Connect with Us

Kur leninistët e teprojnë, Putin dhe Jinping në prag të rrëzimit nga elitat e Moskës dhe Pekinit

Blog

Kur leninistët e teprojnë, Putin dhe Jinping në prag të rrëzimit nga elitat e Moskës dhe Pekinit

Publikuar

-

Nga Nina L.Khrushcheva ”Project Syndicate”

Protestat e vazhdueshme rrugëve të Hong Kongut dhe Moskës, kanë frikësuar pa asnjë dyshim duetin e udhëheqësve autoritarë, presidentin kinez Xi Jinping dhe atë rus, Vladimir Putin. Protestat në Moskë, më të mëdhatë ndër vitet e fundit, duhet t’i kenë prishur gjumin Putinit, përndryshe ato nuk do të shpërndaheshin me një brutalitet kaq të egër nga policia.

Por në vend se të ulet dhe dialogojë me qytetarët, Putini kërkon të tregojë se e ka situatën nën kontroll, dhe për këtë ka shpërndarë disa foto duke shëtitur me motor, i veshur me xhup lëkure, me bandën e tij të preferuar të motoristëve. Gjithsesi, protestat janë shndërruar në një shenjë të fortë të popullaritetit në rënie të Putinit, madje dhe në mesin e elitave ruse, pikëpamjet e të cilave kanë shumë më tepër rëndësi, sesa ai i opinionit publik të zakonshëm.

Për dy dekada, fraksionet rivale të elitës ruse, e kanë parë në përgjithësi Putinin si garantin fundor të interesave të tyre – veçanërisht atyre financiare. Por teksa ekonomia e Rusisë është zhytur në një stanjacion të shkaktuar nga sanksionet e ashpra të Perëndimit, udhëheqja e Putinit ka filluar të duket më shumë si një pengesë, sesa si roje mbrojtëse.

Gjithnjë e më pak rusë, e pranojnë ende sloganin se “Putini është Rusia, dhe Rusia është Putini”,  që dëgjohej rregullisht deri 5 vjet më parë, pas aneksimit të Krimesë nga Kremlini. Për më tepër, shpresa e Putinit se presidenti amerikan Donald Trump do të përmirësonte marrëdhëniet me Rusinë, kanë rezultuar të kota.

Ndonëse Trump i ka dobësuar institucionet amerikane dhe minuar aleancat perëndimore, lëvizje që kanë qenë në favor të Putinit, Shtëpia e Bardhë e ka bërë krejtësisht të paparashikueshme politikën e jashtme amerikane. Ç’është më e keqja, administrata Trump po zhbën tashmë sistematikisht marrëveshjet e kontrollit të armëve, që siguruan për shumë dekada një farë sigurie mbi çështjet bërthamore.

Elitat ruse, e dinë që vendi i tyre është tani po aq i gatshëm ta fitojë një garë armatimesh bërthamore me Shtetet e Bashkuara, sa dikur Bashkimi Sovjetik. Testimi i dështuar i një rakete balistike me energji bërthamore, në bregdetin verior të Arktikut rus, përbën një shembull konkret.

Dhe në dallim nga Putini, elitat ruse janë thellësisht të shqetësuara se armiqësimi i mëtejshëm me SHBA-në, do ta bëjë Rusinë një shtet de fakto vasal të Kinës. Edhe protestat në Hong Kong, që nuk po tregojnë ndonjë shenjë tërheqje, janë gjithashtu produkt i humbjes së ekuilibrit autoritar.

Ato nisën me një ligj të propozuar nga Pekini, që lejon ekstradimin edhe të qytetarëve dhe banorëve të Hong Kongut në Kinën kontinentale. Duke pasur parasysh mënyrën kaotike sesi u prezantua ky ligj, nga guvernatorja e mbështetur nga Pekini në Hong Kong, Kerri Lam, ka të ngjarë të udhëheqja kineze të mos ketë qenë shumë e vetëdijshme për ndikimin e tij politik.

Sidoqoftë, përgjigja e qeverisë kineze ndaj protestave, ka qenë gjithnjë e më shumë vetë-mposhtëse. Ushtria Çlirimtare Popullore, ka kërcënuar hapatazi të ndërhyjë për të shtypur protestat.

