruar nga bombardimet.

Sot, prania e Kinës në Ballkanin Perëndimor ndihet më shumë në Serbi, të cilën Pekini e cilëson një aleancë themelore strategjike. Por marrëdhënia e ngushtë që Kina po kultivon me Serbinë, e shoqëruar me shkeljet të hapura të saj të të drejtave të njeriut kundër pakicës muslimane në Xinjiang, mund të përkeqësojë destabilitetin rajonal, e ushqyer nga midis rivalitetit në rritje midis Serbisë dhe Bosnje-Hercegovinës.

Entiteti me shumicë serbe në Bosnje, Republika Srpska (RS), ka rinisur lëvizjen për shkëputjen nga federata. Që nga ardhja në pushtet në fund të vitit 2018, qëndrimi separatist i presidentit Boshnjak Milorad Dodik dhe retorika e tij etno-nacionaliste, përfshirë mbrojtjen ndaj një ish-drejtuesi të RS të shpallur fajtor genocidi në Srebrenicë, ka ringjallur tensionet etnike.

Ndërsa Serbia dhe udhëheqja politike serbe e Bosnjës, po rreshtohen gjithnjë e më pranë Kinës, Pekini po ruan me dhunë stabilitetin tashmë të brishtë në perëndim të vendit. Represioni ndaj më shumë se 1 milionë ujgurëve etnikë, ka kaluar kryesisht pa pasoja.

Dhe kur një vend me një peshë gjeopolitike të madhe, kryen shkelje të mëdha të të drejtave të njeriut kundër një pakice etnike, pandëshkueshmëria e tij i nxit indirekt shkelësit e të drejtave të njeriut që i ka në patronazhin e vet, sikurse është lëvizja seperatiste e Republikës Srpska.

Nëse ata që janë përgjegjës për mizoritë në Xinjiang nuk nxirren para drejtësisë, një synim fatkeqësisht i pamundur të përmbushet, aktivitetet e Pekinit në Ballkan, vetëm sa do të forcojnë vetëm ndjenjat etno-nacionaliste të RS dhe serbëve të tjerë të Bosnjës.

Mos harroni:destabiliteti në Ballkan, ka çuar vazhdimisht në konflikte vdekjeprurëse përgjatë historisë evropiane. Ndërsa prania në rritje e Kinës në “fuçinë e barutit” të Evropës, mund të mos ndezë drejtpërsëdrejti shkëndijën e parë, ajo mund të jetë baza ku do të plasë kriza e ardhshme në Ballkan.

Nën moton e bashkëpunimit “fitimprurës” të Nismës së Brezit dhe Rrugës, Pekini po avancon interesat e tij të ngushtë ekonomike, në kurriz të stabilitetit rajonal. Kur Presidenti Xi vizitoi Beogradin  në vitin 2016, ai u premtoi serbëve se investimet kineze do të sillnin vende te reja pune dhe standarde më të larta jetese.

Por në vitin 2019, Banka Botërore raportoi se në shumicën e vendeve të Ballkanit Perëndimor, papunësia arriti në nivele të reja historike, çka është ndoshta shkaku i përshkallëzimit të protestave, që e kanë përshkuar rajonin gjatë muajve të fundit.

Aktivizmi diplomatik dhe ekonomik në rritje i Pekinit në rajon, është forcuar nga skepticizmi nëse BE-ja mund të arrijë të ketë një qasje të përbashkët ndaj strategjive të saj. Kina e ka ndërtuar fuqinë e saj të butë politike në Evropën Juglindore dhe Qendrore, si përmes formatit të saj “16 +1”, ashtu edhe formave më shkatërruese të ndërhyrjes politike, përmes ndërtimit të  rrjeteve të ndikimit.

Në fakt, qasja e Kinës ndaj Evropës dhe organit të saj kryesor politik, BE, ka qenë copëzuese. Ajo e ka bërë BE-në të paaftë të arrijë të ketë një qëndrim të përbashkët ndaj Kinës, dhe kësisoj e ka zvogëluar mundësinë që BE-ja të zhvillojë një përgjigje koherente ndaj strategjive të saj.

Për shkak të pozitës gjeografike, Ballkani ka një vlerë të madhe strategjike për ambiciet tregtare afatgjata të Kinës në Evropë.

Edhe pse Kina po angazhohet me shumë prej vendeve në Ballkan, përmes Nismës së Brezit dhe Rrugës, dhe nismave të tjera diplomatike, ajo ka qartazi një preferencë për Serbinë, ku jo-liberalizmi dhe udhëheqja politike autokratike, pasqyrojnë më nga afër modelin e qeverisjes së Partisë Komuniste Kineze.

Në këtë mënyrë, ajo po kontribuon në acarimin e situatës politike në Bosnje, vend që qëndron në zemër të tensioneve politike dhe etnike të rajonit. Në mungesë të një qëndrimi të përbashkët të BE ndaj Kinës, ne mund të presim një prani më të fortë dhe thelbësisht më destabilizuese kineze në Ballkan./ Përshtatur nga CNA.al. 

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Paketa e klimës/ Shumë e vogël, shumë e vonuar dhe hezituese

Publikuar

-

Nga

Fridays for Future po pushton botën. Në Gjermani qeveria e koalicionit ra dakord të premten për një paketë masash në mbrojtje të klimës. Por shumë pas kërkesave që vërtet duhet të bëhen realitet, mendon Martin Muno.

Që ky planet është baza e jetës sonë, e që ne nuk kemi një të dytë rezervë, ka qenë slogan politik i aktivistëve të mjedisit. Sot kjo është e pranuar nga të gjithë, e përsëritur mijëra herë nga shkencëtarët dhe politikanët. Po aq sa është mohuar hapur nga ideologë si Donald Trump, Jair Bolsonaro, Alexander Gauland teoria e ndryshimit të klimës nga dora e njeriut – pra një rritje e temperaturës globale si pasojë e rritjes së emetimeve të gazit karbonik, CO2.

Në rastin më të keq kërcënon një reaksion zinxhir: Toka mund të ngrohet në 4-5 Gradë, niveli i detit rritet shumë, pjesë të tëra të planetit bëhen të pabanueshme. Duke pasur parasysh skenarë të tillë apokaliptikë, Konferenca Botërore e Klimës në Paris vendosi që të bëhet gjithçka që të kufizohet rritja e temperaturës globale, më së miri nën 2 Gradë. Sepse sahati troket: Për ta arritur qëllimin për ngrohjen globale deri 1,5 Gradë ne mund të emetojmë vetëm 8 vjet një sasi të tillë gazi karbonik. Më pas nuk lejohet emetimi i asnjë grami CO2. Që rëndësia e këtyre shifrave ka ndërgjegjësuar shumë njerëz, këtë e tregojnë qartë edhe demonstratat e „Friday for Future”.

Greta dhe kancelarja e klimës

„Unë nuk dua që ju të bini në panik”, thotë aktivistja më e njohur e klimës, Greta Thunberg. „Dua që ju të veproni, sikur po digjej shtëpia juaj, sepse vërtet po digjet.” E çfarë bën qeveria gjermane? Qeveria e drejtuar nga një e vetë emëruar „kancelare e klimës”? Që i pranon të gjitha prognozat e përmendura më lart?

Për të mbetur tek metafora e Gretës: Kancelarja ofron disa kusi me ujë. Po, e vërtetë, shumë nga masat e miratuara për klimën në Gjermani shkojnë në drejtimin e duhur. Shtrenjtimin e fluturimeve dhe përdorimit të automjeteve, uljen e çmimit të biletave të trenave, nxitjen e elektromobilitetit, modernizimin e sistemeve të ngrohjes me vaj. Por në tërësi paketa e klimës është hezituese, e vonuar dhe e copëzuar në hapa të vegjël. Në këtë paketë kuptohet qëllimi, që duam të bëjmë atë që mundemi, por pa marrë borxhe të reja, pa humbur votues, në vend që të bëhet ajo që kërkohet në kontekstin e kërcënimit global të ndryshimeve klimaterike. Sepse subvencionet dëmtuese për klimën ende do të vazhdojnë: Asnjë ndryshim tek avantazhi tatimor për makinat me naftë, kerozina mbetet e patatuar, si edhe kuota e faljes tatimore për punonjësit që duhet të udhëtojnë larg në vendin e punës. Nga ana tjetër ngec zgjerimi i energjive të rigjenerueshme, miniera e fundit e qymyrit do të dalë nga përdorimi pas 20 vjetësh.

Në vend të këtyre hapave të vegjël nevojitet një plan i qartë veprimi, se si duhet të ulen emetimet e gazit karbonik në vitet e ardhshme. Se si mund të veprohet, e tregon bota e financave, që dihet nuk e ka imazhin shumë të mirë. Para samitit të OKB-së për klimën javën e ardhshme, 500 investitorë nga dega e financave në të gjithë botën kërkojnë që qeveritë të ndërmarrin hapa që i tejkalojnë objektivat e Konferencës së Klimës në Paris. Kështu kërkohet shtrenjtimi drastik i emetimit të gazit karbonik, CO2, të ndërpriten në të gjithë botën subvencionet për lëndët djegëse fosile dhe të nxiten investimet për energjitë e rigjenerueshme apo me emetim të ulët të CO2. E gjitha një paketë që kushton disa bilionë dollarë në vit.

Investitorët sigurisht nuk veprojnë pa interes: Ata kanë frikë për rreziqet e mëdha që e kërcënojnë ekonominë botërore nga ndryshimi i klimës, shohin nga ana tjetër potencial të madh investimesh tek kthesa energjitike. Qeveria gjermane do të bënte mirë të kishte një horizont kaë të gjerë, të paktën deri në ditën e ardhshme të zgjedhjeve.

Martin Muno  

Por, kush tregon me gisht të tjerët, drejton njëkohësisht tre gishta nga vetja – kjo vlen edhe për autorin e këtyre rreshtave. Po, qeveritë, e jo vetëm ajo gjermane, duhet të përdorin fuqinë vendimmarrëse që kanë për të bërë një politikë pro klimës. Por edhe ne si qytetarë e konsumatorë kemi përgjegjësi. Më duhet mua një makinë fuoristradë? Më duhet të ndërmarr çdo vit një udhëtim të largët? Duhet të ha përditë mish? Cilat janë mundësitë e mia që gjurma ime e emetimit të CO2 të reduktohet? Ndryshimi i klimës është një sfidë edhe për rehatinë e stilit tonë të jetesës. Por për fëmijët e nipërit tanë ai mund të kthehet në një krizë ekzistenciale./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Bojë sepjesh, ose një mistifikim i pafajshëm letrar

Publikuar

-

Nga

Nga Edion Petriti

« Ana vriste mendjen se pse dorëshkrimet, letrat e dashurisë që i dërgonte Çimi, vinin era peshk. Në atë kohë, ajo pak e dinte, – në mos nuk fare, – se në vendin e bekuar ku komunizmi ndërtohej vërtet, nuk kishte shirita të zinj për makina shkrimi, ndaj dhe shumë vetë përdornin bojën e sepies për t’u dhënë ngjyrë… — (nga romani im i ri, që sapo ka dalë nga shtypi). »

Nuk e di se përse dreqin, – një ditë më parë – më shkrepi t’u punoja një rreng të vogël shumë prej miqve që kam në platformën time sociale, Facebook. Gjithçka nisi me një paragraf të shkruar në celular, në autobusin e linjës, mbi një çift me emrin Ana dhe Çimi (sa banale!); ky i fundit autor i ca letrave dashurie, me shije të dyshimtë letrare dhe që vinin era peshk, për faktin se djalka ynë shpresëmirë reliktet e veta në lëmë të letërsisë i  shkruante në makinë shkrimi dhe për mungesë shiritash të zinj, u jepte atyre ngjyrë duke përdorur bojën e sepjeve. Shtoji kësaj edhe një kopertinë fiktive të cilën e punova me aplikacionin «Canva». Libri mëtonte se ishte botuar në Tiranë, më 2019 dhe mbante titullin e lavdishëm «Ngazëllime të komunizmit». Autori isha po unë, Edión Petriti, dora vetë!

Gjithçka nisi të bëhej e sikletshme kur nisa të merrja urimet e para nga miq të mirë, mendimet dhe ndjenjat e afeksionit të të cilëve i doja dhe i çmoja… nisa të ndihesha pak si keq. Shumë veta e bashkëndanë (i bënë « share »), diçka edhe më e çuditshme; madje, një i afërmi im në Gjermani u ofrua ta blinte në Amazon.com, gjithmonë nëse kishte dalë nga shtypi dhe mund të blihej. Më premtonte t’i bënte reklamë në të gjitha qarqet shqiptare të emigrantëve të atjeshëm; në këtë mënyrë do kisha mundësi të hiqja edhe një pjesë të shpenzimeve të librit. Dihet… intelektualët dhe paratë këtu në vendin tim nuk para shkojnë mirë bashkë (veç në mos qofsh një intelektual i përkëdhelur i listave me tituj letrarë të ndonjë ministrie arsimi).

Një miku im më këshilloi ta vazhdoja lojën; në fund të fundit edhe po të dilte në shesh, do diskutohej për nja tri ditë dhe më pas, do harrohej dhe pikë! Madje, faqe botës shpallte : Nëse ma lejon një këshillë, si lexues i parë i librit dhe që e kam ndjekur hap pas hapi, do të lutesha të mos bëje gabimin e shumë të rinjve, dhe te mos e botoje menjëherë. Libri ka lëndë të rrëfyer me stil dhe qasje origjinale. Ka ende hapësirë për përpunim. Sidomos, periudha pas vdekjes së diktatorit e veçanërisht personazhi i shoqes «A».

Për fat të keq, e gjithë çështja nuk mbaroi me kaq; nisa të merrja mesazhe të ethshme nga një mësues gjeografie i shkollës së mesme, i cili betohej, duke cituar listën e shtëpisë, se e kishte lexuar librin me një frymë dhe i kishte pëlqyer jashtë mase; do ishte mirë vetëm që mbyllja (eh, ajo e shkretë mbyllje!) të ishte pak më e arrirë. U ndjeva vërtet i prekur në sedër! E përse libri im – i paqenë, meqë ra fjala! – duhej ta paskësh pasur mbylljen më të arrirë? A thua se unë nuk arrija dot të stisja një farë «closure» për atë paçavure, siç i thonë rëndom veprës në zhargon letrar? A thua të jem edhe unë një shkrimtar mediokër, që nuk arrin të mbyllë dot një libër në dorëshkrim dhe që makinën e shkrimit e ka blerë pikërisht për prokrastinim, për ta shtyrë e për ta shtyrë shkrimin e më pas botimin e romanit të madh shqiptar të viteve ’20?

Megjithatë, e falënderova për fjalët e mira dhe i premtova t’i dërgoja një kopje, sapo të më dërgonte adresën e shkollës; thellë në shpirt shpresoja të ishte nga ato zona që nxënësit e kishin braktisur në masë, për të shkuar në Gjermani e për të mos u rikthyer më kurrë, që ta dinte edhe ai se ç’ishte hidhërimi – në mos ai i një shkrimtari, librat e të cilit nuk e kishin mbylljen të arrirë, të paktën ai i një mësuesi të gjeografisë të shkollës së mesme, i cili i shpjegonte një klase bosh!

Tani e kuptoj përse në Shqipëri, kritika letrare nuk ekziston! Të gjithë besojnë menjëherë atë që e shohin në mediet sociale, pa e vënë në pikëpyetje! Pa e vënë në diskutim, pa e parë me sy e prekur me dorë (parimi i shën Thomait) një vepër të paqenë, e cila e sheh dritën aty për aty, për të vdekur menjëherë më pas, po në mediet sociale! Imagjino… në çdo cep rruge, në çdo kryqëzim, nga një autor të inatosur, – ç’po them… të xhindosur, furi e tërbuar – dhe kritikë të pafajshëm që bëjnë shëtitje, pa e ditur se ku po shkojnë (a thua se vetë Krishti t’i kish porositur të shkonin mes lexuesve si « qengja në mes të ujqërve! »). Eh, « punë e rôndë », do thoshte një hoxhë kosovar mjaft popullor i ditëve tona! Kësaj ia kam pasur gjithmonë frikën!

LEXO TE PLOTE

Blog

A parapëlqejnë vërtet gratë të martohen me burra të pasur, sesa me ata simpatikë?

Publikuar

-

Nga

Një nga gjetjet më interesante në psikologjinë evolucionare, është dukuria që burrat dhe gratë ndryshojnë në karakteristikat që preferojnë tek bashkëshortët e tyre të mundshëm. Studim pas studimi, psikologët konstatojnë vazhdimisht se burrat preferojnë të shohin anën financiare, ndërsa gratë të vlerësojnë pamjen e jashtme.

Shpjegimi standard nga psikologjia evolucionare, njihet si teoria evolucionare e preferencave, dhe shpjegohet pa e shumë kështu:Burrat kërkojnë gra të shëndetshme, pjellore, të cilat do të rrisin pasardhës me cilësi të lartë. Meqë pjelloria tek gratë ndodh në adoleshencën e vonë, dhe arrin kulmin në mesin e të njëzetave, burrat preferojnë t’i kenë bashkëshortet në atë moshë kur të martohen.

Për më tepër, tiparet e bukurisë femërore – si raporti i përmasave trupore, lëkura e pastër dhe flokët joshëse – janë të gjitha shenja të shëndetit të mirë. Ndaj është e natyrshme që burrat t’i konsiderojnë tërheqëse këto elementë. Në të kundërt sipas teorisë, gratë janë në një lloj disavantazhi natyror, kur bëhet fjalë për qasjen ndaj burimeve financiare.

Ato janë fizikisht më të dobëta se sa burrat, dhe karriera e tyre ndërpritet nga shtatzënia dhe rritja e fëmijëve. Pra gratë janë të varura nga burrat për sigurimin e jetesës së tyre dhe fëmijëve të tyre. Dhe kjo është arsyeja, pse ato vlerësojnë burimet financare, për sa i përket një partneri të mundshëm.

Kjo qasje i ka rënjët në zhvillimin evolucionar. Njerëzit modernë u shfaqën rreth 200.000 vjet më parë. Ata jetuan si gjahtarë dhe mbledhës, në grupe prej rreth 100 vetësh. Pikërisht atëhere, do të shfaqej ndonjë model sjelljeje apo njohjeje unike e njeriut. Dhe kjo është arsyeja pse shkencëtarët e quajnë atë mjedis të përshtatjes evolucionare.

Rreth 10.000 vjet më parë, njerëzit kaluan në bujqësi. Dhe aftësia për të prodhuar ushqim me bollëk, shkaktoi lindjen e qytetërimeve dhe zgjerimin e shpejtë të teknologjisë, duke çuar deri tek shoqëritë moderne industriale ku jetojmë sot. Ndërkohë, njësia themelore shoqërore kaloi nga grupi tek familja.

Në ato kushte, duhej të ekzistonin edhe rregulla të qarta se kush kishte në pronësi çfarë, dhe kush e trashëgonte atë. Ardhja e bujqësisë, përkoi me kohën kur gratë u nënshtruan nga burrat. Në shoqëritë gjahtar-grumbulluese, gratë kishin një nivel të lartë prestigji, pasi siguronin shumicën e ushqimit për grupin.

Meqë ato ishin grumbulluese, në fund të ditës sillnin disa lloj ushqimesh bimore, rrënjë, manaferra, kokrra drithi, zarzavate. Ndërkohë, burrat ktheheshin shpesh duar bosh në shtëpi nga gjuetia e kafshëve të egra. Pra, është e qartë se gratë nuk vareshin nga burrat për mbijetesë.

Dhe kjo do të thotë, se nuk duhet të kishte ndonjë preferencë evolucionare femërore ndaj burrave që sigurojnë të ardhura, mbi ato me një pamje më simpatike. Për më tepër, çdo gjë që ishte e mbrojtur nga toka ishte e ndarë me grupin, dhe kështu nuk kishte asnjë dallim midis burrave të pasur dhe burrave të varfër.

Si një alternative ndaj teorisë së evolucionit të preferencave, psikologët Ekis Egli dhe Uendi Ud propozuan 2 dekada më parë teorinë e rolit social, për të shpjeguar ndryshimet e vëzhguara tek dy gjinitë mbi preferencat ndaj bashkëshortëve. Sipas kësaj të fundit, preferenca e grave ndaj meshkujve të pasur ndaj atyre simpatikë, është më tepër një përgjigje ndaj organizimit aktual shoqëror, sesa një produkt i së kaluarës sonë evolucionare.

Me kalimin tek bujqësia, pati një zhvendosje në rolet që burrat dhe gratë luanin në shoqëri. Punimi i tokës dhe mbarështimi i kafshëve, kërkonin një forcë të madhe fizike. Ndaj roli i grave u transferua në punët shtëpiake si kujdesi për fëmijët, gatimi, pastrimi apo edhe artizanetet si endja.

Dhe për shkak se gratë nuk mund të siguronin më ushqim për veten e tyre, ato u detyruan të varen nga burimet financiare të burrit të tyre. Për më tepër, vetëm nën epokën e bujqësisë, filluam të shohim shtresëzimin e shoqërisë në të pasur dhe të varfër. Dhe sapo lindën qytetërimet komplekse, më të pasurit nuk e punonin vetë tokën.

Ata ishin zakonisht pronarë tokash, tregtarë, burokratë dhe klerikë, profesione që nuk kërkonin ndonjë sforco të madhe fizike. Kësisoj gratë u detyruan të zgjidhnin midis një burri të pashëm duke mbetur të varfëra, ose një burri mediokër dhe të jetonin në rehati.

Në fund të shekullit XX, gratë bënë përpjekje të mëdha për të rivendosur barazinë gjinore, që e kishin humbur me ardhjen e bujqësisë. Kështu, teoria e rolit shoqëror parashikon që preferencat e grave për bashkëshortët e tyre, duhet të zhvendoset drejt burimeve financiare, deri në masën që ato të mos varen më nga burrat. Ndërkohë në kulturat ku gratë kanë më shumë liri ekonomike dhe politike, ato i kushtojnë më pak rëndësi financave të një burri, dhe më shumë rëndësi pamjes së tij të jashtme./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE