Connect with Us

Ndikimi i Jeromartirit Shën Kozma për çlirimin dhe pavarësinë e vendit

Sociale

Ndikimi i Jeromartirit Shën Kozma për çlirimin dhe pavarësinë e vendit

Publikuar

-

Shën Kozmai, ose Baba Kozmai emër me të cilin e pagëzuan shqiptarët, lindi në Etoli të Akarnanisë së Greqisë Qëndrore në vitin 1714 dhe vdiq si jeromonak orthodhoks i martirizuar me varje në fshatin Kolkondas të Shqipërisë, me urdhër nga Kurt Pasha i Beratit më 24 Gusht të vitit 1779. Turqit ia hodhën trupin në lumin Seman, por mbas tre ditësh atë e gjetën të krishterët dhe e varrosën me nderime në manastirin e shën Marisë, ku sot gjendet manastiri i hirshëm i shën Kozamait të Kolkondasit.

Ai përveç se një Jeromartir i Kishës Orthodhokse  është edhe një nga figurat qëndrore që ndikoi fort në zgjimin e ndjenjës kombëtare dhe fitores së pavarësisë në të gjithë popujt e Ballkanit dhe veçanërisht në Shqipëri. Si një apostull Pavël i dytë i cili predikoi Ungjillin e Krishtit nga Jeruzalemi deri në Iliri edhe Shën Kozmai me këtë zell apostolik bëri katër udhëtime apostolike me fjalë, mrekulli dhe profetësi, me urata dhe qortime në pjesën më të madhe të Greqisë, të Shqipërisë së Jugut dhe në pjesë të botës sllave. Në atë kohë të errët të pushtimit Osman gjendja në Epir dhe në Shqipëri ishte e frikshme , mbretëronte anarkia, tmerri nga pushtuesit turq të cilët me shpatë dhe taksa i kishin vënë përfund rajan, romejtë (të krishterët).

Pasojat e këtij pushtimi të dhunshëm dhe të zgjatur ndikuan edhe në anën fetare dhe morale të popullit, të cilët të detyruar nga kjo trysni shekullore, u konvertuan në islamizëm duke marrë fenë e pushtuesit, ose me forcë, ose për interesa ekonomike shmangie nga taksimi i madh, ose për ofiqe dhe pasuri të princave. Në mënyrë të veçantë ky proselitizëm i dhunshëm ndodhi në Epir dhe në Shqipëri, sepse turqit kishin shumë armiqësi ndaj shqipëtarve të cilët për 25 vjet nën udhëheqjen legjendare të Gjergj Kastriot Skënderbeut, thyen mitin e pamposhtur të osmanve dhe i dhanë zëmër popujve  të Europës që të përballen me turqit dhe ta ndalojnë marshimin e tyre drejt Europës Perëndimore.

Kthimi në isalm ishte në interes të pushtusve osman, sepse duke ndryshuar fenë e të pushtuarve ata njësoheshin me pushtuesit dhe kush kthehesh islam kishte përfitime në taksa, ofiqe ,pasuri itegritet shoqëror, madje ai quhej nështetas turk. Kthimi në islamizëm vazhdoi në Shqipëri deri në shek XVII-XVIII. Kjo frymë e mohimit shtohej vazhdimisht dhe në fund të shek XVII ka qënë një moment siç thotë një historian, për të cilin mund të gjykojmë nga fakte të ndryshme, se krishterimi rrezikohej të zhdukej nga një vdekje e heshtur në të gjitha viset e Turqisë.

“Më 1625, udhëtari italian Montealbano theksonte se ishte frika që brenda 10 vjetëve, të gjithë të krishterët e Shqipërisë të bëheshin myslimanë. Më 1690 një turist tjetër, Gerard Megern, shkruante se për çdo ditë pakësohej popullësia e krishterë dhe kishte frikë se mos do të zhdukeshin ata që do tatoheshin. Deri nga mesi i shek XVIII, vazhdonin në Shqipëri  kalimet në masë në islamizëm. Kjo periudhë karakterizohet nga tendenca e përgjithshme për t’u islamizuar. Turqia u shtëngua vetë për ta frenuar këtë tendencë, duke botuar dekretin përkatës. Dhe vetëm pas traktatit të Kuck Kainarxhi më 1774, kjo rrymë u përballua meqë Rusia filloi të interesohej për rajatë dhe t’i mbronte ata në mënyrë më sistematike. Megjithëatë, deri nga fillimi i shek XIX, takojmë islamizime, në masë në Epir dhe në Shqipëri.( Shkëputur nga libri: “Kozmai nga Etolia” me autor Fani Mihallopullu 1696)

Por kur kjo situatë proselitizmi masiv nuk ishte në interes të osmanëve të cilët me dekret përkatës e ndaluan këtë kthim masiv, sepse pushtuesve nuk u interesonte vetëm një fe në vend edhe nqs kjo ishte isalme, sepse nga njësimi i fesë kishin frikë për një bashkim dhe kryengritje popullore. Osmanllijve u interesonte përçarja nga ana fetare dhe që çoi dhe në një përçarje si komb, sidomos në Shqipëri. I vetmi mjet për të ruajtur indetitetin dhe bashkimin kombëtar për shqiptarët mbeti flamuri i shqipes, që i kujtonte popullit në subkoshiencën e tij kohrat e heroizmit , lirisë dhe pjesë së Perandorisë Bizantine.

Shën Kozmai, jeromonark orthodhoks i ardhur në këtë vend dhe në këtë situat ndikoi fort në ndalimin e islamizmit ashtu siç thuhet nga kronistët e kohës: “Në qoftë se shën Kozmai nuk do të vinte në Shqipëri, rrezikonin që të gjithë të ktheheshin mysliman”. Kjo i interesonte dhe Portës së Lartë sepse siç thamë ata nuk donin që të ktheheshin të gjithë mysliman dhe kështu i dhanë leje që Shën Kozmai të predikonte me bekimin e Patriarkut Ekumenik. Shën Kozmai, njeri intelektual me shumë mençuri dhe dije për kohën, por mbi të gjitha me urtësi hyjnore e shfrytëzoi këtë hapsirë që i lejuan osmanët dhe ndikoi jo vetëm në ndalimin e islamizmit në të gjithë vendin, por nxiti më anë të predikimeve të tij çlirimin kombëtar nga turqit. Shën Kozmai e dinte se besimi, shpresa dhe dashuria për Zotin e largon frikën,që e mban të sunduar një popull.

Nuk është e rastësishtme, por është providenca hyjnore që e nxiti at Kozmain të marrë leje zyrtare nga patriarku Serafimi i II, shqipëtari nga Delvina i cili e njihte mirë gjendjen  fetare, morale dhe shoqërore në Shqipëri dhe e nxiti  për të predikuar tek të krishterët në këto vende. Patrikut kaq shumë i  bëri përshtypje vendimi i shën Kozmait, saqë e shoqëroi tek porta e Patriarkanës dhe e bekoi.

Shën Kozmai me predikimin e thjeshtë dhe me shembulllin e jetës së tij asketike ishte një reformator i madh për kohën, ai shpresonte se besimi tek Perëndia realizon tek njeriu një ideal moral që do ta ngrejë në shkallë të lartë jetën shoqërore sipas moralit të ungjillit që përmblidhet i gjithi në:“ Duaje Zotin, duaje të afërmin si veten.” Duke dashur të afërmin njeriu do edhe mbron vendin që Zoti i ka falur për të jetuar. Kështu ai dalëngadalë do të vriste frikën në popull dhe do të zgjonte ndjenjën kombëtare për çlirim duke profetizuar me urtësi që turqit të cilët e përgjonin mos të kuptonin, ai thoshte : “Se e dëshiruara (çlirimi nga Turqia) do të bëhet në brezin e tretë,  do ta shohin nipërit tuaj.” (Profetësia e 4).

Ai duke përdorur fjalët dhe mësimet e Biblës, përpiqej të bashkonte popullin e përçarë që pushtuesi i kishte hedhur kundër njëri-tjetrit. Ai mësonte “të gjithë janë të lindur nga një atë (Adami), nënë(Eva), prandaj të gjithë janë vëllezër”. Ai mësonte sipas mësimit të Krishtit “ T’i doni armiqtë tuaj”. “Prandaj edhe ne kristianët besëmirë, duhet të duam armiqtë tanë, t’i falim, t’i ushqejmë, t’u japim ujë për të pirë, t’i lutemi Zotit për shpirtrat e tyre dhe athere t’i themi Perëndisë: “o Perëndia im të lutem të më falësh, sikur edhe unë i fala armiqtë e mi”, po nuk i falëm armiqtë tanë sikur edhe gjakun tonë të derdhim për dashurinë ndaj Krishtit, përsëri në skëterrë vemi.”(Mësimi 4). Kështu me mësime dhe herë me qortime ndaloi hakmarrjen midis popullit duke i bashkuar kundër armikut të përbashkët , pushtuesit që i sundonte prej kaq shekuj sipas parimit ”përça e sundo”.

Shën Kozmai si askush tjetër ndikoi në arsimimin e popullit të mbetur injorant dhe plot vese . Ai u thoshte: “Meqë dashurinë nuk e njihni duhet vëllezërit e mi të ngrini shkolla, sepse nëpër shkolla ushtrohen njerëzit dhe dinë të mësojnë se ç’është Zoti, ç’janë engjëjt e shenjtë, ç’është virtyti. Shkolla i ndriçon njerëzit, u hap sytë të krishterëve”. Ai në të gjithë vendet ku predikoi, edhe në Shqipëri ngriti rreth 210 edhe në një vend tjetër na thuhet 240 shkolla, një numër shumë i madhë për kohën kur ai veproi.

Kronikat për shën Kozmian na thonë se në vitin 1776 nga Parga kaloi në Sul streha e të gjithë trimave të krishterë të cilët u kallën datën turqve, ku gjatë luftës së fundit ruse-turke morën pjesë në kryengritjen e Himarës dhe nuk lejuan asnjë turk të shkelte në vendin e tyre. Ai u jepte zemër dhe durim trimave me profetësitë e tij se e dëshiruara (çlirimi nga turqia ) : “Me vështirësi do të vijë” ( Profetësi 16).

Shën Kozmai ndikoi me urtësinë e tij edhe tek Ali Pashë Tepelena i cili edhe pse një kaçak i fshehur nga Kurt Pasha, guxoi të bënte një pashallëk të pavarur nga Porta e Lartë. Ai guxoi sepse nga takimi që pati më shën Kozmain në shtëpinë e tij në Tepelenë në vitin 1779, shën Kozmai me profetësi e siguroi se ai : “Do të bëhesh njeri i madh, do të zotërosh të tërë Arvanitinë, do të nënshtorsh Prevezën, Gargën, Sulin, Delvinën, Gardhiqin dhe atë ushtrinë e Kurt Pashait. Do të lesh emër në Igumen”(Profetësia 115)

Por Aliu edhe pse arrtiti të bëhet i madh dhe krijoi një pashallak të pavarur dhe sovran duke i bëri karshillëk Portës së Lartë e duke u lidhur me europianët përsëri dështoi, sepse nuk ruajti një porsi të fundit që shën Kozmai i tha Aliut: “ Të mbash mend gjithmonë që t’i duash dhe t’i mbrosh të krishterët po deshe që pushteti yt të trashëgohet tek bijtë e tu.”

Pavarësisht nderimit që Aliu i dha shën Kozmait, ai nuk e ruajti këshillën e kujdesit Hyjnor, por u soll armiqësisht me të krishterët dhe ndikoi në proselitizmin islamik dhe në shpopullizimin dhe  kolinizimin e jugut me të tjerë banorë, duke bërë krime në fshatra të krishterë si Hormovës, Kardhiqit, Libohovës , Picarit, Lazaratit, Sulit.

Prandaj edhe Aliu e humbi pashallëkun dhe kokën e prerë ia çuan në Stamboll përpara sulltanit ashtu si shën Kozmai kishte profetizuar: “ Do të shkosh në qytet, por me mjekër të kuqe”. Shkatërrimi i pashallëkut të Aliut e dëmtoi çështjen e çlirimit kombëtar dhe e shtyu për gati edhe një shekull çlirimin dhe pavarësinë e vendit.

Ali Pashë Tepelena kaq shumë e nderonte edhe i ishte mirënjohës shën Kozmait sa me urdhër të tij u ndërtua  Manastiri i shën Kozmait, siç shkruan nga Janina : “Pra të kujdeseni që të gjithë ta ndreqni ( Manastirin) dhe ju rumët e Beratit, të mëdhenj e të vegjël të ndimoni. Po ju shkruaj dhe Ibrahim Arapit t`ju ndimoj në çdo ndihmë në çdo punë. Të bëni sikurse iu shkruaj. Ju përshëndes. (Janar,më 12 Shtator 1814)

Imz. Fan.S.Nol një personalitet i spikatur jo vetëm fetar, por edhe i shtetit demokratik në Shqipëri ishte mirënjohës për veprën e shën Kozmait dhe e pranonte shenjtërinë e tij sa në botimin e “Kremtores” në Boston 1947 citon në parathënie këtë dedikim :“Përkthimin e kemi bërë lirisht , pas kuptimit dhe jo fjalë për fjalë , nga Greqishtja  me përjashtimin e këndimeve të Shën Kozmait të Beratit, të cilat i parafrazuam nga versioni Shqip i Krye-Hirësisë Tij, Imzot Kristofor Kisi, Kryepiskop të Shqipërisë”.

Kanonizimi zyrtar i at Kozamit si shenjtor i gjithë Kishës Orthodhokse u bë më 21 korrik 1961 nga patriku Atinagora me origjinë shqiptare.

Kujtimi dhe  nderimi i këtij shenjtori të madh në ndërgjegjen popullore jo vetëm tek te krishterët, por edhe tek myslimanët tregojnë se shën Kozmai pati një rol dhe kontribut shumë të madh, jo vetëm të ruajë krishterimin apostolik orthodhoks në trevat e Shqipërisë, por si një arkitekt i zoti, vuri një gur themeli në çështjen e madhe të çlirimit dhe pavarësisë kombëtare që ndodhi ashtu siç e profetizoi ai : “Se e dëshiruara do të vijë kur të jenë dy pashka bashkë “ dhe në vitin 1912 kur shqipëtarët fituan pavarëisnë kombëtare nga pushtuesit shekullorë osmanë , vërtetë u kremtuan dy pashkë ( festa të mëdha ) bashkë, e kremtja e Ungjillizimit të Hyjlindëses Mari dhe Pashka, Ngjallja e Krishtit./ Miron Çako/

 

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Sociale

Shtypi i ditës, 17 shtator 2019

Publikuar

-

Nga

Këto janë disa prej titujve kryesorë të shtypit të shkruar për ditën e sotme, datë 17 shtator 2019:

“Gazeta Shqiptare” hapet me titullin “Rama: S’ka zgjehdje para kohe. Bushati kritik? As i pari, as i fundit”, ndërsa një tjetër titull vijon “Veliaj: Pse u vendos memoriali turk tek liqeni”.

“Panorama” ka si titull kryesor “Legalizimet, familjet që marrin tapitë në 9 qytete”, ndërsa një tjetër titull vijon “U mbylli edhe skandalet dashurore, Sadija tregon pucin te Lidhja: Ja kush e sulmoi Dritëroin në 1991”.

“Koha Jonë” hapet me titullin “Argumentet e Presidentit në Komisionin e Venecias”, ndërsa një tjetër titull vijon “Presidenti Meta: Të lëmë anatagonizmin politik dhe të bashkohemi për interesin kombëtar”.

“Tema” ka si titull kryesor “Edi Rama i vendosur për shkarkimin e Metës”, ndërsa një tjetër titull vijon “Andi Bushati: Hap frigoriferin dhe shiko Ramën, strategjia e normalizimit të vesit”./ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Sociale

Surprizat e motit/ Ja sa do arrijnë sot temperaturat

Publikuar

-

Nga

Gadishulli i Ballkanit po ndikohet nga periferia e presionit të lartë atmosferik të pozicionuar në Europën qëndrore e cila po influencon në territorin  Shqipërisë mot të stabilizuar.

Për ditën e sotme moti do të mbetet me kthjellime dhe kalime të pakta të vranësirave në relievet malore, por nuk priten reshje në asnjë prej qarqeve.

Sipas IGJEUM, temperaturat minimale dhe maksimale të ajrit pritet të arrijnë:
në bregdet: 19 / 26 °C
në vendet e ulëta: 18 / 30 °C
në vendet malore: 12 / 28 °C.

Era pritet të fryjë e lehtë deri mesatare./ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Sociale

Horoskopi i ditës, 17 shtator 2019

Publikuar

-

Nga

DASHI 21. mars – 20. prill

Venusi do ju mbështesë pa kushte gjate kësaj dite dhe do beje qe çdo gjë mes jush dhe atij qe keni ne krah te ece sa me mire. Asnjë nuk do arrije t’ua turbulloje atmosferën. Beqaret do jene me fat dhe me ne fund do arrijnë te takojnë personin e tyre te ëndrrave. Ne planin financiar do jeni me fat. Te ardhurat do rriten goxha dhe mund te bëni investimet qe keni menduar.

DEMI 21. prill – 21. maj

Dielli do e ngrohe gjate gjithë kohës jetën tuaj ne çift sot dhe do ndiheni me mire se me pare. Nuk do e mbani me mendjen tek problemet e se shkuarës. Beqaret nga ana tjetër do kenë njohje te reja dhe mund te fillojnë marrëdhënie pasiononte me ta. Ne planin financiar perspektivat duken goxha te mira. Do dini edhe sa te shpenzoni qe gjendja te mbetet përherë e qëndrueshme.

BINJAKET 22. maj – 21. qershor

Saturni do jete planeti qe do kujdeset për jetën tuaj ne çift sot dhe do ju nxite t’i mbani premtimet qe i keni bere partnerit. Edhe ai do përkujdeset me tepër për ju dhe do ua shprehe ndjenjat. Beqaret nuk do dine si te sillen me personat qe do takojnë dhe kane për te humbur mundësi te shkëlqyera. Te ardhurat do përmirësohet ndjeshëm për shkak te gjithë masave qe keni marre me herët.

GAFORRJA 22. qershor – 22. korrik

Nëse keni një lidhje ka rrezik qe sot te ëndërroni për dike tjetër. Ky ne fakt do jete gabim dhe nga ana tjetër nuk do ju lere aspak te qete. Beqaret do ndihen me te gëzuar se me pare sepse do takojnë një person qe do iu përshtatet ne te gjitha aspektet. Çdo gjë për ta ka për te qene me e bukur. Edhe gjendja financiare do jete goxha e mire për shkak te mbështetjes se madhe te Merkurit.

LUANI 23. korrik – 22. gusht

Për njëherë te vetme ju do te mendoni me shume për te ardhmen sesa për te tashmen apo te shkuarën. Kjo do jete gjë e mire dhe keni për ta pare sa përfitime do ju sjelle. Beqaret qe kane kohe qe janë vetëm apo sapo janë ndare, mund te realizojnë ne mesdite takime drithëruese. Financat do dini mire si t’i organizoni ne mënyrë qe situata te mbetet gjithë kohës e qëndrueshme.

VIRGJERESHA 23. gusht – 23. shtator

Plutoni do sjelle qëndrueshmëri ne jetën tuaj ne çift sot. Do flisni me hapur me atë qe keni ne krah dhe do mendoni seriozisht për te zgjeruar familjen. Beqaret nga ana tjetër, duke u përkujdesur për familjen dhe punën, nuk do kenë shume kohe për flirte dashurore. Ne planin financiar do jeni me te matur se me pare dhe nuk do ju ndodhin aspak probleme.

PESHORJA 24. shtator – 23. tetor

Dite e veçante dhe e begate do jete kjo e sotmja për ata qe janë ne një lidhje. Do keni besim te plote tek ai qe keni ne krah dhe mund te merrni vendime te rëndësishme. Beqaret nuk duhet te nxitohen për asgjë sepse do lëndohen pa mase. Ne planin financiar do i keni te gjitha kushtet dhe mundësitë për ta përmirësuar situatën e për te bere edhe disa investime afatgjata.

AKREPI 24. tetor – 22. nëntor

Pas një periudhe disi delikate për ata qe janë ne një lidhje, sot çdo gjë do ndryshoje. Do keni me tepër besim tek partneri dhe do i pranoni gabimet qe keni bere. Beqaret nuk do i ndaloje asgjë për te hedhur hapat e duhura e për te filluar një lidhje te bukur. Buxheti do përballet me vështirësi te mëdha, megjithatë nuk duhet ta lëshoni veten. Kërkoni edhe mbështetjen e familjareve.

SHIGJETARI 23. nëntor – 21. dhjetor

Jeta juaj ne çift do marre bekimin e yjeve gjate gjithë kësaj dite dhe çdo gjë mes jush dhe partnerit ka për te ecur për mrekulli. Beqaret do preferojnë ta bëjnë çdo gjë ne fshehtësi te plote sepse ashtu do përjetojnë me tepër kënaqësi. Ne planin financiar do jeni me fat. Filloni nga shlyerja e disa borxheve te vjetra e me pas kryeni shpenzimet me te domosdoshme.

BRICJAPI 22. dhjetor – 20. janar

Dita e sotme nuk do filloje shume mire për ata qe janë ne një lidhje, por çdo gjë do sqarohet shpejt dhe pas mesditës do shtohen emocionet dhe momentet harmonike. Beqaret do kenë disa takime interesante, por do pëlqejnë disa persona njëherësh dhe nuk do dine çfarë zgjedhjeje te bëjnë. Ne planin financiar asgjë nuk do mund ta prishe ekuilibrin qe mbizotëron.

UJORI 21. janar – 19. shkurt

Sot do jeni ne humor shume te mire ju te dashuruarit dhe marrëdhënia me partnerin do ketë përmirësime te jashtëzakonshme. Po vazhduat me këtë sjellje shume shpejt do kaloni ne një stad tjetër. Beqaret nuk duhet te dalin me shume persona sepse do shpërqendrohen dhe me pas nuk do dine ke te zgjedhin. Me paratë nuk do i keni punët shume mire.

PESHQIT 20. shkurt – 20. mars

Do përkujdeseni tej mase për partnerin tuaj gjate gjithë kësaj dite dhe çdo gjë qe do bëni do ju shpërblehet me dashuri nga ana e tij. Beqaret nuk do jene ne humorin e duhur për te kërkuar dashurinë, kështu qe edhe mundësitë qe do iu jepen ata do i refuzojnë. Ne planin financiar do keni vështirësi te njëpasnjëshme dhe te gjitha këto nga pamaturia e kohëve te fundit. Pa mbështetjen e te afërmve nuk do ja dilni dot.

LEXO TE PLOTE