Presidenti Xi Jingping, mund të ketë vendosur tashmë se ka ikur koha e formulës “një vend, dy sisteme”. Kina, mund të argumentojë ai, nuk mund të tolerojë më një gati-demokraci funksionuese brenda territorit të saj, pavarësisht marrëveshjes që nënshkroi dikur me Britaninë e madhe, si një kusht për rikthimin e Hong Kongut nën sovranitetin kinez në vitin 1997.

LEXO EDHE:  SHBA/ 58-vjeçari fiton pafajësinë pas 30 viteve burg

I shqetësuar për Tajvanin, Xi mund të jetë duke menduar se një politikë e ashpër ndaj Hong Kongut, do ta frikësojë Tajpein. Nëse është kështu, ai ka harruar se ngacmimi i Tajvanit, ka shkaktuar në fakt gjithmonë efektin e kundërt të asaj që synonte Kina. Por Xi mund të ketë menduar diçka edhe më të rrezikshme.

Nëse ka arritur në përfundimin, se administrata e Trump nuk do të bënte asgjë për të mbrojtur Tajvanin, ai mund të marrë në konsideratë një sulm të beftë ushtarak mbi ishull, për ta rikthyer atë nën kontrollin e Kinës. Por edhe kjo lëvizje do të ishte e gabuar.

Duke pasur parasysh kontekstin më të gjerë të marrëdhënieve Kinë-SHBA, administrata Trump ka të ngjarë të reagojë ashpër ndaj aventurizmin ushtarak kinez në Tajvan. Për më tepër, Uashingtoni nuk ka nevojë të përfshihet në ndonjë përplasje të hapur ushtarake me Kinën. Marina amerikane, zotëron të gjitha kapacitetet për të bllokuar të gjitha rrugët detare që furnizojnë Kinën me energji dhe minerale, edhe pse është më shumë e angazhuar në Detin e Kinës së Jugut.

Ashtu si me Putinin, ekspansioni duket se është qasja e preferuar e Xi-së në ditët e sotme, dhe kjo gjykuar nga trajtimi prej tij i luftës tregtare, dhe sjelljes agresive ndaj fqinjëve. Në fakt, lëvizjet e forta të Kinës vitet e fundit, ka qenë kaq të pazakonta për të, sa që tani Pekini e gjen veten tashmë gjithnjë e më të izoluar në rrafshin diplomatik.

Gati të gjitha fuqitë ushtarake dhe ekonomike kryesore të botës – Bashkimi Evropian, India, Japonia, Brazili – kanë pasur marrëdhënie pragmatike me paraardhësit e Xi. Por ato janë tani gjithnjë e më të kujdesshme ndaj Kinës, ndërsa disa prej tyre po lëvizin më pranë SHBA-së.

Ashtu si në Rusi, edhe në Kinë elita do ta ketë vënë se Xi po e izolon vendin. Bota e jashtme mund të supozojë se udhëheqja e lartë e Kinës, është po aq e nënshtruar ndaj Xi-së, sa Kremlini ndaj Putinit.

Por po kështu menduan shumica për politikën sovjetike dhe Nikita Hrushovin në vitin 1964. Në fakt, Hrushovi u rrëzua para fundit të atij viti. Për këtë qarkullon edhe një anektodë e vjetër, kur supozohet se ministri i Jashtëm sovjetik, Andrei Gromiko, thuhet të jetë shprehur:”Ne u detyruam ta largonim Hrushovin. Ai ishte një bixhozxhi shumë i pamatur, dhe nuk të vazhdonte të qëndronte në detyrë”.

Hrushovi ishte vërtetë impulsiv, kur e përshkallëzoi Krizën e Raketave Kubane. Por ai ishte i motivuar nga dëshira për të ruajtur barazinë ushtarake me SHBA. Dhe nuk kishte deliret stalineske të madhështisë, që duket se po e shtyjnë Putinin dhe Xi-në, të diktojnë të ardhmen e vendeve të tyre.

Sot, askush nuk duhet të supozojë se ndonjë udhëheqësi nuk do t’i rezervohet fati i Hrushovit, apo edhe vdekja e zymtë e Stalinit, për të cilën u përfol për shumë kohë se ishte shkaktuar nga rrethi i tij i brendshëm, anëtarët e të cilit ishin lodhur nga teprimet e tij despotike.-përshtatur nga CNA.al. 

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Bie miti/ Fëmijët e vetëm, janë po aq të aftë sa edhe fëmijët me vëllezër dhe motra

Publikuar

-

Nga

Fëmijet e vetëm, kanë pasur zakonisht një nam të keq. Ata perceptoheshin shpesh si egoistë, të llastuar, trazovaçë, të paaftë për t’u shoqëruar me të tjerët, dhe të vetmuar. Dhe vetë psikologjia, mund të jetë pjesërisht fajtore për këto stereotipe negative.

Në fakt, Grenvil Holl, një nga psikologët më me ndikim të shekullit të kaluar, dhe presidenti i parë i Shoqatës Psikologjike Amerikane, ka thënë se “të qënit një fëmijë i vetëm, është një sëmundje në vetvete”. Fatmirësisht, që nga ajo kohë qasja ka ndryshuar.

Studimi më i fundit mbi thuajse 2.000 gjermanë të rritur, zbuloi se fëmijët e vetëm nuk kanë më shumë gjasa të jenë narcizistë, sesa ata që kanë motra dhe vëllezër. Titulli i studimit është “Fundi i një stereotipi”. Megjithatë, në qarkullim mbeten edhe shumë stereotipe të tjera.

Prandaj, le të shohim se çfarë thotë studimi shkencor. Nëse vërejmë personalitetin e një fëmije të vetëm, tek ai nuk gjenden dallime midis njerëzve që kanë ose jo motra dhe vëllezër, në tipare të tilla si të qënit i hapur, pjekuria, bashkëpunimi, autonomia, kontrolli personal dhe udhëheqja.

Në fakt, fëmijët e vetëm kanë prirjen të kenë më shumë motivim për të pasur arritje në jetë (aspirata, përpjekje dhe këmbëngul), si dhe aftësi për t’u “përshtatur” me kushtet e reja, sesa ata që kanë motra dhe vëllezër.

Çështja e motivimit më të madh, mund të shpjegojë faktin pse ata kanë më shumë prirje të shkollohën më shumë, dhe të kenë sukses në profesione me prestigjioze, sesa të tjerët që nuk janë fëmijë të vetëm të një familje. Ndërkohë disa studime, kanë zbuluar që fëmijët e vetëm, kanë tendencën të jenë më inteligjentë, dhe të kenë rezultate më të larta në shkollë se të tjerët.

Një përmbledhje e 115 studimeve, që krahasojnë inteligjencën e njerëzve me dhe pa motra apo vëllezër, zbuloi se fëmijët e vetëm kishin një rezultat më të lartë në Testin e Inteligjencës (IQ).

Grupet e vetme që tejkaluan në inteligjencë dhe arritje akademike fëmijët e vetëm, ishin të parëlindurit dhe ata që kishin vetëm një motër ose vëlla më të vogël.

Është e rëndësishme të theksohet se ndryshimi në inteligjencë, ka prirje të gjendet tek fëmijët parashkollorë, por më pak tek studentët në universitet. Kjo gjë sugjeron, që hendeku zvogëlohet me kalimin e moshës. Në këto studime, u shqyrtua edhe shëndeti mendor i njerëzve me dhe pa vëllezër apo motra.

LEXO EDHE:  Ne jetojmë sot të gjithë në “botën” e Silvio Berluskonit

LEXO EDHE:  SHBA/ 58-vjeçari fiton pafajësinë pas 30 viteve burg

Sërish, gjetjet nuk treguan ndonjë ndryshim midis dy grupeve, përsa i përket niveleve të ankthit, vetëvlerësimit dhe problemeve në sjellje. Prej kohësh është sugjeruar që fëmijët e vetëm, kanë prirjen të jenë të vetmuar, dhe të hasin vështirësi në bërjen e miqve të rinj.

Studimet i kanë krahasuar marrëdhëniet e bashkëmoshatarëve, dhe miqësive të tyre gjatë shkollës fillore midis fëmijëve të vetëm, të parëlindurve me një motër ose vëlla, dhe të lindurve si të dytë me një vëlla ose motër. Rezultatet tregojnë se fëmijët e vetëm, kishin të njëjtin numër miqsh dhe me të njëjtën cilësi si fëmijët në grupet e tjera.

Pra nisur nga këto të dhëna, a është më mirë të jesh një fëmijë i vetëm? Të marra së bashku, këto gjetje duket se sugjerojnë që pasja e vëllezër dhe motrave, nuk bën ndonjë dallim të madh në formimin tonë. Në fakt, kur ka dallime, duket sikur është edhe më mirë që të mos kemi motra apo vëllezër.

Atëherë, pse mund të jetë ky rasti? Në ndryshim nga fëmijët që kanë motra dhe vëllezër, fëmijët e vetëm kanë vëmendjen, dashurinë dhe burimet e plota materiale të prindërve të tyre, gjatë gjithë jetës së tyre. Është supozuar gjithnjë, se kjo sillte pasoja negative për këta fëmijë, pasi i bënte ata përtacë dhe të padisiplinuar.

Por gjithashtu mund të sugjerohet, edhe se mungesa e konkurrencës për burimet prindërore, mund të jetë një avantazh për fëmijët. Duke pasur parasysh faktin, që numri i familjeve me vetëm një fëmijë po rritet në mbarë botën, ka ardhur ndoshta koha që të ndalojmë stigmatizimin e fëmijëve të vetëm, dhe të mos i kritikojmë prindërit që zgjedhin të kenë vetëm një fëmijë. Fëmijët e vetëm, duket se janë shumë mirë, në mos më mirë, se të tjerët që kanë motra dhe vëllezër./ The Conversation-Përshtarur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

101 vjet nga fundi i Luftës së Parë Botërore/ Kuriozitetet më pikante që mund të mos i keni ditur

Publikuar

-

Nga

Gjermanët u ndaluan të hanë sallamra gjatë Luftës së Parë Botërore. Kjo pasi zorrët e 250.000 lopëve, u përdorën për të prodhuar Zepelinët, balonat e mëdha më ajër të nxhetë që përdoreshin për të bombrduar pozicionet e armikut.

Shërbimi sekret britnik, MI6, përdorte spermën si bojë të padukshme gjatë korrespondencës së luftës.

Dy vjet pasi fundosjes së Titanikut, në Gjirin e Shën Lorencit u fundos anija “Empress Of Ireland”, që humbi 68.5 për qind të të gjithë pasagjerëve (0.5 për qind më shumë se sa Titaniku). Ngjarja u fsheh nga media, për shkak të luftës.

Ushtarët kanadezë, përdornin rroba të njomura me urinë, për t’u mbrojtur ndaj sulmeve me armë kimike. Amoniaku në urinë e neutralizon klorin, dhe uji e shpërbën atë. Kjo i shpëtonte ushtarët nga vdekja e sigurtë nga asfiksia.

Derisa u ndalua me ligj gjatë Luftës së Dytë Botërore, gjermanishtja ishte gjuha e dytë më e folur në SHBA. Shumë qeveri lokale, shkolla dhe gazeta, përdornin gjuhën gjermane.

Gjatë Luftës së Parë Botërore, Rumania e dërgoi të gjithë thesarin e saj për ruajtje në Rusi. Por në vitin 1918, qeveria e re komuniste ndërpreu të gjitha lidhjet diplomatike, dhe refuzoi kthimin e thesarit. Moska mban ende sot thesarin me vlerë mbi 1.5 miliardë dollarë, dhe s’ka ndërmend që t’ja kthejë atë Bukureshtit.

Edhe pse oficerët e dinin se në orën 11.00 pradites së 11 nëntorit 1918, hynte në fuqi marrëveshja e armëpushimit, ata vazhduan t’i dërgojnë ushtarët në betejë, dhe të bombardonin linjat e armikut deri në orën 10:59. Rreth 2.000 njerëz, vdiqën në orët e fundit të luftimeve.

Gjatë luftës, kishte një regjiment me ushtarë zezakë amerikanë, të cilin gjermanët e kishin aq shumë frikë, sa që e quanin “Harlem Hellfighters”. Kjo njësi nuk lëshoi në asnjë rast asnjë centrimetër nga fronti që mbronte, dhe asnjë prej ushtarëve nuk u kap kurrë rob nga armiku.

Mbreti i Belgjikës, Alberti I, e drejtoi personalisht ushtrinë e vendit të tij. Bashkëshortja e tij shërbeu si infermiere, ndërsa i biri, princi 14-vjeçar u rekrutua si ushtar, dhe luftoi si gjithë të tjerët në front.

Në një moment, forcat ruse dhe ato gjermane shpallën një armëpushim të përkohshëm mes tyre, për t’u përballur me sulmet e papritura të tufave të ujqërve, që po ulmonin rregullisht llogoret e tyre. Operacioni i përbashkët, ishte i suksesshëm.

LEXO EDHE:  Vasili thirrje ndërkombëtarëve: Flisni sa nuk është vonë, Rama…

LEXO EDHE:  Vasili thirrje ndërkombëtarëve: Flisni sa nuk është vonë, Rama...

Ushtari anglez, Robert Kempëll, i kapur rob nga gjermanët u lejua të kthehej në shtëpi, për të parë për herë të fundit nënën që po vdiste. Ai u rikthye vullnetarisht një javë më vonë në kampin e të burgosurve.

Franca ndërtoi një Paris të rremë pranë kryeqytetit të saj, për të çoroditur pilotët gjermanë.

Ushtari hungarez Pol Kern, u plagos rëndë në lobin e përparmë të trurit. Për pasojë, ai nuk mundi të flinte më për pjesën e mbetur të jetës. Asnjë mjek, nuk mundi ta shpjegonte këtë dukuri.

Një pëllumb korrier i plagosur i quajtur “Cher Ami”, arriti të shpërndajë një mesazh, që u shpëtoi jetën 198 ushtarëve amerikanë.

Kompania farmaceutike gjermane “Bayer” zbuloi heroinën, të cilën deri në Luftën e Dytë Botërore, e shiti si një kurë për kollën.

Për shkak të mungesës së çelikut, u ndërtuan edhe anije prej betoni. Vetëm 10 prej tyre lundrojnë ende sot, që të gjitha në një qytet të vogël bregdetar të British Kolumbias.

Karl von Myler, kapiteni i anijes luftarake gjermane “SMS Emden” u jepte kohë të mjaftueshme pasagjerëve të anijeve tregtare armike, që të merrnin me vete gjërat e tyre dhe të braktisnin anijen, përpara se ajo të fundosej nga silurët.

Përpara se në avionë të instaloheshin mitralozët, pilotët e Luftës së Parë Botërore, qëllonin ndaj kundërshtarit me pistoleta dhe pushkë.

Gjermania e pagoi vetëm në vitin 2010, të gjithë borxhin që u kishte vendeve Aleate, si fitimtare të Luftës së Parë Botërore.

Para kësaj lufte, larja e dhëmbëve, nuk ishte një praktikë e rregullt tek amerikanët. Ndaj shumë ushtarë kishin dhëmbë të prishura. Zyrtarët e shpallën higjenën e dobët të dhëmbëve, një rrezik për sigurinë kombëtare.

Mbi 600 ushtarë gjermanë, u dogjën për së gjalli në Fort Dumont, kur një ushtar u përpoq të ngrohte kafen e tij mbi flakën e një bidoni me naftë. Ai shkaktoi aksidentalisht një zjarr, që u përhap me shpejtësi tek arkat me municion./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse vendet ish-komuniste, nuk kanë ende një gjyqësor të besueshëm dhe të pavarur

Publikuar

-

Nga

Nga Leonid Bershidsky “Bloomberg View”

* Që prej shembjes së komunizmit, vendet e Evropës Lindore kanë shënuar shumë përparime, duke iu afruar fqinjëve të tyre më të pasur. Por jo në një fushë tepër të rëndësishme:ndërtimi i një sistemi gjyqësor të besueshëm dhe të pavarur. Një nga arsyet, është se Bashkimi Evropian mund t’i ketë shtyrë këto vende në drejtimin e gabuar.

Nga viti 2005, besimi popullor tek gjyqësori, është rritur shumë ngadalë në vendet ish-komuniste që janë aktualisht pjesë e BE-së. Madje në Kroaci, Letoni dhe Slloveni, ky besim ka shënuar rënie. Estonia, është i vetmi vend i Evropës Lindore, ku besimi tek gjyqësori, është më i lartë se sa mesatarja e BE-së, dhe ku hendeku i besimit midis lindjes dhe perëndimit të Evropës, ka mbetur thuajse i njëjtë.

Jashtë Bashkimit Evropian, vende kandidate si Serbia dhe Mali i Zi, Shqipëria, dhe në vende të tjera si Ukraina apo Rusia, situata është e ngjashme:Besimi tek sistemi gjyqësor është kronikisht i ulët. Ky është një problem serioz, pasi mban peng zhvillimin ekonomik, dhe bashkë me të edhe përafrimin e mëtejshëm të standarteve të jetesës midis lindjes dhe perëndimit të Evropës.

Indeksi Global i Konkurrencës i Forumit Ekonomik Botëror, përfshin si një nga parametrat e tij, perceptimet e bizneseve mbi pavarësinë e gjyqësorit. Nga 43 vende evropiane në këtë indeks, nga 20 vendet e fundit, 17 prej tyre janë vende ish-komuniste. Dhe mungesa e paanësisë së gjykatave, e zvogëlon konkurrencën në përgjithësi.

Ky është gjithashtu edhe një problem politik. Në shoqëritë ish-komuniste, drejtësia është një vlerë kyçe, madje shumë më e rëndësishme se në vendet e tjera. Prandaj, kur ka pak besim në sistemin e drejtësisë, kjo krijon rrezikun që qytetarët të votojnë për partite, të cilat premtojnë se do të bëjnë drejtësi

Dhe kjo mund të bëjë, që të ndërmerren reforma në sistem, të cilat synojnë kryesisht t’i vendosin gjyqtarët nën një kontroll më të madh politik, siç ka ndodhur në Hungari dhe Poloni. Këto lëvizje e irritojnë Brukselin, por ato kanë një ndikim në vogël në gjykimin e bizneseve dhe qytetarëve të thjeshtë.

Komisioni Evropian, monitoron sistemin gjyqësor të 28 vendeve anëtare të BE-së, mbi një mori parametrash teknike, dhe po kështu bën edhe Këshilli i Evropës. Por asgjë mori të dhënash, nuk mund të shpjegojë mungesën relative të besimit tek gjykatat, dhe perceptimet e dobëta mbi pavarësinë e tyre në Evropën Lindore.

Mesatarisht në vendet ish-komuniste, ka më shumë gjykatës për frymë, dhe më të mirë-paguar, sesa vendet e Evropës Perëndimore. Për shembull në Kroaci, vendi ku qytearët kanë besimin më të ulët tek gjyqësori në gjirin e BE-së, një gjyqtar i gjykatës të lartë fiton 4.1 herë më shumë sesa një kroat i zakonshëm.

Ndërsa në Finlandë, vendi me besimin më të lartë tek gjyqësori, kjo normë është 3.2 herë më e lartë. Dhe nuk është se vendet ish-komuniste, kanë mbetur pas në aspektin e efikasitetit të gjykatave:Një çështje mesatare, civile ose tregtare zgjidhet për 159 ditë në Hungari, dhe për 176 ditë në Danimarkë.

Problem nuk janë parametrat teknikë. Por struktura e sistemeve gjyqësore të Evropës Lindore, që është e imponuar nga BE, si pjesë e procesit të anëtarësimit. Siç e përmend Kristina Parau, studiuese në Universitetin e Oksfordit, një një studim të sajin të vitit 2015, BE-ja i bindi vendet ish-komuniste të adoptonin variante të një mekanizmi të veçantë për emërimet në gjyqësor, të përqendruara rreth një Këshilli Gjyqësor.

LEXO EDHE:  Ne jetojmë sot të gjithë në “botën” e Silvio Berluskonit

LEXO EDHE:  SHBA/ 58-vjeçari fiton pafajësinë pas 30 viteve burg

Ky është një organ i ndërtuar mbi modelin italian, kur gjyqtarët zgjedhin vetë ata që u bashkohen radhëve të tyre. Ndikimi i politikanëve, është minimizuar. Vetëm Republika Çeke, ku gjyqtarët emërohen nga presidenti, ka arritur të shmangë adoptimin e këtij sistemi.

Por “autonomia gjyqësore, është një thikë me dy presa”, mendon Parau, pasi ajo zhduk çdo pengesë demokratike ndaj gjyqtarëve, pa hequr realisht ndikimin e tyre politik. Ajo argumenton se mekanizmi i ri, fuqizoi një bashkësi juridike transnacionale, të lidhur me elitat politike të vendeve të Evropës Lindore.

Kjo shpjegon dhe faktin, pse partitë që e deklarojnë veten anti-elitare, janë kaq shumë të prirura për të reformuar sistemet gjyqësore të vendeve të tyre. Ka një literaturë në rritje, mbi efektet e paqarta të modelit të Këshillit Gjyqësor. Në një studim të kohëve të fundit, 3 studiues nga Universiteti Masarik në Republikën Çeke, përshkruan dështimin e këtij sistemi në Sllovaki. “Fuqizimi i gjyqësorit ndodhi në një sistem, ku ka mbijetuar lehtësisht trashëgimia dhe kultura e regjimit komunist. Nga njëra anë, është e vërtetë që një nivel më i madh i vetëqeverisjes në gjyqësor, ndihmoi izolimin e gjyqësorit nga presioni i drejtpërdrejtë politik. Por nga ana tjetër, kjo lejoi një kapje të papritur të gjyqësorit ‘nga brenda’, përmes shpërblimit të aleatëve të atyre që janë në pushtet, dhe ndëshkimit të kritikëve të tyre”- shkruajnë studiuesit.

Ukraina, që gjithashtu ka provuar të kopjojë sistemin evropian, ka pasur jo pak probleme me të. Pasi një komunitet gjyqësor tërësisht i korruptuar, ka promovuar gjyqtarë që dihen se i kanë shërbyer interesave politike specifike. Vendi e ka të vështirë të heqë nga sistemi gjyqtarët, që u kanë dhënë mundësi oligarkëve të shmangin ndjekjen penale, dhe që kanë çimentuar sundimin kundër protestuesve gjatë 2 revolucioneve popullore në vend.

Tani nën presidentin e ri, Volodimir Zelenski, vendi po përpiqet të reformojë sistemin e emërimeve në gjyqësor, duke u mbështetur tek ekspertët që kanë ardhur nga jashtë. Është dëshmuar e pamundur të arrihet një autonomi e sistemit, në një bashkësi juridike të korruptuar, nga nënshtrimi politik nën komunizëm, dhe oligarkët e pas komunizmit.

Edhe në Itali, vendi që ka shërbyer si një model për reformat e rekomanduara nga BE, gjyqësori nuk po funksionon shumë mirë. Ai gëzon nivelin më të ulët të besimit të publikut, se në çdo vend tjetër të Evropës Perëndimore. Sistemet gjyqësore në Evropën Lindore, duhet të lëvizin në një drejtim tjetër, drejt pasjes së më shumë llogaridhënie dhe transparence nga ana e gjyqtarëve.

Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht një kontroll më të drejtpërdrejtë politik, edhe pse një shkallë e kufizuar e tij mund të jetë e dobishme. Pra, mund të bëhet ndoshta verifikimi zyrtar të paktën i gjyqtarëve të lartë nga kolegët e tyre ndërkombëtarë, dhe BE-ja ka shumë gjykata profesionale dhe të respektuara.

Derikur BE të ndalojë së mbrojturi gjyqtarët e Evropës Lindore, do të pengohet ndërtimi i mëtejshëm i institucioneve në vendet ish-komuniste. Monitorimi i parametrave teknikë është pozitiv. Por është më e rëndësishme të përqendrohemi tek besimi dhe pavarësia e sistemit. Nevojitet më shumë punë, për të garantuar që Evropa Lindore të ketë me tepër gjyqtarë të kualifikuar dhe të paanshëm përmes procedurave transparente, sesa në mbrojtjen e “lopës së shenjtë” të pavarësisë gjyqësore./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE